Sigmund Freud 2

SIGMUND FREUD - TÊM L GIA CA CỘI VƯ THÛÁC
Trong têët cẫ cấc ngânh khoa hổc, ngûúâi ta thûúâng thûâa nhêån
têm l hổc lâ mưåt mưn khoa hổc bđ hiïím vâ tưëi tùm nhêët, vâ khố cố
thïí chûáng minh bùçng khoa hổc hún bêët cûá bưå mưn nâo khấc. Bẫn
chêët ca nhûäng sûå vêåt úã àêy ln ln cố sûå hû hû thûåc thûåc vâ sûå
bêët ngúâ, vò nhâ têm l hổc phẫi nghiïn cûáu vïì mưåt hiïån tûúång tûå
nhiïn bđ mêåt nhêët, àố lâ cåc sưëng têm l ca con ngûúâi. Mưåt l
thuët hốa hổc hay vêåt l cố thïí àûúåc chûáng minh hay bấc bỗ
nhûäng phûúng phấp k thåt trong phông thđ nghiïåm, nhûng àưëi
vú
ái giấ trõ ca mưåt l thuët têm l hổc, rêët cố thïí khưng sao
chûáng minh àûúåc mưåt cấch minh bẩch, cho nïn nhiïìu cåc tranh
lån bậo tấp àậ nưíi lïn xung quanh Sigmund Freud vâ khoa phên
têm hổc sët sấu chc nùm rông.
Dêìu sao, cố thïí chûáng minh àûúåc hay khưng thò hổc thuët
ca Sigmund Freud cng àậ cố mưåt ẫnh hûúãng vư song àưëi vúái tû
duy hiïån àẩi. Ngay Einstein cng khưng kđch thđch trđ tûúãng tûúång
hay thêm nhêåp vâo àúâi sưëng ca ngûúâi àûúng thúâi bùçng Sigmund
Freud. Nhúâ tòm tôi nghiïn cûáu nhûäng thûá chûa bao giúâ ai hiïíu biïët
vïì trđ nậo con ngûúâi mâ Sigmund Freud àậ àûa ra àûúåc nhûäng
tûúãng vâ nhûäng tû
â ngûä mâ ngây nay àậ chan hôa vâo cåc sưëng
thûúâng nhêåt ca chng ta. Thûåc vêåy, têët cẫ mổi lơnh vûåc tri thûác
ca con ngûúâi nhû vùn chûúng, nghïå thåt, tưn giấo, nhên chng
hổc, giấo dc, låt phấp, xậ hưåi hổc, låt hổc, sûã hổc vâ nhûäng mưn
hổc vïì xậ hưåi hay cấ nhên khấc àïìu chõu ẫnh hûúãng ca hổc thuët
Sigmund Freud.
Tuy nhiïn, hổc thuët nây lẩi quấ khư khan vâ đt sấng sa.
Mưåt nhâ phï bònh khấ hâi hûúác àậ nhêån xết rùçng:

Theo Ernest Jones, ngûúâi viïët tiïíu sûã chđnh ca Freud thò ưng àậ
àûúåc thûâa hûúãng ca cha ưng lâ mưåt nhâ bn len, "tđnh hoâi nghi
sêu sùỉc vïì nhûäng tai biïën bêët thûúâng ca cåc àúâi, thối quen dng
giai thoẩi Do Thấi àïí chêm biïëm cấc quan àiïím àẩo àûác, khưng tđn
ngûúäng nhûäng vêën àïì tưn giấo". Bâ mể Freud sưëng túái nùm 59
tíi, bẫn tđnh nùng àưång vâ nhanh nhển. Sigmund Freud lâ àûáa
con cûng àêìu lông ca bâ. Sau nây Freud àậ viïët "mưåt ngûúâi àậ
tûâng lâ con u àùåc biïåt ca mưåt bâ mể
thò sët àúâi ngûúâi êëy cố cấi
cẫm giấc lâ mưåt kễ ài chinh phc, vâ chđnh cấi lông tin chiïën thùỉng
êëy ln àem lẩi thânh cưng thûåc sûå".
Vâo nhûäng nùm àêìu ca cåc àúâi, Freud rêët tin vâo thuët
ca Darwin vò ưng thêëy rùçng "Nhûäng thuët êëy lâm cho ngûúâi ta
cố thïí hy vổng vâo nhûäng bûúác tiïën phi thûúâng trong viïåc tòm hiïíu
thïë giúái". Dûå àõnh sệ trúã thânh thêìy thëc, ưng àậ theo hổc trûúâng
Àẩi hổc Y khoa thânh Vienna. Vâ ưng àậ àưỵ bấc sơ nùm 1881. Lâ
mưåt thêìy thëc trễ tíi ca bïånh viïån àa khoa, chûäa trõ à mổi
loẩi bïå
nh, ưng tiïëp tc nghiïn cûáu mưn thêìn kinh bïånh hổc vâ giẫi
phêỵu thêìn kinh. Đt nùm sau, sưë mïånh xoay chiïìu vâ bêët thêìn lâm
tïn tíi ca ưng nưíi tiïëng khùỉp thïë giúái. Mưåt bẩn àưìng nghiïåp ca
ưng àậ ài Paris vâ ưng bên ài theo sang thânh phưë nây. Tẩi àêy,
Sigmund Freud 4

