MẠNH TÔNG Dendrocalamus asper (J. A. et J. H. Schult.) Backer ex Heyne, 1927

Tên đồng nghĩa: Bambusa aspera Schult f., 1830; Dendrocalamus flagellifer
Munro,1866; D. merrilinianus Elmer, 1915; Gigantochloa aspera
(Schult. f.) Kurz., 1876
Tên khác: Bương; mạy puốc đeng
Họ: Hoà thảo – Poaceae
Phân họ: Tre – Bambusoideae
Tên thương phẩm: Giant bamboo Hình thái

Thân ngầm dạng củ, thân khí
sinh mọc cụm, chiều cao thân 15-
20cm, đường kính 6-12(-20)cm, ngọn
dài, rủ xuống, mấy đốt ở gốc thân
thường có vòng rễ khí sinh; chiều dài
lóng 30-50cm, lúc non có lông gai
nhỏ màu nâu nhạt, và phủ lớp phấn
trắng mỏng; vòng thân không nổi lên;
trên và dưới vòng đốt đều có một
vòng lông nhung màu nhạt. Cây
thường chia cành cao, bắt đầu từ đốt
thứ 9; mỗi đốt có nhiều cành mọc
cụm, cành chính rõ. Bẹ mo rụng sớm,
chất da, lúc tươi màu lục nhạt, mặt
lưng có lông gai nhỏ ép sát, màu

nhỏ phía trên dài nhất), đầu có mũi nhọn ngắn, không lông; bầu và vòi đều phủ lông nhỏ, đầu
nhuỵ 1, dạng lông vũ.

Các thông tin khác về thực vật

Tre mạnh tông ở phía nam hay bương ở phía Bắc trước đây được xác định là một loài và
mang tên khoa học là: Dendrocalamus flagellifer Munro, 1866. Các tài liệu xuất bản trước năm
1980 vẫn sử dụng tên khoa học đó. Vào cuối thế kỷ XX, tên khoa học của tre mạnh tông được
chuyển là Dendrocalamus asper (J. A. et J. H. Schult.) Backer ex Heyne, 1927 vì tên này hợp
với luật danh pháp thực vật đã được thừa nhận.

Phân bố
Phân bố của mạnh tông
ở Việt NamViệt Nam:
Trước đây mạnh tông được trồng nhiều ở vùng trung du
và Đồng bằng Bắc Bộ (Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên,
Bắc Kạn, Bắc Giang, Hoà Bình, Ninh Bình, Thái Bình, Thanh
Hoá, Nghệ An) và vùng Đông Nam Bộ (Bình Phước, Bình
Long, Đồng Nai, Tây Ninh, Tp. Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng
Tàu, Long An...). Hiện nay vùng trồng mạnh tông đã được mở
rộng do có nhiều giá trị sử dụng.

Mạnh tông được trồng phân tán từng khóm trong vườn
nhà. Ở Thái Bình mạnh tông đựơc trồng từng hàng ven đê. Ở
Hạ Hoà (Phú Thọ) nó được trồng thành đám.

Thế giới:

Công dụng

Mạnh tông cho thân to, thẳng, cứng, vách thân dày nên thường dùng làm cột nhà, cột điện,
cầu cống... Măng ăn ngon, được nhiều người ưa thích và được coi là một trong những loại
măng ngon nhất trong các loài tre. Trồng mạnh tông lấy măng có lợi vì cho măng nhiều, to, thịt
dầy, nặng cân... (vì vậy có địa phương người dân gọi là "Tre măng").

Mạnh tông được trồng khá nhiều ở Thái Lan. Theo con số thống kê năm 1995, diện tích
trồng mạnh tông của Thái Lan là 6.000ha.

Kích thước trung bình của sợi thân tre mạnh tông là: chiều dài 3,78mm, đường kính 19µm,
khoang tế bào sợi rộng 7µm; vách dày 6 µm. Độ ẩm trung bình trong thân mạnh tông tươi là
55% (76% ở gốc và 36% ở ngọn); độ ẩm của thân sau khi chặt và hong tự nhiên ngoài không
khí là 15% (15-17% ở phần dưới và 13-14% ở phần ngọn); trọng lượng riêng khoảng 0,7; lực
chẻ dọc 81,6 N/mm
2
và 103,4%, lực ép dọc thớ là 22 N/mm
2
.

Thành phần hoá học của thân tươi là: holloxenlulose 53%, pentosan 19%, lignin 25%, tro
3%; chất tan trong nước lạnh là 4,5%, trong nước nóng là 6%, trong cồn ben zen 1%, trong sút
là 22%.

Phần non ăn được của thân tre khoảng 34% trọng lượng và nặng khoảng 5,4kg, khi chưa
bóc bẹ; khoảng 1,8kg, sau khi bóc bẹ. Măng mạnh tông có thể dùng đóng hộp và chất lượng
khá tốt.

Kỹ thuật nhân giống, gây trồng


20-30kg/ha cho mỗi khóm tre. Việc làm cỏ, vun gốc là rất cần thiết để giữ độ ẩm và tăng số
lượng măng sinh ra hàng năm.

Khai thác chế biến và bảo quản

Khi khai thác thân tre mạnh tông để dùng trong xây dựng, làm nhà, chỉ chặt các cây trên 3
năm tuổi. Sau khi chặt tốt nhất là ngâm nước hoặc ngâm bùn trong thời gian 1-2 tháng để nâng
cao độ bền của cây và tránh mối mọt.

Khai thác măng khi măng nhú khỏi mặt đất 25-30cm. Thường khai thác vào đầu mùa mưa,
tháng 6-7, và chỉ khai thác măng ra đầu và cuối vụ, còn để lại măng giữa vụ để thành cây tre.

Măng tre mạnh tông thường dùng để chế biến “măng lưỡi lợn” loại cao cấp với chất lượng
và giá trị giống như măng mai cây và mai ống.

Giá trị kinh tế, khoa học và bảo tồn

Ở Việt Nam, mạnh tông mới được trồng trên qui mô nhỏ, phạm vi hộ gia đình. Người dân
trồng và khai thác mạnh tông theo tập quán; chặt nhiều hay ít tuỳ theo nhu cầu sử dụng.

Phùng Thị Cẩm Thạch (Phân Viện KHLN Nam Bộ) đã ứng dụng kỹ thuật chiết cành để tạo
giống mạnh tông và mở ra khả năng trồng trên qui mô lớn ở nhiều vùng khác nhau. Vùng Hạ
Hoà (Phú Thọ) người dân trồng mạnh tông trong rừng thứ sinh thấy phát triển tốt nên cũng đã
tự nhân giống cành để bán rộng rãi.

Mạnh tông cho thân tre hoặc măng, có chất lượng tốt, năng suất cao vì vậy nên khuyến
khích và mở ra nhiều vùng trồng mạnh tông nếu có điểu kiện thích hợp.
Cũng cần nghiên cứu toàn diện loài tre này làm cơ sở khoa học vững chắc để chỉ đạo sản
xuất.