CHỌN LỌC BÒ CÁI
TRONG CHĂN NUÔI BÒ THỊT
CHƯƠNG 4
CÁC CÔNG CỤ QUẢN LÝ BÒ CÁI
Chơng 4
Các công cụ quản lý đàn gia súc
Giới thiệu
Cải tiến đàn là một quá trình dài gồm 3 bớc chính. Thứ nhất bạn cần xác định rõ
mục tiêu hay mục đích lai tạo đàn gia súc bạn nuôi. Khi bạn đã đặt ra những mục
đích này, bạn phải làm tiếp tục hai bớc tiếp theo nhằm đạt đợc những mục đích
này. Mức độ tiến hành các bớc này đợc xác định bởi các mục tiêu tạo giống.
Thờng xuyên giám sát khả năng sản xuất của gia súc trong đàn giống nhằm
tìm ra những bò có chất lợng cao. Điều này đòi hỏi số liệu phải đợc ghi chép
tốt, phân tích những số liệu này theo các tính trạng dùng để chọn lọc.
Chơng trình phối giống có kế hoạch phải đảm bảo rằng những gene mong
muốn đợc dùng để chọn lọc đợc trải rộng ra trên toàn đàn. Điều này có thể
thực hiện thông qua cho nhảy trực tiếp những bò đực mong muốn với những bò
cái tốt hoặc thông qua sử dung thụ tinh nhân tạo và cấy truyền hợp tử.
Có một số công cụ có thể giúp các nhà nhân giống tiến hành những bớc này và
thực hiện chơng trình cải tiến đàn.
Xác định những gia súc năng suất cao
Những yêu cầu cho việc xác định và chọn lọc những gia súc năng suất cao gồm:
Dễ dàng xác định cá thể
Đo đạc khách quan các tính trạng mong muốn
Phân tích số liệu về khả năng sản xuất một cách cẩn thận


dụng chúng trên thực địa
Tốt nhất là các số liệu phải lu trữ trong những chơng trình đợc thiết kế tốt. Tất cả
các số liệu phải đợc kết nối với số hiệu gia súc, ở những nơi có thể số liệu cần đợc
cặp nhật phù hợp. Hệ thống dữ liệu cơ sở chỉ dựa trên sổ ghi chép. Sai lầm khi nghĩ
rằng chỉ phân tích các số liệu phức tạp mới cần có máy tính. Máy tính là công cụ trợ
giúp có giá trị cho những ngời có thể sử dụng chúng và cho những ngời cần tính
toán các số liệu phức tạp. Hệ thống máy tính cơ bản tiên tiến hơn so với số liệu ở sổ
ghi chép. Sổ ghi chép cũng nên bao gồm cả phần giống nh nhật ký. Số liệu sau đó
đợc chuyển đến cơ quan thu thập ở đó ngời ta sẽ đa ra:
thông tin không thay đổi bao gồm: hệ phả, ngày cai sữa, ngày bán và lý do
thông tin về sinh trởng gồm: khối lợng cơ thể, thể trạng, chiều cao, số liệu về
tỷ lệ thịt xẻ
thông tin về khả năng sinh sản của bò cái, mô tả chi tiết kết quả phối giống hàng
năm
thông tin về khả năng sinh sản của bò đực, thông tin về tính hăng và khả năng
phối giống
thông tin về quản lý bao gồm: quản lý theo nhóm, đồng cỏ, thú y....
Để đảm bảo các mục tiêu trên, cách hiệu quả nhất, ít tốn thời gian nhất là sử dụng
sổ sách hoặc hệ thống máy tính để lu giữ, quản lý số liệu và tiến hành các phân
tích cơ bản sau đó ký hợp đồng với các chuyên gia vào dữ liệu và phân tích chúng
bằng phần mềm hoàn chỉnh. Đối với những ngời thích và có thể dùng máy tính của
họ thì vấn đề cần quan tâm nhiều là chọn hệ thống máy tính để làm việc với số liệu.
Một loạt vấn đề từ việc thơng mại phần mềm đến xây dựng mục đích phần mềm.
Có thể chọn phần mềm tiêu chuẩn trên thị trờng hoặc sử dụng các phần mềm
chuyên dụng. Các phần mềm hệ thống cần có các tiện ích sau đây:
hệ thống phù hợp với trình độ kinh nghiệm của ngời sử dụng và phù hợp với
mục tiêu của ngời dùng
hệ thống phải tơng thích với các phần mềm khác. Hệ thống không tơng thích
chỉ phù hợp với ngời sản xuất ra chúng và là cách để ngời làm chơng trình
kiếm tiền từ ngời sử dụng khi cần giúp đỡ và nâng cấp phần mềm