ưng cng lâm viïåc vúái Jean Charcot, lc êëy àậ lâ mưåt nhâ bïånh l
hổc vâ thêìn kinh hổc ngûúâi Phấp nưíi tiïëng. ÚÃ àêy, lêìn àêìu tiïn ưng
àûúåc tiïëp xc vúái cưng trònh ca Charcot vïì bïånh loẩn thêìn kinh
vâ cấch dng phûúng phấp thưi miïn àïí àiïìu trõ bïånh nây. Freud
àậ thoẫ mận khi thêëy Charcot chûáng minh àûúåc "bïånh loẩn thêìn
kinh thêåt mâ vâ loẩn thêìn kinh giẫ do dng thưi miïn tẩo ra.

thđ nghiïåm vâ kinh nghiïåm thûåc hânh khi àiïìu trõ cho nhiïìu ngûúâi
bïånh úã Vienna, Freud àậ xêy dûång cú súã cho khoa phên têm hổc
vâo khoẫng cëi thïë k 19.
Freud lâ mưåt trong nhûäng nhâ khoa hổc àậ sấng tấc nhiïìu
hún hïët trong thúâi àẩi chng ta. Sûå
phong ph vïì nhûäng àïì tâi múái
mễ cng nhûäng phêìn àống gốp vïì têm l do ngôi bt ca ưng àem
Phên têm hổc nhêåp mưn 5

lẩi khưng thïí thu gổn trong bêët cûá mưåt cën sấch hay túâ bấo nâo.
Theo ưng, thò chùỉc chùỉn cën sấch quan trổng ra àúâi súám nhêët ca
ưng mâ cng àûúåc ưng u thđch nhêët lâ cën Àoấn Mưång xët bẫn
nùm 1900. Sấch nây gưìm hêìu hïët nhûäng quan sất cú bẫn vâ nhûäng
suy lån ca ưng. Trong cën Nghiïn cûáu vïì chûáng loẩn thêìn kinh
xët bẫn súám hún (tûác lâ vâo nùm 1895), ưng àậ bưåc lưå niïìm tin
rùçng "ëu tưë chđnh trong sûå rưëi loẩn vïì tđnh dc lâ sûå suy ëu gêy
ra cẫ bïånh têm thêìn (neuros) lêỵn bïånh têm thêìn suy nhûúåc
(psychoneuroses)". Àố lâ nïìn tẫng ca thuët phên têm. Vâi nùm
sau àố, Freud hoâ
n chónh àûúåc l thuët ca ưng vïì sûác àưëi khấng,
hiïån tûúång chuín biïën tđnh dc tíi thú, mưëi tûúng quan giûäa
nhûäng k ûác bêët mận vâ ẫo tûúãng, giûäa cú chïë tûå vïå (defense
mechanism) vâ sûå dưìn nến.
Mưåt bẫn tốm lûúåc nhûäng lån àïì chđnh sệ cho ta thêëy àûúåc
phêìn nâo tđnh phûác tẩp ca thuët phên têm. Trûúác hïët, thêìn
kinh bïånh hổc vâ phên têm hổc khưng phẫi lâ hai tûâ àưìng nghơa.
Phên têm hổc cố thïí àûúåc coi nhû mưåt ngânh ca thêìn kinh bïånh
hổc vâ chó ấp dng cho nhûäng trûúâng húåp khố khùn nhêë
t lâ rưëi
loẩn nhên cấch. Cho nïn, phên têm hổc cố thïí àûúåc àõnh nghơa

