MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẤP BÁCH VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
Việt Anh
(Cập nhật: 20/9/2008)
Quá trình giám sát việc thực thi Luật Khiếu nại, tố cáo cho thấy, số vụ việc bị khiếu tố
rất lớn nhưng tốc độ giải quyết các vụ việc khó có thể nhanh được. Trong đó, các khiếu nại
hành chính tưởng chừng xử lý có phần đỡ phức tạp hơn, nhưng không phải, trái lại có những
vụ việc càng xử lý càng có cảm giác như “không có hồi kết”. Sau đây là một vài vấn đề rất
đáng quan tâm.
1. Về điểm dừng trong khiếu nại hành chính
Vì sao trong thời gian qua khiếu nại không có điểm dừng? Đi tìm nguyên nhân của tình
trạng này, cho thấy có thể có mấy lý do chính sau:
Thứ nhất, các chủ thể trong khiếu nại và giải quyết khiếu nại đều chưa chấp hành
nghiêm túc các quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo.
Trong quan hệ pháp luật về khiếu nại có các chủ thể sau: người khiếu nại, người giải
quyết khiếu nại, người giám sát giải quyết khiếu nại. Các chủ thể này có mối quan hệ hữu cơ
với nhau và sự chấp hành pháp luật của các chủ thể đều có ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết
khiếu nại. Theo quy định của Điều 8 Luật Khiếu nại, tố cáo hiện hành thì: “Quyết định giải
quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật phải được cá nhân, cơ quan, tổ chức nghiêm chỉnh chấp
hành. Người có trách nhiệm thi hành quyết định giải quyết khiếu nại mà không thi hành thì phải
bị xử lý nghiêm minh”. Tuy nhiên, hiện nay quy định này ít được chấp hành trên thực tế.
Về phía người khiếu nại, rất nhiều trường hợp đã có quyết định giải quyết và đã có hiệu
lực pháp luật (trước đây gọi là quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng) nhưng không nghiêm
chỉnh chấp hành mà tiếp tục gửi đơn khiếu nại vượt cấp. Về phía người giải quyết khiếu nại,
theo quy định tại Điều 32 Luật Khiếu nại, tố cáo về những trường hợp khiếu nại không được
thụ lý thì “khiếu nại đã có quyết định giải quyết khiếu nại lần hai” là trường hợp không được
thụ lý. Tuy nhiên, trong rất nhiều trường hợp, kể cả ở cấp trung ương và cả ở địa phương, cơ
quan có thẩm quyền giải quyết vẫn thụ lý giải quyết loại khiếu nại này. Cá biệt có những
trường hợp đã được Thủ tướng Chính phủ xem xét chỉ đạo giải quyết, nhưng người khiếu nại
không đồng ý và tiếp tục khiếu nại gay gắt thì lại vẫn được tiếp tục xem xét. Đây chính là một
trong những nguyên nhân dẫn đến người khiếu nại rất ít chọn con đường khởi kiện ra tòa án mà
thường tiếp tục đeo đẳng đến cùng con đường giải quyết theo thủ tục hành chính.

thể về căn cứ, tiêu chí các trường hợp được thụ lý để xem xét lại. Như vậy có cho phép công
dân khiếu nại đối với quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật và coi đây là một
kênh để phát hiện các sai sót của các quyết định giải quyết khiếu nại nêu trên không? Điều mâu
thuẫn lớn nhất hiện nay là, một mặt, pháp luật vừa yêu cầu công dân nghiêm chỉnh chấp hành
quyết định giải quyết có hiệu lực pháp luật, nhưng, mặt khác, lại gián tiếp thừa nhận có cho
phép khiếu nại về loại quyết định này (bằng chứng là các cơ quan nhà nước vẫn tiếp tục thụ lý
và giải quyết).
Các quy định của pháp luật về giám sát bằng hình thức chuyển đơn có nhiều nội dung
chưa phù hợp, dẫn đến người khiếu nại cố tình gửi đơn vượt cấp, gửi sai địa chỉ có thẩm quyền
và đơn thư trùng lắp được chuyển vòng vèo. Hiện nay, theo quy định của các Điều 15, 87, 91
của Luật Khiếu nại, tố cáo và các quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội, Nghị
quyết số 228 năm 1999 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về đại biểu Quốc hội chuyển đơn thư
khiếu nại, tố cáo của công dân, Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức và hoạt động của Hội
đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Luật Mặt trận, Luật Báo chí, Luật về tổ chức hoạt động của
các tổ chức thành viên Mặt trận, thì có đến hàng trăm tổ chức và hàng vạn cá nhân có nghĩa vụ
nhận và chuyển đơn khiếu nại để thực hiện vai trò giám sát. Có thể kể đến các tổ chức và cá
nhân sau đây: Trước hết là Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội; Hội
đồng nhân các cấp và các cơ quan của Hội đồng nhân dân cùng các đại biểu Hội đồng nhân
dân; hai là, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp và các tổ chức thành viên [2]; ba là, các cơ quan
báo chí.
