Lịch sử thế giới cổ trung
II. SỰ PHÁT SINH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ
NƯỚC A-TEN (Thế kỷ VII-VI tr.CN)

1. Sự phát sinh nhà nước A-ten và sự thiết lập chế độ
cộng hòa quí tộc.

A-ten là một quốc gia-thành thị xuất hiện vùng bán đảo At-
tic, thuộc trung bộ Hy Lạp. Nhà nước A-ten ra đời trên cơ
sở thống nhất tòan bộ dân cư ở 4 bộ lạc dưới quyền quản lý
chung của một cơ quan hành chính duy nhất, thay thế cho
cơ quan quản lý dân chủ riêng rẽ của các bộ lạc. Ðồng thời,
hội nghị quí tộc của mỗi bộ lạc cũng bị xóa bỏ và thay thế
bằng đại hội của toàn thể công dân A-ten công cuộc thống
nhất có ý nghĩa lịch sử trọng đại đó, theo truyền thuyết là
do một vị anh hùng thành A-ten lúc bấy giờ là (Thésée)
thực hiện một cách hòa bình.

Tê-dê chia toàn thể dân tự do A-ten thành 3 đẳng cấp giàu
nghèo khác nhau, không phân biệt là thuộc thị tộc hay bộ
lạc nào: quí tộc, nông dân và thợ thủ công.

Như vậy là tổ chức thị tộc của người A-ten đã bị tan rã và
nhường chỗ cho một xã hội có giai cấp; nền chính trị toàn
dân của chế độ bộ lạc cũ đã nhường chỗ cho nền chuyên
chính của giai cấp quí tộc thị tộc. Ðại hội nhân dân cẫn tiếp
tục tồn tại nhưng nó đã biến thành một cơ quan tư vấn. Tất
cả mọi quyền bính đều do hội đồng trưởng lão gồm đại
biểu của giai cấp quí tộc thị tộc nắm lấy. Lúc ấy vua (tức là
<<ba-di-lơt>>) cũng bị phế truất. Chín vị chấp chính quan,
chọn trong hàng ngũ quí tộc, được cử giữ những chức vụ

ra 100 đại biểu của mình. Hội đồng bốn trăm này song song
tồn tại với hội đồng quí tộc nhưng khác hẳn về thành phần
với hội đồng này. Ðại hội nhân dân trong thời kỳ quí tộc thị
tộc nắm chính quyền, đã gần hết vai trò chính trị của nó thì
nay được khôi phục lại quyền lực cũ.

Như vậy là những cuộc cải cách trên đây của Sô-lôn đều có
một ý nghĩa tiến bộ rõ rệt. Nó thay đổi hẳn về chế độ chính
trị xã hội cũ của A-ten, đánh một đòn nặng nề về những tàn
tích của chế dộ thị tộc và sự thống trị của giai cấp quí tộc
thị tộc, tạo điều kiện cho sự phát triển của chế độ tư hữu,
đặt cơ sở cho nền dân chủ chủ nô A-ten.

3. Chế độ chuyên quyền của Pisistrate.

Cải cách của Sô-lôn không triệt để. Ông không đoạn tuyệt
hẳn Với giai cấp quí tộc thị tộc, mà cũng không hoàn tòan
thỏa mãn những yêu sách của quần chúng nhân dân.

Năm 560 tr. c. n., một cuộc đảo chính xảy ra ở A-ten.
Pisistrate, lãnh tụ của đảng miền núi, chỉ huy một nhóm
đồng đảng dùng vũ lực chiếm đồi A-cơ-rô-pôn làm chủ A-
ten, thực hiện chế độ chuyên quyền.

Những cố gắng của Pisistrate chẳng bao lâu đã đưa A-ten
lên địa vị hàng đầu so với các quốc gia-thành thị khác của
Hy Lạp.

Năm 527 tr. c. n., Pisistrate chết, liên minh hai đảng Miền
núi và Duyên hải đã đưa thủ lỉnh đảng Duyên hải là

chủ A-ten và thiết lập chế độ chuyên quyền cá nhân như đã
có lần xảy ra dưới thời pisistrate trước đây, Clisthènes đã
ban hành đạo luật về <<chế độ bỏ phiếu bằng vỏ sò>>.

Cải cách của Clisthènes đã chấm dứt cuộc đấu tranh trường
kỳ và ác liệt kéo dài hơn một thế kỷ giữa quí tộc thị tộc và
quần chúng nhân dân.

Tuy nhiên với tư cách là kẻ đại diện cho quyền lợi của giới
chủ nô công thương gia, Clisthènes không ban hành một
đạo luật nào nhằm cải thiện đời sống khổ cực của dân
nghèo. Tất cả những cải cách của ông chỉ nhằm thay đổi
chế độ chính trị và bộ máy nhà nước A-ten mà thôi.

5. Chiến tranh Hy Lạp-Ba tư (500-449 tr.CN).

Nguyên nhân của cuộc chính trị đó là âm mưu của bọn
thống trị đế quốc Ba Tư muốn bành trướng không ngừng
thế lực của họ sang phương tây, uy hiếp nghiêm trọng nền
độc lập của các quốc gia-thành thị Hy Lạp ở miền Tiểu Á.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cuộc chính trị Hy-Ba la
cuộc khởi nghĩa của nhân dân các quốc gia-thành thị Hy
Lạp ở Tiểu Á, đứng đầu là thành Mi lê, chống lại ách thống
trị tàn bạo của người Ba tư.

Thắng lợi của Hy Lạp trong chính trị Hy-Ba là thắng lợi
của tinh thần yêu nước nồng nàn, sự mưu trí và lòng dũng
cảm, ý chí quyết chiến quyết thắng của người Hy Lạp đấu
tranh để bảo vệ nền độc lập và tự do của đất nước mình.