thânh bïånh.
Freud phên loẩi mổi hoẩt àưång tinh thêìn ca mưỵi nhên con
ngûúâi àûúåc thïí hiïån thânh ba cêëp àưå àûúåc ưng gổi lâ Tûå
Ngậ, (Id.
Soi); Bẫn Ngậ (ego moi) vâ Siïu Ngậ (superego Surmoi). Quan
trổng sưë mưåt lâ cấi Id, Freud bẫo: Phẩm vi ca Id lâ phêìn nhên
cấch tưëi tùm vâ khưng thïí ài àïën àûúåc ca chng ta. Bẫn thên ta
chó biïët cht đt vïì cấi Id qua nghiïn cûáu cấc giêëc mưång vâ qua sûå
biïíu hiïån cấc triïåu chûáng bïn ngoâi ca bïånh têm thêìn, Id lâ núi
tr ng cấc bẫn nùng ngun thu vâ cấc xc cẫm ài ngûúåc lïn túái
cấi quấ khûá xa xûa khi mâ con ngûúâi côn lâ mưåt con th, Id cố tđnh
chêët th vêåy vâ bẫn chêët ca nố lâ thåc vïì dc tđnh (sexual in
nature), nố vưën vư thûác. Freud viïët tiïë
p: Cấi Id bao gưìm têët cẫ
nhûäng gò do di truìn, cố ngay tûâ lc sinh ra àûúåc kïët t lẩi trong
sûå cêëu thânh. Id m quấng vâ àưåc ấc. Mc àđch àưåc nhêët ca nố lâ
thoẫ mận cấc ham mën bẫn nùng vâ cấc khoấi cẫm, khưng cêìn
biïët àïën cấc hêåu quẫ. Nối theo Thomas Mann thò: "Nố khưng biïët
gò àïën giấ trõ, thiïån hay ấc, vâ cẫ àẩo àûác nûäa".
Àûáa bế sú sinh lâ Id àûúåc nhên cấch hốa. Dêìn dêìn cấi Id
phất triïín lïn thânh cấi Ego (bẫn ngậ Moi). Khi àûáa bế lúán lïn.
Thay vò àûúåc hoân toân dêỵn dùỉt bùçng ngun l khoấi lẩc, cấi Ego
bõ chi phưëi búãi ngun l “thđch ûáng vúái thûåc tẩi”. Ego biïët àûúåc thïë
giúái xung quanh, nhêån ra rùçng phẫi kòm hậm nhûäng khuynh
hûúáng phẩm phấp ca cấi Id àïí ngùn ngûâa mổi xung àưåt vúái låt lïå
ca xậ hưåi. Nhû Freud viïët, cấi Ego lâ “viïn trổng tâi giûäa nhûäng
àôi hỗi bẩt mẩng ca cấi Id vâ sûå kiïím soất ca thïë giúái bïn
ngoâi”. Vò vêåy Ego thûåc sûå hânh àưång nhû mưåt nhên viïn kiïím
duåt, cùỉt xến, sûãa àưíi nhûäng thc gic ca cấi Id lâm cho nhûäng
thc gic nây ph húåp vúái tònh hònh thûåc tïë, biï

phất triïín ca tđnh dc. Khi nối “nùng lûåc ca tđnh dc” (sexual
energy), thò úã àêy chûä “tđnh” (sexual) àûúåc dng theo nghơa rưång. ÚÃ
àûáa trễ bẫn nùng tđnh dc bưåc lưå qua nhûäng hânh àưång nhû mt
tay, b sûäa chai vâ bâi tiïët. Nhûäng nùm sau àố nùng lûúång tđnh
dc cố thïí àûúåc truìn cho ngûúâi khấc qua hưn nhên, mang hònh
thûác mưåt hû hỗng thåc vïì “tđnh” hay àûúåc thïí hiïån qua hoẩ
t àưång
sấng tẩo nghïå thåt, vùn chûúng hay êm nhẩc - àố lâ phûúng phấp
àûúåc gổi lâ “dõch chuín”. Theo Freud thò bẫn nùng tđnh dc (sex
instinct) lâ ngìn gưëc ca mổi cưng trònh sấng tẩo vơ àẩi nhêët.
Thêåt vêåy, Freud àậ tun bưë: “Cấc bïnh têm thêìn, khưng
chûâa mưåt bïånh nâo, àïìu lâ nhûäng rưëi loẩn ca àúâi sưëng sinh l”.
Nïëu lån thïm, khưng thïí cho rùçng bïånh têm thêìn lâ do nhûäng
cåc hưn nhên thêët bẩi hay nhûäng mưëi tònh lúä lâng gêy ra; trấi lẩi
cố thïí tòm thêëy dêëu vïët têët cẫ nhûäng bïånh nây úã thúâi k êëu thú vúái
cấc mùåc cẫm tđnh dc. Freud àậ ấp dng ly
á thuët ca ưng sang
lơnh vûåc nhên chng hổc trong tấc phêím Vêåt tưí vâ cêëm k. Ưng tin
rùçng ngay tưn giấo cng chó lâ biïíu hiïån ca mùåc cẫm tđnh dc.
Sau khi phên tđch k lûúäng tûâng chi tiïët hâng trùm trûúâng húåp
Sigmund Freud 8