Như vậy, những quy định trên đã làm vô hiệu hóa quy định về nghĩa vụ của người khiếu
nại là phải khiếu nại đến đúng người có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 2 Điều
17 Luật Khiếu nại, tố cáo. Vì không cần gửi đến đúng người có thẩm quyền giải quyết mà cứ
gửi đơn vượt cấp, gửi đến các tổ chức, cá nhân nói trên, thì đơn đó vẫn được chuyển đến đúng
người có thẩm quyền giải quyết; những phiếu chuyển đơn của các cơ quan trung ương, của các
đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước sẽ rất có “hiệu lực” đối với người giải quyết khiếu nại, vì
vậy, có người khiếu nại đã photo và gửi đi hàng chục ký đơn; trong “hành trang” đi khiếu nại
của họ có vô số phiếu chuyển đơn. Một vụ việc khiếu nại, người khiếu nại có thể sao và gửi
hàng trăm đơn.
Rõ ràng, đây là một thực tiễn đáng lưu ý mà có nguyên nhân từ những quy định chưa

2. Về hiệu quả hoạt động của Tòa án hành chính
Hiện nay, khởi kiện vụ án hành chính thì Tòa là một kênh giải quyết khiếu nại hành
chính. Vấn đề được đặt ra ở đây là tại sao tình hình khiếu nại hiện nay rất bức xúc mà lại ít
người khởi kiện ra Tòa hành chính? Tại sao không ít các thẩm phán rất ngại xử án hành chính?
Cơ sở khoa học của việc tồn tại Tòa án hành chính là thế nào?
Theo quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo hiện hành, sau khi có quyết định giải quyết
khiếu nại lần đầu và cả lần hai, nếu người khiếu nại không đồng ý, đều có thể khởi kiện vụ án
ra tòa hành chính. Đây cũng là một trong những yêu cầu mà Việt Nam phải đáp ứng khi gia
nhập Tổ chức Thương mại thế giới. Là một kênh quan trọng trong giải quyết khiếu nại, nên
hiệu quả hoạt động của Tòa hành chính có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với việc nâng cao
hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính. Tuy nhiên, từ khi thành lập đến nay, mặc dù khiếu nại
hành chính gia tăng qua các năm với số lượng lớn nhưng số lượng vụ án mà Tòa án hành chính
thụ lý lại quá “khiêm tốn”. Trong 3 năm: 2005, 2006, 2007, theo báo cáo của 21 tỉnh, thành phố
trực thuộc trung ương thì chỉ có 172 vụ việc khởi kiện ra Tòa hành chính, chiếm 0,3% trong
tổng số vụ khiếu nại.
Có thể lý giải tình hình trên bằng một số lý do sau như sau:
Thứ nhất, đối với người khiếu nại, nếu theo đuổi vụ kiện hành chính tại Tòa hành
chính (là một loại cơ quan tư pháp) thì trình tự xét xử sẽ rất phức tạp và kéo dài, tốn nhiều công
sức và thời gian (qua các cấp sơ thẩm, phúc thẩm, có thể thêm giám đốc thẩm; bên cạnh đó, thủ
tục tố tụng tại Tòa hành chính được thực hiện khá chặt chẽ nên nhiều người dân không thích
khiếu kiện ra tòa mà kiên trì giải quyết theo con đường hành chính sẽ có lợi hơn cho họ, có thể
được xem xét nhiều lần như đã phân tích ở trên).
Thứ hai, đối với Thẩm phán thì mô hình tổ chức Tòa án gắn với đơn vị hành chính lãnh
thổ, nhưng trong vụ khiếu nại thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân (với tư cách là người bị khiếu nại)
song trong mối quan hệ với Thẩm phán thì đó là quan hệ giữa người lãnh đạo cấp ủy cấp trên
(Chủ tịch Ủy ban nhân dân là thành viên cấp ủy) đối với đảng viên của đơn vị trực thuộc. Vì
vậy, mặc dù Tòa án độc lập xét xử nhưng quan hệ “ràng buộc” trên cũng có ảnh hướng nhất
định đến tâm lý của không ít các thẩm phán. Thậm chí, nếu Thẩm phán nào không đủ vững
vàng về bản lĩnh chính trị thì việc phán xét khó có thể đảm bảo khách quan (đây cũng là một
trong những lý do để Nhà nước đang nghiên cứu thành lập tòa án khu vực, không phụ thuộc