CHUYÊN ĐỀ: PHƯƠNG TIỆN VÀ THIẾT BỊ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 09/2009
SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN VÀ THIẾT BỊ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12
A- MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
1. Quan niệm về phương tiện, thiết bị dạy học địa lí
a) Thiết bị dạy học là một phần cơ sở vật chất của nhà trường, có tác dụng phục
vụ gián tiếp cho việc lĩnh hội tri thức địa lí của học sinh (HS) như: phòng bộ môn địa
lí, vườn địa lí, các máy móc dùng để rèn luyện kĩ năng cho HS,...
b) Phương tiện dạy học (PTDH) gồm toàn bộ những phương tiện ít nhiều có
tính trực quan, có tác dụng trực tiếp đến sự lĩnh hội tri thức địa lí của HS như các loại
bản đồ, tranh ảnh địa lí, các loại bảng số liệu, tranh ảnh, băng video, đĩa CD có nội
dung địa lí,...
- Tên gọi phương tiện trực quan đã có từ lâu, gắn liền với các phương pháp dạy
học (PPDH) truyền thống. Chức năng minh họa của phương tiện được coi trọng và
được giáo viên (GV) sử dụng nhằm hình thành biểu tượng địa lí cho HS một cách rõ
ràng, sinh động.
- Các phương tiện trực quan chứa trong bản thân mình dưới dạng vật chất cả
hình ảnh bên ngoài lẫn những dấu hiệu, thuộc tính bên trong của các đối tượng, dưới
sự hướng dẫn của GV, HS tìm tòi, phân tích thì các đặc điểm đó mới được bộc lộ. Vì
vậy, quan niệm đầy đủ về phương tiện trực quan là PTDH.
PTDH là “hình ảnh kép” của PPDH. Mỗi PPDH với đặc trưng là hệ thống các
hoạt động của GV và HS nhằm đạt mục đích dạy học- đòi hỏi phải có phương tiện
hoạt động phù hợp.
Nội dung dạy học được chứa trong PTDH dưới dạng nguồn tri thức. Do đó có
thể nói rằng PTDH chính là sự tích hợp của nội dung dạy học và PPDH. Quan niệm
như vậy là đề cao chức năng nguồn tri thức của PTDH.
2. Khuynh hướng sử dụng các thiết bị và phương tiện dạy học địa lí trong nhà
trường phổ thông hiện nay
- Xác định các phương tiện tối thiểu cho từng cấp học, lớp học.
- Tăng cường các thiết bị và phương tiện có những tính năng sử dụng được ở
nhiều cấp, nhiều lớp, nhiều bài khác nhau. VD bản đồ, Atlat,…
- Tăng cường các thiết bị và phương tiện nghe nhìn giúp cho việc hình thành ở

- Xác định các nội dung của bài học có thể khai thác từ PTDH.
- Xác định cách thức sử dụng (minh họa hoặc làm nguồn tri thức…) đặt câu hỏi,
ra bài tập và dự kiến các chỉ dẫn đối với HS,...
- Xác định thời điểm sử dụng, PPDH phù hợp với từng phương tiện.
- Xem xét và sử dụng PTDH trước khi lên lớp.
(Thời điểm sử dụng, cách thức sử dụng PTDH nên ghi rõ trong giáo án. Trong
quá trình lên lớp, thực hiện việc sử dụng PTDH như trong giáo án đã đề ra song phải
linh hoạt).
6. Một số điều cần lưu ý khi sử dụng các thiết bị và phương tiện trong dạy học
địa lí
Phải căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ, nội dung và hình thức của các loại bài học
để lựa chọn phương tiện cho phù hợp.
- Lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với từng loại thiết
bị và PTDH.
- Đảm bảo tất cả các HS đều quan sát được một cách rõ ràng.
- Kết hợp các PTDH một cách nhuần nhuyễn.
Phối kết hợp giữa việc sử dụng phương tiện với các phương pháp dạy học theo
hướng đề cao chủ thể nhận thức của HS.
- Cần chọn lọc phương tiện dạy, tránh sử dụng quá nhiều PTDH trong một tiết
học.
- Sử dụng phương tiện phải đúng lúc, đúng chỗ, đủ cường độ.
- Khai thác tối đa chức năng của các phương tiện sẵn có, tăng cường tự làm các
phương tiện đơn giản, rẻ tiền.
Bùi Văn Tiến Page 2
CHUYÊN ĐỀ: PHƯƠNG TIỆN VÀ THIẾT BỊ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 09/2009
B. MỘT SỐ PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 12
1. SÁCH GIÁO KHOA
2. BẢN ĐỒ GIÁO KHOA
3. BIỂU ĐỒ ĐỊA LÍ
4. PHIẾU HỌC TẬP

trúc, nội dung của SGK, về sự phân bố thời gian cũng như phương pháp học tập, làm
việc với SGK.
+ Trong quá trình dạy học trên lớp: GV hướng dẫn HS khai thác được nội dung
của bài học, hiểu được các ý chính và cốt lõi của bài, tìm được lời giải đáp cho các câu
hỏi GV đặt ra.
Bùi Văn Tiến Page 3
CHUYÊN ĐỀ: PHƯƠNG TIỆN VÀ THIẾT BỊ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 09/2009
• Đối với kênh chữ: Làm được dàn bài tóm tắt, nắm được trọng tâm, ý
chính của từng đoạn. Đối với các câu hỏi, bài tập cần tìm các nội dung
cấn thiết để trả lời và giải đáp các bài tập, thực hiện các bài thực hành.
• Đối với kênh hình: HS phải biết khai thác các đặc trưng liên quan đến địa
lí (trả lời được câu hỏi: Cái gì? Ở đâu? Tại sao ở đó?).
+ Trong quá trình học ở nhà, HS cần sử dụng SGK kết hợp với vở ghi để học
bài, chuẩn bị bài mới với mức độ tự lực cao hơn.
Tóm lại, sử dụng tốt SGK là một trong những điều kiện của dạy học tích cực,
phương pháp sử dụng SGK của GV có tác dụng lớn trong việc rèn luyện phương pháp
sử dụng SGK của HS.
1.3 Ví dụ minh họa
Nghiên cứu SGK, điền các thông tin vào bảng sau:
---------------------------Hết-------------------------
Bùi Văn Tiến Page 4
Tên bài
Hình và bảng
C.hỏi &
B.tập
Sơ
đồ
Tranh
ảnh
Bản