bïånh nhên àïën chûäa bïånh, Freud àậ nêng bẫn nùng tđnh dc vâ
thêm khất nhc dc lïn thânh ëu tưë àêìu tiïn vâ mẩnh mệ nhêët
trong viïåc tẩo thânh nhên cấch con ngûúâi, àưìng thúâi lâ ngun
nhên sêu xa ca mổi bïånh têm thêìn. Àố lâ mưåt phấn àoấn mâ mưåt
sưë cấc nhâ phên têm hổc nưíi tiïëng khấc àậ bấc bỗ nhû sệ nối sau
àêy.
Vò xậ hưåi båc mưỵi con ngûúâi phẫi kiïìm chïë nhiïìu ham
mën, theo cấch nối ca Freud thò mưỵi cấ nhên àậ vư tònh tđch trûä

têët cẫ nhûäng àiïìu àố cho ưng biïët. Nhúâ phûúng phấp êëy, ưng àûa
dêìn bïånh nhên túái trẩng thấi “tûå do liïn tûúãng”; vâ nhúâ nghe ngûúâi
bïånh tûå do liïn tûúãng, mâ thêìy thëc cố thïí tòm ra àûúåc ngìn gưëc
sêu xa ca cấc triïåu chûáng”. Sûå viïåc àậ qụn rưìi nay lẩi àûúåc ngûúâi
bïånh kếo ra khỗi cội vư thûác, cố khi phẫi sau hâng thấng trúâi àiïìu
Phên têm hổc nhêåp mưn 9

trõ bùçng phûúng phấp phên têm. Ngìn gưëc thûúâng lâ mưåt sûå viïåc
nâo àố àau àúán, khố chõu, àấng súå hay nối cấch khấc àấng ghết, tûâ
trong quấ khûá ca bïånh nhên. Àố chđnh lâ nhûäng “k niïåm” mâ
ngûúâi bïånh hoân toân khưng mën nhúá lẩi mưåt cấch cố thûác.
Trong quấ trònh tûå do liïn tûúãng, nhûäng hưìi tûúãng lưng bưng
êëy khưng trấnh khỗi tẩo ra mưåt múá lưån xưån, rưëi rùỉm nhûäng sûå kiïån
lúâ múâ khưng rộ, vâ tûúãng nhû vư đch. Vò vêåy, ngûúâi thêìy thëc nhû
nhiïìu nhâ phï bònh cho biïët, gêìn nhû cố vư vân cấch giẫi thđch
nhûäng dûä kiïån êëy. Vò thïë
nhâ phên têm hổc phẫi hïët sûác sấng sët
vâ cố tâi khếo lếo.
Trong khi chûäa bïånh bùçng phûúng phấp phên têm, Freud
phất hiïån ra cấi mâ ưng gổi lâ “mưåt ëu tưë quan trổng khố thïí nâo
lûúâng àûúåc”, mưåt giêy liïn lẩc tònh cẫm nưìng nhiïåt giûäa con bïånh
vâ nhâ phên têm hổc. Cấi àố gổi lâ “chuín dõch”.
“Bïånh nhên khưng thỗa mận nïëu chó coi nhâ phên têm hổc
nhû lâ ngûúâi gip àúä vâ cưë vêën cho hổ.. Ngûúåc lẩi con bïånh lẩi nhòn
thêëy qua nhâ phên têm hổc mưåt hònh ẫnh quan trổng trong thúâi
thú êëu hay quấ khûá ca hổ hiïån lẩi. Vâ vò thïë mâ hổ sùén sâng bưåc
lưå mổi tònh cẫ
m vâ phẫn ûáng mâ chùỉc chùỉn lâ àậ àûúåc dânh cho
hònh ẫnh êëy “dõch chuín” sang phđa nhâ phên têm hổc”.
Sûå dõch chuín “cố thïí thay àưíi giûäa hai thấi cûåc, tûâ mưåt tònh