Ví dụ: khi so sánh khối lợng cai sữa, nếu giá trị trung bình của nhóm là 150 kg, và
gia súc đợc cân có khối lợng 180 kg thì chúng có tỷ lệ khối lợng là 120 tức là
20% cao hơn giá trị trung bình của nhóm (30/150 x 100% = 20%). Thông thờng tỷ
lệ khối lợng phản ánh sự khác nhau giữa các gia súc một cách thực tế hơn là số
liệu thô và nh vậy chọn lọc sẽ chính xác hơn.
Tỷ lệ khối lợng cũng có giới hạn khi chúng ta sử dụng chúng. Điều quan trọng nhất
là tỷ lệ này không thể dùng để so sánh giá trị di truyền của các gia súc sinh ra ở các
năm khác nhau hoặc các gia súc sinh ra và đợc nuôi dỡng trong các điều kiện
khác nhau (loại đất khác, đồng cỏ khác nhau) các trang trại khác nhau. Sự so sánh
này chỉ có thể làm đợc khi sử dụng các hệ thông phân tích hiện đại trên máy vi tính
nh hệ thống phân tích của BREEDPLAN.
BREEDPLAN
Breedplan là từ thơng mại của hệ thống đánh giá giá trị di truyền của bò đang đợc
sử dụng tại Viện nghiên cứu kinh tế nông nghiệp (Agricutural Business Research
Institute-ABRI) Trờng Đại học tổng hợp New England, Armidale, Australia. Chi tiết
về cài đặt và sử dụng chơng trình này có thể xem trong cuốn sách "Beef Cattle
Recording and Selection" do DPI xuất bản.
BREEDPLAN là hệ thống tân tiến trong đánh giá giá trị di truyền của gia súc theo
các tính trạng kinh tế quan trọng. Nó tính đến tất cả các chỉ tiêu về khả năng sản
xuất của tất cả các cá thể họ hàng đã biết và đợc nhận dạng về hệ số di truyền.
BREEDPLAN cho phép xác định chính xác những gia súc đã truyền cho con cái của
chúng các gene để cải tiến năng suất, việc này tỷ lệ khối lợng và khối lợng không
làm đợc BREEDPLAN giúp quá trình chọn lọc tránh chọn những gia súc hay thay
đổi, chúng có thể có năng suất cao do may mắn hoặc do các điều kiện đặc biệt.
Những nhà tạo giống bò có thể hy vọng tạo ra nhiều tiến bộ di truyền hơn khi sử
dụng thông tin của BREEDPLAN hơn là dùng tỷ lệ khối lợng hoặc tăng trọng bình
quân ngày BREEDPLAN cũng cho phép so sánh các gia súc sinh ở các mùa hoặc
năm khác nhau, có nghĩa là chơng trình có thể so sánh các lứa bê khác nhau.
Chơng trình BREEDPLAN sử dụng trong các trang trại có thể mở rộng để phân tích
chéo các đàn với nhau. Điều này chỉ có thể làm đợc trong điều kiện khi có quan hệ

của tính trạng này cao. Điều này có nghĩa là những bò cái đẻ bình thờng trong quá
khứ có thể có khả năng lớn lặp lại hiện tợng này trong tơng lai.
Khám thai
Có rất nhiều phơng pháp kiểm tra bò có thai. Không phải tất cả các phơng pháp
là hữu hiệu và thực tế. Các phơng pháp này bao gồm:
sử dụng các ghi chép về chu kỳ sinh sản (động dục)
xét nghiệm hormone trong sữa, máu và nớc tiểu
xem xét mô tế bào cơ quan sinh dục
siêu âm (cả dùng máy nghe và nhìn nh siêu âm nhìn qua màn hình)
máy dò điện cực âm đạo xác định thông qua điện tích của dịch nhờn

khám ngoài trực tràng
khám đờng sinh dục qua trực tràng
Khám qua trực tràng là phơng pháp thông dụng để khám thai trong chăn nuôi bò
thịt. Ngày nay đây là phơng pháp đợc chọn cho hầu hết các trờng hợp. Khám
thai do một ngời lành nghề với giá thành rẻ, tin cậy và có thể tiến hành ở nhiều
trang trại. Khám thai cho chúng ta những kết quả đánh dấu những gia súc phải loại
thải ngay và đòi hỏi ít trang thiết bị.
Không có một thời điểm lý tởng để khám thai. Tuy nhiên, nếu có thể thực hiện đợc
thì nên tiến hành vào 13 tuần sau khi chuyển đực giống khỏi đàn cái. Điều này đảm
bảo rằng việc khám thai sẽ an toàn cho bò cái và bào thai và đảm bảo kết quả khám
thai có độ chính xác cao. Có chút ít rủi ro dẫn đến xảy thai nếu tiến hành khám thai
trớc 13 tuần. Vì lý do này mà khám thai bắt buộc phải do cán bộ thú y đại gia súc
giỏi hoặc nếu không phải là cán bộ kỹ thuật có kỹ năng và kinh nghiệm tiến hành.
Sau 13 tuần, độ chính xác trong khám thai của cán bộ thú y giỏi có thể đạt 99%
hoặc cao hơn. Nếu khám thai lúc 8 tuần trở đi thì độ chính xác không cao nhng
cũng có thể đạt trên 95%. 33