TÍNH CỤ THỂ, HÀM SÚC, SÂU SẮC CỦA HỒ CHÍ MINH
QUA CÁC BÀI NÓI CHUYỆN VỚI NHÂN DÂN NGHỆ TĨNH
TRONG HAI LẦN VỀ THĂM QUÊ HƯƠNG CỦA NGƯỜI
Ths-GVC Phan Hoàng Minh

Khoa Lịch sử-Đại học Vinh
Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài, người anh hùng giải phóng dân tộc kiệt
xuất, nhà văn hóa lớn, tiêu biểu của thế giới. “Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông
đất nước ta đã sản sinh ra Hồ Chủ Tịch, người anh hùng dân tộc vĩ đại, và chính
Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta và non sông đất nước ta”
1
.
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa
Mac-Lênin, lấy đó làm cơ sở lý luận, đồng thời kết hợp nhuần nhuyễn truyền
thống tốt đẹp, tinh hoa văn hóa của dân tộc với tinh hoa văn hóa nhân loại, hình
thành ra tư tưởng của mình. Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm về
những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, bao gồm vấn đề dân tộc và giải
phóng dân tộc, vấn đề cách mạng xã hội chủ nghĩa, vấn đề đảng cách mạng, vấn
đề về văn hóa cách mạng và đạo đức cách mạng...Toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp
cách mạng vẻ vang của Hồ Chí Minh là một tấm gương chuẩn mực sáng ngời đạo
đức cách mạng.
Hiện nay, toàn Đảng, toàn dân ta đang thực hiện cuộc vận động “Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Đảng phát động, đồng thời nhân
kỷ niệm 50 năm ngày Bác Hồ Về thăm quê hương Nghệ Tĩnh, trong bài viết này,
chúng tôi muốn đề cập đến một nét đặc sắc trong rất nhiều nét đặc biệt thuộc
phong cách đạo đức Hồ Chí Minh là Tính cụ thể, hàm súc, sâu sắc của Hồ Chí
Minh qua các bài nói chuyện với nhân dân Nghệ Tĩnh trong hai lần về thăm quê
hương của Người .
Nét đặc sắc trong những nét đặc biệt ở lãnh tụ Hồ Chí Minh có cội nguồn từ
nhận thức sâu sắc, phong phú về đất nước, con người Việt Nam trong cuộc đời và
quá trình hoạt động cách mạng của Người.

lại thêm nạn cường hào tham nhũng lộng hành làm cho đời sống của người dân
khổ cực. Đến khi thực dân Pháp xâm lược với chính sách tận lực vơ vét của
chúng, đời sống của nhân dân ta càng thêm điêu đứng, cơ cực trăm đường. Thực
dân Pháp còn thi hành chính sách văn hóa ngu dân, giam hãm nhân dân ta trong
vòng tối tăm, dốt nát và lạc hậu. Trong hoàn cảnh đó, dân ta mấy ai có cơm no, áo
ấm, mấy ai được học hành. Từ sự hiểu biết sâu sắc đó, ngay từ đầu thế kỷ XX, khi
truyền bá Chủ nghĩa Mac-Lênin vào nước ta Nguyễn Ái Quốc đã tìm cách diễn đạt
phù hợp với khả năng tiếp thu của nhân dân ta bằng hình thức đơn giản, cụ thể,
vừa tầm, dễ hiểu, từ đó dần dần nâng lên thành nhận thức đi tới chân lý của thời
đại, chứ không cung cấp cho dân ta những nguyên lý, những khái niệm trừu tượng
cao siêu. Nhờ vậy quần chúng lao động nước ta buổi đầu tiếp thu Chủ nghĩa Mac-
Lênin do Người truyền bá một cách nhẹ nhàng, dễ hiểu và họ đã tin rằng, làm theo
học thuyết đó là cách duy nhất để đạt tới mục tiêu và là ước mơ ngàn đời của họ là
độc lập dân tộc, người cày có ruộng, xóa bỏ áp bức bóc lột, xây dựng xã hội bình
đẳng. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng sau này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
chỉ đạo Đảng ta vạch đường, chỉ lối cho nhân dân, hướng dẫn nhân dân tiến hành
cách mạng cũng bằng những hình thức nhẹ nhàng, đơn giản dễ hiểu, giúp nhân
dân thấm nhuần mục đích, nhiệm vụ cách mạng của Đảng. Nhờ thế mà nhân dân
ta đã làm nên thắng lợi vĩ đại cho Cách mạng tháng Tám 1945, tiến hành hai cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược giành thắng lợi vẻ
vang. Từ đó mà toát lên nét độc đáo trong cách “ứng nhân xử thế” của Người
trong quá trình lãnh đạo Đảng và nhân dân ta tiến hành cách mạng là cụ thể, hàm
súc, dễ hiểu mà sâu sắc.
Trong cuộc đời cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã ròng rã 30 năm hoạt động xa
Tổ quốc và gần hai mươi năm nữa Người mới chính thức về thăm quê hương theo
nghĩa gốc là nơi chôn rau cắt rốn của mình. Đến 1957, kể từ khi Người rời xa quê
hương đã trọn 50 năm. Hai lần về thăm quê vào 1957 và 1961 của Người với
những bài nói, bài viết, trong đó những lời khen ngợi, biểu dương, những lời nhắc
nhở, phê bình, những lời chỉ bảo, dặn dò của Người đã trở thành những lời tâm
tình sâu nặng của người Cha, người Bác kính yêu, thân thương trìu mến, là điều

