TÌM HIỂU QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC
QUA CÁC BÀI NÓI CHUYỆN CỦA NGƯỜI TRONG HAI LẦN VỀ THĂM QUÊ
TS. Trần Viết Thụ
Khoa Lịch sử - Đại học Vinh
----------------------------------
Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục là một trong những bộ phận
quan trọng cấu thành nên Tư tưởng Hồ Chí Minh, là di sản quý báu của Người để lại
cho thế hệ hôm nay và mai sau. Hệ thống quan điểm về giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí
Minh được hình thành qua quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động cách
mạng của Người, là sự kết tinh tinh hoa giáo dục của nhân loại và truyền thống giáo
dục của dân tộc ta. Do vậy, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục có nội dung phong phú,
thể hiện tính khoa học, cách mạng và nhân văn sâu sắc.
Tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng sáng tạo tư tưởng đó
vào sự nghiệp chấn hưng giáo dục của đất nước ta hiện nay là một vấn đề khó khăn,
phức tạp, đòi hỏi công sức nghiên cứu lâu dài của nhiều ngành, nhiều nhà khoa học.
Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi trình bày các quan điểm về giáo dục của Chủ tịch
Hồ Chí Minh được thể hiện qua nội dung các bài nói chuyện của Người trong hai lần về
thăm quê hương Nghệ An.
Trong hai lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê hương (năm 1957 và năm
1961), Người đã trực tiếp gặp gỡ và nói chuyện nhiều lần với cán bộ, đảng viên và
nhân dân. Theo thống kê của chúng tôi, có 12 bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí
Minh với cán bộ, đồng bào tỉnh Nghệ An:
- Ngày 14-6-1957: Nói chuyện với Hội nghị đại biểu nhân dân Nghệ An.
- Ngày 14-6-1957: Nói chuyện với Hội nghị cán bộ toàn tỉnh Nghệ An.
- Ngày 15-6-1957: Nói chuyện với các đơn vị quân đội tại Quân khu bộ Quân khu 4.
- Ngày 8-12-1961: Nói chuyện với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An.
- Ngày 8-12-1961: Nói chuyện với các cháu thiếu niên và nhi đồng thị xã Vinh.
- Ngày 9-12-1961: Nói chuyện với đồng bào và cán bộ tỉnh Nghệ An.
- Ngày 9-12-1961: Nói chuyện với đồng bào, cán bộ xã Nam Liên (Nam Đàn).
- Ngày 9-12-1961: Nói chuyện với cán bộ, công nhân nhà máy cơ khí Vinh.
1

phạm miền núi Nghệ An (9-12-1961).
- Nói chuyện với Hội nghị cán bộ toàn tỉnh Nghệ
An (14-6-1957).
- Nói chuyện với các đơn vị quân đội tại Quân
2
Nội dung giáo dục 6
khu bộ Quân khu 4 (15-6-1957).
- Nói chuyện với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh
Nghệ An (8-12-1961).
- Nói chuyện với đồng bào và cán bộ tỉnh Nghệ
An (8-12-1961).
- Nói chuyện với cán bộ và học sinh Trường sư
phạm miền núi Nghệ An (9-12-1961).
Phương pháp giáo dục 3
- Nói chuyện với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh
Nghệ An (8-12-1961).
- Nói chuyện với cán bộ và học sinh Trường sư
phạm miền núi Nghệ An (9-12-1961).
- Nói chuyện với cán bộ và xã viên hợp tác xã
Vĩnh Thành (10-12-1961)
Trước hết, về vai trò của giáo dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, giáo dục có
tầm quan trọng đặc biệt trong việc bồi dưỡng thế hệ trẻ, để họ có được phẩm chất và
năng lực “vừa hồng vừa chuyên”. Không có sự giáo dục của toàn Đảng, toàn dân, của
thế hệ cách mạng đi trước thì thanh niên không thể kế tục sự nghiệp cách mạng của cha
ông. Người nói: “Phải giáo dục và giúp đỡ thanh niên tiến bộ, chọn lọc những thanh
niên tốt, hăng hái lao động và học tập tốt, tổ chức họ vào Đoàn, để phát triển và củng
cố hơn nữa đội ngũ của mình ”
(1)
. Trong bài nói chuyện với những cán bộ, đảng viên
hoạt động lâu năm tỉnh Nghệ An, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, thế hệ cách mạng

càng phát triển thì người công nhân trình độ văn hoá ngày càng cao. Vì vậy, Tổ
quốc cần những công nhân có trình độ cao.” Nói chuyện với Hội nghị đại biểu nhân
dân Nghệ An, Ngày 14-6-1957).
- “Mục đích học là để làm kinh tế, chính trị, văn hoá đều tiến bộ. Học để làm
gì nữa? Để xây dựng chủ nghĩa xã hội” (Nói chuyện với cán bộ và học sinh Trường
sư phạm miền núi Nghệ An. Ngày 9-12-1961).
Như vậy, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, mục đích của giáo dục, dạy học trong thời
đại ngày nay không phải để mưu cầu lợi ích cá nhân, để “vinh thân phì gia”, mà nhằm
đào tạo thế hệ trẻ trở thành lực lượng lao động, phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân,
phục vụ cách mạng.
Về nội dung giáo dục: Trong các bài nói chuyện với đồng bào, cán bộ tỉnh Nghệ
An, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập nhiều đến nội dung giáo dục (với tần suất 6 lần phát
biểu). Tổng hợp lại, chúng ta thấy nổi lên ba nội dung chính:
Một là, chú trọng giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ và nhân dân. Về giáo
dục đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm nhiều nhất đến giáo dục tinh
thần đoàn kết, nhất trí trong Đảng, chính quyền và đoàn thể. Nói chuyện với Hội nghị
cán bộ toàn tỉnh Nghệ An trong lần về thăm quê lần thứ nhất (năm 1957), Chủ tịch Hồ
Chí Minh nhấn mạnh: “Chúng ta phải đoàn kết chặt chẽ hơn nữa. Đoàn kết giữa cán bộ
cũ và cán bộ mới, trong Đảng và ngoài Đảng, cấp trên và cấp dưới, nói ngược lại cấp
4
dưới với cấp trên cũng phải đoàn kết chặt chẽ.”
(6)
Ngày 14-6-1957, tại Hội nghị đại
biểu nhân dân Nghệ An, Người khẳng định: “Trong kháng chiến, trong cách mạng, nhờ
đoàn kết mà chúng ta đã thắng lợi. Trong hoà bình, chúng ta nhất định phải đoàn kết để
giành lấy những thắng lợi mới và lớn lao hơn. Đoàn kết lương, giáo, đoàn kết Bắc
Nam, đoàn kết đồng bào thiểu số và đồng bào Kinh, đoàn kết quân và dân.”
(7)
Với cán
bộ chiến sỹ tại Quân khu bộ Quân khu 4, Người cũng nhắc nhở: “Quân đội ta đã đoàn