mưång lâm tan ài cẫm giấc cùng thùèng do nhûäng ûúác mong khưng
àẩt àûúåc gêy ra.
Theo quan àiïím ca Freud thò giêëc mưång thåc phẩm vi chi
phưëi ca vư thûác, ca Id vâ mưång rêët quan trổng àưëi vúái nhâ phên
têm hổc vò nhúâ nố mâ phên têm hổc ài àûúåc vâo cội vư thûác ca con
bïånh. Trong cội vư thûác cố têët cẫ nhûäng ûúác vổng àêìu tiïn vâ
nhûäng ham mën thåc cẫm xc àậ bõ hai cấi Ego vâ Superego gẩt
ra khỗi thûác. Nhûäng ham mën th tđnh ln ln nùçm ngay
bïn dûúái cấi vỗ ngoâi thûá
c, vâ tûå thc àêíy tiïën vâo thïë giúái mưång
mõ. Tuy nhiïn, ngay trong giêëc mưång, Ego vâ Superego vêỵn cố mùåt
àïí canh chûâng, kiïím duåt. Vò lệ àố, nghơa ca giêëc mưång khưng
ln rộ râng, nhûäng nghơa nây àûúåc biïíu lưå bùçng nhûäng hiïån
tûúång vâ thêìy thëc cêìn biïíu lưå chng mưåt cấch lậo luån. Vò
mang tđnh kđ hiïåu cho nïn nghơa ca giêëc mưång ta khưng thïí
hiïíu àûúåc theo nghơa àen, ngoẩi trûâ nhûäng giêëc mưång àún giẫn ca
trễ thú. Trong tấc phêím Àoấn mưång cố nhiïìu vđ d àûúåc Freud
dng phûúng phấp phên têm phên tđch.
Àổc nhêì
m, nối lúä lúâi vâ nhûäng biïíu hiïån àậng trđ lùåt vùåt khấc
àïìu lâ nhûäng dêëu hiïåu cho biïët hoẩt àưång ngêìm ca vư thûác.
Freud viïët: “Àậ biïët dng phếp àoấn mưång àïí ài vâo cội vư thûác thò
phên têm hổc cng sûã dng nhûäng lêìm lúä ca con ngûúâi nhùçm
mc àđch àố. Nhûäng lêìm lúä êëy nhâ phên têm hổc gổi lâ triïåu chûáng
hoẩt àưång”. Vêën àïì nây côn àûúåc Freud nghiïn cûáu vâo nùm 1904
trong cën Têm thêìn bïånh l hổc ca àúâi sưëng thûúâng ngây (The
psychopathology of everyday life). Trong tấc phêím nây, ưng vêỵn
ch trûúng “nhûäng hiïå
n tûúång àố khưng phẫi ngêỵu nhiïn... chng
cố mưåt nghơa vâ nghơa àố cố thïí diïỵn giẫi ra àûúåc. Vâ ngûúâi ta

v xûã tưåi phẩm, àêëu bô rûâng, vâ xûã lùng trò tng xễo.
Tốm lẩi, nhûäng àiïìu vûâa nối trïn lâ nhûäng khđa cẩnh ca hổc
thuët Freud. Cấc nhâ phên têm hổc ngây nay cng chia ra lâm
hai hay hún nûäa, phe phấi chưëng àưëi nhau, mưåt phe chưëng lẩi vâ
mưåt phe ha theo Freud. Alfried Adler, mưåt trong nhûä
ng hổc trô ài
theo Freud ngay tûâ àêìu àậ tấch ra khỗi nhốm Freud vò ưng tin
rùçng Freud àậ quấ quan trổng hốa bẫn nùng tđnh dc. Vâ àêy lâ
hổc thuët ca Adler àưëi lẩi Freud. Theo Adler thò niïìm mong
mën tỗ ra mònh hún àưìng loẩi lâ àưång lûåc chđnh lưëi cû xûã ca con
ngûúâi. Ưng àậ múã rưång tûúãng vïì “mùåc cẫm tûå ti”. Mùåc cẫm nây
thc gic mưỵi cấ nhên con ngûúâi cưë gùỉng cố mưåt hoẩt àưång àïí
ngûúâi khấc thûâa nhêån mònh. Mưåt nhâ ly khai nưíi danh khấc lâ
Karl Jung úã Zurich cng àậ cưë gùỉng lâm giẫm búát têìm quan trổng
ca vai trô
tđnh dc (sex). Jung chia nhên loẩi ra lâm hai loẩi têm
l: loẩi hûúáng ngoẩi vâ loẩi hûúáng nưåi, mùåc d ưng vêỵn thûâa nhêån
rùçng mưỵi cấ nhên àïìu lâ mưåt hưỵn húåp ca hai loẩi têm l àố. Khấc
Sigmund Freud 12

