Các loài thực vật kỳ lạ của Việt Nam
Gửi bởi: namledinh
Ngày 26-4-2007 lúc 15 giờ 46 phút
Gọi là “kì lạ” bởi vì chúng không bình thường (về hình dạng,
cấu tạo, cách sinh sống...) như đại đa số những thực vật thông
thường khác mà ta quen gặp hàng ngày. Trong thế giới thực vật
không hiếm những sự kì lạ. Nhưng sau đây chỉ xin dẫn ra một
số loài cây có đặc điểm kì lạ gặp ở nước ta.
1. Các cây “ăn thịt”
Thông thường, người ta nghĩ chỉ động vật mới ăn thịt, chứ có ai ngờ thực vật cũng biết ăn
thịt ? Nhưng chuyện này lại có thật 100%. Khi sống trong môi trường thiếu chất dinh
dưỡng (như ở đất chua bạc màu, đầm lầy nước ngọt...), một số loài cây có lá biến đổi thành
bộ phận có khả năng bắt mồi và tiêu hoá thức ăn động vật. Đó là những cây:
- Cây nắp ấm với những chiếc lá rất đặc biệt gồm 3 phần: phần dưới hình bản hẹp, màu lục
có chức năng quang hợp, phần giữa là một sợi do gân lá kéo dài rồi tiếp đến là phần cuối
phình to thành một cái túi (hay cái bình) có nắp đậy(H.). Bên trong thành bình có rất nhiều
lông tuyến tiết chất dịch khiến thành bình rất trơn, chất dịch này có khả năng tiêu hoá thức
ăn; mép bình lại tiết dịch thơm nên thu hút sâu bọ rất tốt. Khi sâu bọ bị rơi vào trong bình,
chúng khó có thể bò ra ngoài (do thành bình rất trơn), bị rơi xuống đáy, ngập trong chất
dịch và bị tiêu hoá. Có người cho rằng : cho dù con vật có cố giẫy giụa, vùng vẫy đến mấy
nó cũng không thể thoát ra khỏi chiếc bình quái ác, vì khi bị kích thích nắp bình sẽ đóng
sập lại, nhốt chặt con vật trong đó.
Ta có thể gặp cây nắp ấm mọc ở vùng đầm lầy (Quảng Bình, Đà Nẵng, Thừa Thiên-
Huế...). Do lá có hình dáng và cấu trúc rất đặc biệt nên gần đây ở Trung Quốc người ta đã
khai thác tạo giống cây nắp ấm thành một loài cây cảnh độc đáo và đã được xuất sang thị
trường cây cảnh nước ta trong dịp Tết.
- Cây bắt mồi, là một loài cây ăn thịt khác, tuy kích thước nhỏ bé nhưng không kém phần
nguy hiểm đối với những con vật nhỏ. Đó là cây bắt ruồi (hay còn gọi là cây bèo đất). Cả
cây chỉ cao độ vài xentimet với các lá mọc ở sát gốc thành hình hoa thị; trên mặt lá có
những lông tuyến rất nhạy cảm có thể cụp lại khi ruồi, kiến... đậu vào. Con vật bị trói chặt
và bị tiêu hoá hết phần mềm do chất dịch ở lông tuyến tiết ra có tác dụng như men tiêu hoá

Không chỉ trong rừng, mà ở ngay trên một số đường phố Hà Nội, các bạn có thể gặp một số
cây đa bóp cổ, như ở bên Bờ Hồ phía đường Đinh Tiên Hoàng, hay trước đền Bà Kiệu.
3. Cây “ sinh con”.
Trong thế giới sinh vật, hiện tượng sinh con chỉ gặp ở các loài động vật có vú và con người.
Nhưng ở thực vật cũng có thể gặp hiện tượng này. Lạ chưa ?
Hiện tượng sinh con của thực vật (viviparous) chỉ gặp ở một vài loài cây sống trong môi
trường đặc biệt. Đó là các cây Đước, Vẹt, Trang... sống ở các khu rừng lầy mặn vùng ven
biển (Mangrove). Hạt của những cây này khi chín thường nảy mầm ngay trên cây mẹ thành
một bộ phận gọi là “trụ mầm” nối liền với quả. Trụ mầm có cấu tạo của một cây con, gồm
thân và chồi lá, chưa có rễ. Trụ mầm nhận các chất dinh dưỡng từ cây mẹ chuyển qua quả
vào. Thời gian sống của trụ mầm trên cây mẹ thường khoảng 2-3 tháng. Khi trụ mầm chín
sẽ rời khỏi cây mẹ, cắm xuống bùn, ra rễ và bắt đầu cuộc sống độc lập.
Có thể nói hiện tượng “sinh con” là một hình thức thích nghi độc đáo của một số cây sống
ở vùng ngập mặn, nhờ đó cây có thể mọc được trong điều kiện thuỷ triều lên xuống hàng
ngày, tránh cho hạt khỏi bị nước triều cuốn trôi đi.
Không chỉ có hiện tượng sinh con, các loài cây ngập mặn nói trên còn có bộ rễ khá độc đáo,
cũng giúp cây thích nghi được trong điều kiện môi trường lầy ngập không ổn định và thiếu
ô-xy. Ngoài những rễ cắm trong đất, chúng còn phát triển hệ rễ khí sinh nổi trên mặt đất,
vừa có tác dụng tăng cường sức chống đỡ cho cây, vừa có tác dụng hô hấp (đó là những rễ
hô hấp) : Cây Đước với các rễ chống mọc từ thân, cành đâm xuống đất, trông chẳng khác
nào như những chiếc gọng nơm; cây Vẹt với những chiếc rễ gập cong hình đầu gối mọc trồi
lên khỏi mặt đất ở chung quanh gốc cây (người ta gọi đó là những rễ khuỷu hay rễ đầu gối;
còn cây mắm, cây bần lại có những rễ hô hấp dài thẳng, nhọn đầu, trông như những mũi
chông mọc tua tủa trên mặt đất.
4. Cây có hột lộn ra ngoài quả ?
Đó là cây Đào lộn hột (ở miền Nam gọi là cây Điều). Gọi như vậy bởi vì cây này có quả
với hình dáng khá độc đáo: quả gồm 2 phần, phần ở bên dưới hơi giống quả đào, nạc và
mọng nước, đính ở trên đó là một cái “hột” hình hạt đậu (hay hình thận) có vỏ cứng, màu
sẫm. Nhìn cả 2 phần chẳng khác nào một quả đào có hạt nằm lộn ra bên ngoài (chứ không
nằm ở bên trong như các loại quả thông thường khác). Vì thế mới có cái tên gọi như trên.

biến đổi thành. Tuy nhiên, nếu theo phân tích ở trên thì với trường hợp cây lạc, phải gọi là
“quả Lạc” mới đúng, vì bên trong đó còn có hạt. Nhưng đã thành thói quen từ rất lâu rồi,
biết làm sao!
Vũ Minh
(Nguồn website Cục Lâm Nghiệp)