A. LỜI NÓI ĐẦU
Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của
lực lượng sản xuất là quy luật hết sức phổ biến trong công cuộc xây dựng
đất nước của các quốc gia.Sự mâu thuẫn hay phù hợp giữa quan hệ sản xuất
và lực lượng sản xuất đều có ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế.Xã hội loài
người tồn tại và phát triển được là nhờ có lao động và sản xuất.Trong quá
trình sản xuất,một mặt con người tác động vào tự nhiên để tìm ra những đặc
tính của nó nhằm phục vụ cho lợi ích của con người,mặt khác trong môi
trường xã hội hình thành mối quan hệ phức tạp đặc biệt từ khi xã hội có
phân chia giai cấp mà lợi ích căn bản của họ đối kháng nhau hình thành nên
mâu thuẫn xã hội.Mâu thuẫn xã hội dẫn đến đấu tranh giai cấp,chính các
cuộc đấu tranh là động lực thúc đẩy xã hội phát triển từ chế độ này sang chế
độ khác tiến bộ hơn,con người cũng có nhu cầu tìm hiểu sự hoạt động các
quy luật và vận dụng nó trong mọi mặt của đời sống xã hội.Trong sự phát
triển kinh tế có rất nhiều vấn đề phải giải quyết, ‘‘Quy luật quan hệ sản xuất
phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất’’ đóng vai
trò quan trọng,nó phản ánh sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội từ
trước tới nay.Trong đó lực lượng sản xuất là nội dung của quan hệ sản xuất
nó luôn vận động phát triển,đòi hỏi quan hệ sản xuất phải phù hợp với
nó.Nhưng quan hệ sản xuất cũng tác động trở lại đối với lực lượng sản
xuất,nếu quan hệ sản xuất cũng phù hợp với nó thì thúc đẩy lực lượng sản
xuất phát triển,ngược lại nếu không phù hợp thì nó sẽ trở thành lực lượng
kìm hãm sự phát triển.Nói cách khác,quy luật QHSX phù hợp với tính chất
và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là điều kiện tất yếu để phát triển
nền kinh tế.Do vậy ngihên cứu về quy luật này sẽ giúp cho sinh viên đặc
biệt là sinh viên khối kinh tế chúng em có thêm những hiểu biết ban đầu và
1
sâu sắc hơn về sự phát triển của nước ta cũng như trên thế giới,hiểu được
những quy luật vận động của nền kinh tế từ đó có thể góp một phần nhỏ bé
vào sự nghiệp xây dựng nước nhà sau này.
Trong quá trình xây dựng XHCN ở nước ta,Đảng và nhà nước đưa ra

nhằm đạt được năng suất lao động cao. Còn trong tư liệu lao động tức là tất
cả các yếu tố vật chất mà con người sử dụng để tác động vào đối tượng lao
động thì công cụ lao động là yếu tố quan trọng nhất linh hoạt nhất. Bởi vậy
khi công cụ lao động đã đạt đến trình độ tin học hoá được tự động hoá thì
vai trò của nó lại càng quan trọng. Trong mọi thời đại công cụ sản xuất luôn
là yếu tố đông nhất của lực lượng sản xuất. Chính sự chuyển đổi cải tiến và
hoàn thiện không ngừng của nó đã gây lên những biến đổi sâu sắc trong toàn
bộ tư liệu sản xuất. Trình độ phát triển công cụ lao động là thước đo trình độ
chinh phục tự nhiên của con người. Tuy nhiên LêNin viết: “Lực lượng sản
3
xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, người lao động” có thể
cói yếu tố quan trọng nhất trong lực lượng sản xuất chính là con người.
Trong thời đại ngày nay khoa học đã phát triển tới mức trở thành nguyên
nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sản xuất và đời sống nó đã trở
thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Nó vừa là ngành sản xuất riêng vừa thâm
nhập vào các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất đem lại thay đổi về chất
cho lực lượng sản xuất.
Khoa học và công nghệ hiện đại chính là đặc điểm thời đại của sản
xuất nó hoàn toàn có thể coi là đặc trưng cho lực lượng sản xuất hiện đại.
2/ Khái niệm về quan hệ sản xuất:
Để tiến hành quá trình sản xuất nhất định con người phải có mối quan
hệ với nhau. Tổng thể những mối quan hệ này gọi là quan hệ sản xuất. Nói
cách khác quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong sản xuất.
Trong sự sản xuất ra đời sống xã hội của mình con người dù muốn
hay không cũng buộc phải duy trì những quan hệ nhất định với nhau để trao
đổi hoạt động sản xuất cũng như kết quả lao động những quan hệ sản xuất
này mang tính tất yếu. Như vậy quan hệ sản xuất do con người tạo ra song
nó được hình thành một cách khách quan không phụ thuộc vào ý muốn của
bất kỳ ai. Việc phải thiết lập các mối quan hệ trong sản xuất tự nó đã là vấn
đề có tính quy luật tất yếu, khách quan của sự vận động xã hội.

rộng nâng cao phúc lợi cho người lao động. Bên cạnh các quan hệ về mặt tổ
chức quản lý,trong hệ thống quan hệ sản xuất, các quan hệ về mặt phân phối
5
sản phẩm lao động cũng là những nhân tố có ý nghĩa hết sức to lớn đối với
sự vận động của toàn bộ nền kinh tế. Quan hệ phân phối có thể thúc đẩy tốc
độ và nhịp điệu của sản xuất nhưng ngược lại nó có khả năng kìm hãm sản
xuất kìm hãn sự phát triển của xã hội
Nêu xét riêng trong phạm vi một quan hệ sản xuất nhất định thì tính
chất sở hữu quyết định tính chất của quản lý và phân phối. Mặt khác trong
mỗi hình thái kinh tế xã hội nhất định quan hệ sản xuất thống trị bao giờ
cũng giữ vai trò chi phối các quan hệ sản xuất khác, ít nhiều cải biến chúng
để chẳng những chung không đối lập mà phục vụ đắc lực cho sự tồn tại và
phát triển của kinh tế xã hội mới.
B/ QUY LUẬT VỀ QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TÍNH CHẤT VÀ
TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT:
1/ Tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất:
a/ Tính chất:
Tính chất của lực lượng sản xuất là tính chất của tu liệu sản xuất và
lao động. Khi nền sản xuất được thực hiện với những công cụ ở trình độ phổ
thông, lực lượng sản xuất chủ yếu mang tính chất cá nhân. Khi trình độ sản
xuất đạt tới trình độ cơ khí hoá, lực lượng sản xuất đòi hỏi phải được vận
động cho sự hợp tác xã hội rộng rãi trên cơ sở chuyên môn hoá. Tính chất tự
cấp tự túc cô lập của nền sản xuất nhỏ lúc đó phải được thay thế bởi tính
chất xã hội hoá.
b/ Trình độ của lực lượng sản xuất:
Lực lượng sản xuất là yếu tố có tác dụng quyết định đối với sự phát
triển của phương thức sản xuất: Trình độ của lực lượng sản xuất trong từng
giai đoạn của lịch sử loài người thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của
loài người trong giai đoạn đó. Khái niệm trình độ của lực lượng sản xuất nói
6