vúái Freud, Jung nhêën mẩnh vâo ëu tưë di truìn trong sûå phất
triïín nhên cấch.
Nối chung nhûäng ngûúâi phï phấn Freud àậ tấch rúâi khỗi
Freud vò nhûäng bêët àưìng nhû: Freud quấ nhêën mẩnh vâo nghơa
khúãi àêìu ca bïånh têm thêìn thú êëu, Freud tin rùçng chđnh nhûäng
bẫn nùng dûä dưåi, tưëi sú àậ giấm sất con ngûúâi. Cng cố mưåt sưë
ngûúâi àậ khưng àưìng vúái Freud tin rùçng “tûå do liïn tûúãng” lâ mưåt
k thåt khưng thïí sai lêìm trong viïåc thấm hiïím cội vư thûác ca
con ngûúâi. Hổ àùåc biïåt nïu ra nhûäng khố khùn trong viïåc giẫi thđch
nhûäng dûä kiïån do phûúng phấ


mưåt ẫnh hûúãng mẩnh mệ vâ rưång rậi àïën vùn hổc nhû Freud”. Ẫnh
Phên têm hổc nhêåp mưn 13

hûúãng ca Freud trong hưåi hổa, àiïu khùỉc vâ thïë giúái nghïå thåt
nối chung cng sêu xa khưng kếm.
Tốm tùỉt lẩi, àấnh giấ sûå àống gốp phûác tẩp ca thiïn tâi
Freud lâ viïåc vư cng khố khùn vò phẩm vi ưng quan têm quấ rưång
vâ vò tđnh chêët mêu thỵn trong nhûäng khấm phấ ca ưng. Mưåt
nhâ vùn Anh, Robert Hamilton àậ cưë gùỉng lâm cưng viïåc êëy, ưng
àấnh giấ nhû sau:
“Freud àậ vệ bẫn àưì khoa hổc têm l hổc. Ưng lâ mưåt nhâ
tiïn phong vơ àẩi vâ phêìn lúán nhûäng thânh cưng ca ưng lâ nhúâ úã
cấi múái lẩ cng bt phấp ca ưng. Mùåc d phûúng phấp nây cố
mùåt
àấng hoâi nghi, nhûng chûa bao giúâ cố mưåt phûúng phấp nâo l
th hún vâ múái lẩ hún, ngay cẫ vïì mùåt bt phấp nïëu khưng kïí loẩi
thìn ty vùn chûúng, cng chûa bao giúâ cố mưåt bt phấp nâo
quën r hún ca Freud. Ưng àậ båc thïë giúái phẫi suy tû theo
kiïíu têm l hổc, àố lâ mưåt nhu cêìu cưët ëu ca thúâi àẩi chng ta.
Ưng cng àậ båc con ngûúâi phẫi tûå àùåt cho mònh nhûäng cêu hỗi
liïn quan àïën hẩnh phc ca loâi ngûúâi. Àấnh àưí lån thuët têm
l khư khan, cêìu k ca thïë k mûúâi chđn, Freud àậ àûa ra phẫn
lån “phên têm” chûá
a àêìy rưëi ren”.
Mưåt nhâ têm thêìn hổc Hoa k nưíi tiïëng lâ Frederic Wertham
àậ àûáng trïn mưåt quan àiïím khấc àïí nhêån àõnh vïì trûúâng húåp ca
Freud nhû sau:
“Phẫi thûâa nhêån rùçng ngoâi mưåt sưë lúán sûå kiïån bïånh l ca
cấc bïånh nhên mâ ưng quan sất àûúåc, Freud àậ àem lẩi ba thay

nối rùçng tûâ mưåt nùm nay Freud àûúåc àùåt ngang hâng vúái
Copernicus vâ Newton vâ lâ mưåt trong nhûäng vơ nhên àậ múã ra
nhûäng chên trúâi múái cho tû tûúãng con ngûúâi. Mưåt àiïìu chùỉc chùỉn lâ
úã thúâi àẩi chng ta chûa ai lẩi àem nhiïìu ấnh sấng dổi vâo sûå hoẩt
àưång trđ nậo ca con ngûúâi nhiïìu bùçng Freud”.
Nhûäng thấng cëi cng trong cåc àúâi dâ
i dùçng dùåc ca
Freud àậ diïỵn ra trong tònh trẩng lûu àây. Sau khi Àûác qëc xậ
chiïëm àống nûúác ấo, ưng båc phẫi rúâi Vienna vâo nùm 1938. Nûúác
Anh chêëp nhêån ưng cû ng, nhûng chûa àûúåc mưåt nùm sau thò ưng
àậ mêët vò bïånh ung thû miïång, vâo khoẫng thấng chđn nùm 1939.
Theo Jostein Gaarder
(Nhûäng lån thuët nưíi tiïëng thïë giúái - NXB Grasset - Paris)
Phên têm hổc nhêåp mưn 15

