Những yêu cầu và thực tiễn kiểm soát chất lượng kiểm toán
Kiểm toán viên (KTV) hành nghề trong khuôn khổ các chuẩn mực nghề nghiệp và các qui
định của pháp luật và nếu làm trái với những thước đo đó thì bị phán xét. Để đáp ứng được
yêu cầu này, các công ty kiểm toán phải tự đề ra và triển khai các chương trình tự quản lý
toàn diện và tương đối phức tạp để có thể đảm bảo với chính công ty cũng như với cộng
đồng nơi mà công ty hoạt động rằng công ty đã tuân thủ những chuẩn mực nghề nghiệp
cao nhất .
Các tổ chức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán quốc tế qui định điều này, và rất nhiều Chính phủ các
nơi mà Kiểm toán viên hoạt động cũng qui định như vậy. Tuy nhiên, các hãng kiểm toán lớn như
KPMG đã sớm nhận ra sự cần thiết của công tác kiểm tra chất lượng kiểm toán và đã áp dụng thủ
tục kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt của mình trong rất nhiều năm qua. Trên thực tế trong nhiều
năm qua đã có rất nhiều các chuẩn mực kiểm toán quốc tế và quốc gia về quản lý chất lượng đã
được phát triển từ các thủ tục do các hãng kiểm toán quốc tế lớn áp dụng, trong đó có KPMG.
Quản lý chất lượng hay kiểm soát chất lượng bắt đầu ngay từ ngày làm việc đầu tiên của KTV
và sẽ được duy trì cho đến ngày làm việc cuối cùng của họ. Đó không phải là một công việc tách
biệt mà là một quá trình xuyên suốt nhằm củng cố mọi phương diện hoạt động của một công ty
kiểm toán. Quản lý chất lượng bao gồm các qui tắc ứng xử phù hợp, toàn diện, bắt buộc và cam
kết tuân thủ các qui định đó.
Sẽ là không đúng khi cho rằng “kiểm tra” là cốt lõi của công tác quản lý chất lượng. Trên thực tế,
nếu các công đoạn khác được tiến hành một cách có hiệu quả, thì việc kiểm tra sẽ trở thành công
việc dễ dàng nhất. Rõ ràng là hiệu quả hơn nếu đề ra tiêu chí chất lượng trong giai đoạn đầu của
một quá trình thay vì áp đặt chúng vào giai đoạn cuối cùng.
Trước khi nói về “kiểm tra” hãy nói đến những nguyên tắc quan trọng của một hệ thống quản lý
chất lượng toàn diện, những công việc cần thực hiện giám sát. Những nguyên tắc này đã được áp
dụng trong cả các Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và Quốc tế, như sau:
Thứ nhất: Tuân thủ nguyên tắc và đạo đức nghề nghiệp
Một công ty kiểm toán và tất cả các nhân viên của mình phải tuân thủ các nguyên tắc về tính độc
lập, chính trực, khách quan, bảo mật, các qui định chung và tư cách nghề nghiệp.
Thứ hai: Kỹ năng và năng lực chuyên môn
Công ty kiểm toán cần tuyển dụng những nhân viên có năng lực và sau đó là đào tạo tốt, đào tạo
thường xuyên về mặt chuyên môn. Nhân viên chuyên nghiệp phải đạt được những bằng cấp

kiến kiểm toán. (Các báo cáo tài chính ở hạng “rủi ro cao” có thể bao gồm báo cáo tài chính của
công ty được niêm yết và các trường hợp mà ý kiến kiểm toán có thể không phải là ý kiến chấp
nhận toàn phần). Tiếp theo, sẽ có một quá trình rà soát đột xuất trong nội bộ công ty (“rà soát sau”)
– công việc của từng chủ phần hùn cũng được đánh giá độc lập theo từng giai đoạn.
Các văn phòng sẽ thực hiện soát xét chéo hàng năm giữa chủ phần hùn và Giám đốc kiểm toán
của một văn phòng KPMG của một nước/khu vực này đến các văn phòng KPMG ở một nước/khu
vực khác để soát xét. Ngoài ra, Chương trình Kiểm soát chất lượng Quốc tế của KPMG còn bao
gồm việc đánh giá hoạt động kiểm toán của KPMG tại từng nước và mức độ thường xuyên của
việc đánh giá này dựa theo mức kinh nghiệp của các chủ phần hùn ở từng nước. Chương trình
này được áp dụng đối với tất cả các nước và tất cả các chủ phần hùn của KPMG.
Việc “rà soát sau” được thực hiện khi KPMG đã phát hành báo cáo, nên bất cứ một sai sót nhỏ
nào được phát hiện đều được giải quyết một cách nghiêm túc. Những sai sót này sẽ được xem xét
ở mức cao nhất trong công ty và các kiến nghị sẽ được bổ sung vào qui trình kiểm toán thông qua
đào tạo và cập nhật chuyên môn.
Những năm gần đây, Hội nghề nghiệp và cơ quan Nhà nước về kế toán ở một số nước đã thực
hiện giám sát này chặt chẽ hơn. Ví dụ Mỹ có một hệ thống soát xét chéo, theo đó công việc của
một công ty kiểm toán sẽ được soát xét bởi một công ty kiểm toán khác. Ở Anh, Hiệp hội nghề
nghiệp của nước này đã thành lập một cơ quan độc lập đảm nhiệm việc “soát xét hoạt động” của
các công ty kiểm toán hoạt động ở Anh. Trong cả hai trường hợp này thì những người thực hiện
soát xét độc lập chủ yếu dựa vào qui trình kiểm soát nội bộ để xác định phạm vi của cuộc soát xét
độc lập.
Chất lượng là cơ sở cho mọi công việc mà KTV ngày nay thực hiện, và xét cho cùng, chất lượng
của ý kiến kiểm toán là quan trọng nhất. Ý kiến kiểm toán là kết quả cuối cùng của một quá trình
làm việc lâu dài, và như thành ngữ có câu: “độ bền của một dây xích được đo bằng độ vững chắc
của mắt xích yếu nhất”. Kiểm soát chất lượng có tầm quan trọng đặc biệt và là một bộ phần không
thể tách rời trong quá trình kiểm toán. Để đạt được ý kiến có chất lượng, chúng ta phải đặt ra tiêu
chuẩn cho toàn bộ quá trình kiểm toán và thường xuyên xem xét để đảm bảo rằng chất lượng đề
ra đó được duy trì và ngày càng được nâng cao hơn. Đó chính là quản lý chất lượng hay kiểm
soát chất lượng.
Ý kiến của người đại diện công ty KPMG