kháng chiến, trong đó có 96 đơn vị và cá nhân đã có thành tích vẻ vang được Chính
phủ khen thưởng.
Trong anh hùng quân đội thì tỉnh ta có 8 vị. Đó các đồng chí Cù Chính Lan,
Phạm Minh Đức, Nguyễn Quốc trị, Đặng Quang Cầm, Trần Can, Phạm Tư,
Nguyễn Thế Như, Đặng đình Hồ. Đấy là những người con ưu tú của nước nhà.
Hồi kháng chiến, anh chị em Trường Thi, Bến Thủy vận chuyển rất nhiều máy
móc đưa lên chiến khu, phục vụ kháng chiến. Đồng bào nông dân đã cung cấp cho
kháng chiến hơn 10 vạn tấn lương thực. Anh em trí thức đã đào tạo hàng ngàn học
sinh để cung cấp cho quân đội, huấn luyện thành cán bộ quân sự. Đồng bào công
thương cũng đoàn kết tham gia kháng chiến. Do sự đoàn kết ấy và cố gắng ấy mà
tỉnh ta đã góp phần xứng đáng vẻ vang trong cuộc kháng chiến thắng lợi...”
3
Chỉ ngần ấy từ, ngần ấy con số thôi, Người đã đã nêu lên những trang sử
đáng tự hào của tập thể và cá nhân thuộc mọi ngành, mọi giới của nhân dân Nghệ
An trong việc thực hiện đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự
lực cánh sinh của dân tộc chống đế quốc thực dân pháp thắng lợi.
Khi khen ngợi thành tích trong xây dựng hòa bình của nhân dân Nghệ An,
Người dẫn ra rất cụ thể: “Đồng bào ta đã khôi phục lại hệ thống nông giang phía
3
Bắc và Nam. Hệ thống nông giang ấy tưới được 4 vạn mẫu tây ruộng...”, khi biểu
dương thành tích của chị em phụ nữ , Người nói: “ Trong nông nghiệp, tôi muốn
nêu một công trạng của chị em phụ nữ tỉnh ta. Đó là phong trào chăn nuôi gia súc”,
Người còn nêu rõ: “ Trong 165 xã đã nuôi thêm được 14.190, trung bình mỗi xã
được 86 con. Thế là rất tốt, rất giỏi. Nhưng còn phải cố gắng thêm, bởi vì dân ta ăn
thịt lợn nhiều. Thêm mỗi xã 86 con thì còn ít, nhưng bước đầu thế là tốt...Tôi cũng
muốn nêu một số cá nhân có thành tích. Chị Trương Thị Tầm ở Nghĩa Đàn một
mình nuôi 300 con gà, 4 con lợn. Đồng thời làm ruộng, công tác xã hội, làm tổ
trưởng phụ nữ. Đấy là một phụ nữ anh hùng. Anh hùng không phải “đông chinh tây
phạt” hoặc cứ làm cái gì kỳ khôi xuất chúng mới là anh ùng. Nuôi được nhiều lợn,
nhiều gà, tăng gia sản xuất, tiết kiệm, tham gia công tác xã hội tốt là anh hùng, như

Những lời tâm tình ngắn gọn đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói lên sự
khác nhau căn bản về bản chất của nền văn hóa phong kiến, văn hóa nô dịch dưới
chế độ cũ với nền văn hóa dân chủ mới xã hội chủ nghĩa theo 3 nguyên tắc là khoa
học, dân tộc và đại chúng, mà Đảng và Nhà nước ta đã và đang lãnh đạo toàn dân
ra sức xây dựng. Qua đó còn toát lên quan điểm, đường lối giáo dục của Đảng ta
là học đi đôi với hành, giáo dục gắn với thực tiễn lao động sản xuất, nhà trường
gắn liền với xã hội.
4
Phê bình đồng bào ta thiếu ý thức tiết kiệm, Người đưa ra dẫn chứng rất cụ
thể và chỉ rõ tác hại của việc không thực hành tiết kiệm: “Không tiết kiệm tức là
lãng phí. Đây tôi nói một thí dụ: Trong dịp tết vừa rồi có những huyện giết hơn 400
con trâu, bò- ăn rồi sau không có trâu, bò cày. Như mồng 5 tháng 5 vừa rồi, là
ngày Trung Quốc kỷ niệm Khuất Nguyên, một nhà thơ rất gỏi, rất yêu nước... Có xã
hôm ấy giết hết 3 trâu, bò. Thế là không tốt.
Tôi nghe báo cáo việc nấu rượu, uống rượu, tỉnh nhà cũng tương đối bừa bãi.
Những cái đó là có hại đến thuần phong mỹ tục, có hại đến sản xuất, là làm trái với
chính sách của Đảng và Chính phủ, mà chính sách của Đảng và Chính phủ là cốt
làm lợi cho dân. Ngoài lợi ích của nhân dân, Đảng và Chính phủ không có lợi ích
riêng nào khác. Đồng bào nơi nào đã làm như thế thì nay phải sửa đổi... Tỉnh ta đã
có truyền thống và có tiếng là có thuần phong mỹ tục. Chúng ta phải phát triển và
giữ gìn thuần phong mỹ tục đó. Đừng để rượu chè, cờ bác, hát xướng lung tung.
Phải tăng cuờng ý thức giữ gìn kỷ luật, giữ gìn pháp tắc của Nhà nước”.
6

Như vậy bằng những con số, minh chứng cụ thể và lời nói thân tình mà
nghiêm khắc, Hồ Chủ tịch đã thẳng thắn chỉ ra khuyết điểm cần phải khắc phục
của nhân dân ta. Qua đó nhân dân ta hiểu rằng, xây dựng chủ nghĩa xã hội không
phải là việc làm cao xa ở đâu, mà là những việc thường ngày trong đời sống sản
xuất gắn với ý thức tiết kiệm. Sau Cách mạng tháng Tám, khi Tổ quốc lâm vào
cảnh ngàn cân treo sợi tóc, nhân dân ta đã thực hiện chủ trương tăng gia sản xuất,