PHÊÌN THÛÁ NHÊËT
NHÛÄNG HÂNH VI SAI LẨC
1. NHÊÅP ÀÏÌ
Khưng biïët bao nhiïu ngûúâi trong cấc bẩn àậ àổc sấch hay
nghe nối àïën mưn phên têm hổc. Nhûng vò àêìu àïì ca nhûäng bâi
hổc nây lâ “Nhêåp mưn phên têm hổc” nïn tưi bõ bố båc phẫi cho
rùçng cấc bẩn chûa hïì biïët gò vïì vêën àïì àố vâ cêìn àûúåc hûúáng dêỵn
trong nhûäng bûúác ài chêåp chûäng lc àêìu.
Nhûng chùỉc chùỉn bẩn cng biïët mưn phên têm hổc lâ mưåt
phûúng phấp y hổc chûäa trõ nhûäng bïånh thêìn kinh. Nhûng tưi
mën chûáng tỗ bùçng mưåt thđ d lâ úã àêy sûå viïåc khưng nhûäng
khưng xẫy ra nhû úã cấc ngânh khấc trong y hổc mâ côn xẫy ra theo
mưåt àûúâng lưëi khấ
c hùèn. Thưng thûúâng mưỵi khi àem mưåt phûúng
phấp múái trõ cho ngûúâi bïånh, chng ta hậy cưë gùỉng giêëu khưng cho

tưi sệ khun hổ khưng nïn lâ
m thïë. Búãi vò, trong tònh trẩng hiïån
thúâi, ngûúâi nâo chổn mưn phên têm hổc lâm sûå nghiïåp ca àúâi
mònh thò sệ khưng bao giúâ nưíi tiïëng trong trûúâng Àẩi hổc vâ khi ra
trûúâng àïí hânh nghïì. Ngûúâi àố sệ gùåp ngay trong xậ hưåi chung
quanh mònh nhûäng ngûúâi vò khưng hiïíu mư tï gò vïì vêën àïì, sệ
nhòn hổ bùçng con mùỉt nghi ngúâ, th àõch, sùén sâng lâm à mổi
àiïìu àïí phấ phấch hổ. Chó cêìn nghơ àïën nhûäng àiïìu àïí xẫy àïën
cng vúái nhûäng cåc chiïën tranh, bẩn sệ hiïíu sưë ngûúâi lông ma dẩ
qu àố àưng nhû thïë nâo.
Nhûng d sao cng cố nhûäng ngûúâi bõ lưi cë
n búãi nhûäng
tûúãng múái mễ, bêët chêëp nhûäng sûå bêët tiïån vûâa àûúåc trònh bây. Nïëu
cố nhûäng bẩn nâo thåc dẩng ngûúâi àố vâ mën trúã lẩi àêy mưåt lêìn
thûá hai nûäa bêët chêëp nhûäng lúâi bấo trûúác ca tưi thò hổ sệ àûúåc
hoan nghïnh. Nhûng d sao cấc bẩn cng cêìn biïët àïën nhûäng khố
khùn àố lâ nhûäng khố khùn nâo vâ àêëy lâ nhûäng àiïìu mâ tưi sùỉp
nối cho cấc bẩn nghe.
Khố khùn thûá nhêët gùỉn liïìn ngay vâo viïåc giẫng dẩy mưn
phên têm hổc. Trong khi hổc y khoa, cấc bẩn àậ quen àûúåc nhòn
thê
ëy, vđ d nhû nhûäng chín bõ vïì cú thïí hổc, nhûäng chêët hiïån ra
sau mưåt phẫn ûáng hốa hổc, sûå co rt ca mưåt bùỉp thõt khi gên bõ
kđch thđch. Sau nây bẩn sệ àûúåc quan sất ngûúâi bïånh, nhûäng dêëu
hiïåu bïånh hoẩn ca ngûúâi nây, vâ trong nhiïìu trûúâng húåp bẩn côn
àûúåc têån mùỉt nhòn thêëy vi trng bïånh nûäa. Vïì mưn giẫi phêỵu, bẩn
sệ tham dûå vâo nhûäng lêìn mưí xễ, vâ cố khi chđnh bẩn cng lâm
nhûäng cưng viïåc àố. Vâ ngay cẫ trong cấc bïånh vïì tinh thêìn cấc
bẩn cng àûáng trûúác mưåt ngûúâ
i bïånh, theo dội sûå thay àưíi trïn nết

nhûäng tiïëng nối mâ mưåt diïỵn giẫ àậ lưi cën àûúåc thđnh giẫ. Chđnh
nhûäng tiïëng nối àậ gêy ra nhûäng xc àưång vâ lâ nhûäng phûúng
sấch mâ loâi ngûúâi thûú
âng dng àïí gêy ẫnh hûúãng vúái àưìng loẩi.
Vò nhûäng lệ àố chng ta khưng nïn tòm cấch giẫm búát giấ trõ ca
nhûäng lúâi nối trong mưn trõ liïåu vïì tinh thêìn, vâ chng ta chó nïn
tham dûå vúái tđnh cấch bâng thđnh vâo nhûäng cåc nối chuån giûäa
ngûúâi thêìy thëc vâ ngûúâi bïånh trong phên têm hổc.
Nhûng d chó mën tham dûå vúái tđnh cấch bâng thđnh thưi
cng khưng àûúåc. Cêu chuån giûäa nhûäng ngûúâi bïånh vâ thêìy
thëc khưng thïí àïí cho ngûúâi ngoâi nghe vâ khưng thïí dng àïí
biïíu diïỵn. Têët nhiïn trong nhûäng giúâ giẫng dẩy, ngûúâi ta cố thïí
àûa ra trûúác cấ
c sinh viïn mưåt ngûúâi bïånh thêìn kinh àïí hổ nối cho
nghe nhûäng àiïìu àấng phân nân vâ nhûäng triïåu chûáng bïånh hoẩn
ca hổ. Nhûng chó cố thïë thưi. Chó khi nâo giûäa ngûúâi bïånh vâ
ngûúâi thêìy thëc cố mưåt sûå thưng cẫm àùåc biïåt thò ngûúâi bïånh múái
cho ngûúâi thêìy thëc biïët nhûäng àiïìu ngûúâi nây cêìn biïët. Mưỵi khi
thêëy mưåt ngûúâi lẩ, d chó lâ mưåt ngûúâi khưng tỗ ra tô mô, ngûúâi
bïånh cng im ngay khưng nối gò nûäa. Búãi vò nhûäng àiïìu cêìn biïët lâ
nhûäng àiïìu thêìm kđn trong àúâi ngûúâi bïånh, nhûäng àiïìu hổ cêìn
Sigmund Freud 18

giêëu khưng cho ngûúâi khấc biïët vâ sau lâ nhûäng àiïìu mâ hổ cng
khưng th vúái chđnh hổ nûäa.
Vò vêåy, d chó mën tham dûå nhû mưåt bâng thđnh thưi vâo
mưåt lêìn trõ bïånh vïì phên têm, bẩn cng khưng lâm àûúåc. Bẩn chó
cố thïí nghe nối vïì phûúng phấp àố thưi vâ mën nối cho thêåt àng
thò bẩn chó cố thïí nghe ngûúâi khấc nối lẩi thưi. Chđnh vò chó àûúåc
nghe qua mưåt ngûúâi thûá hai mâ bẩn khố lông phấn àoấn àûúåc cho

lån ca bẩn dûåa trïn hai àiïím chđnh sau àêy: àiïím thûá nhêët:
diïỵn giẫ khưng cố l do gò àïí khuën khđch bẩn tin vâo nhûäng àiïìu
mâ chđnh ưng ta khưng cho lâ àấng tin; àiïím thûá hai: têët cẫ nhûäng
sấch vïì sûã hổc mâ chng ta cố trong tay àïìu giưëng nhau hay gêìn
giưëng nhau vïì nhûäng àiïìu diïỵn giẫ àậ trònh bây. Nïëu bẩn khẫo
cûáu àïën nhûäng ngìn gưëc c k hún nûäa, bẩn cng sệ àïí àïën
Phên têm hổc nhêåp mưn 19

nhûäng ëu tưë vûâa kïí nghơa lâ nhûäng l do àậ thc àêíy nhûäng nhâ
sûã hổc vâ ph húåp giûäa nhûäng lúâi chûáng nhêån ca hổ. Trong
trûúâng húåp Àẩi àïë Alexandre thò kïët quẫ lâm bẩn n têm hún
hùèn trûúâng húåp ca Moise hay Nemrod chùèng hẩn. Côn vïì nhûäng
àiïím nghi ngúâ vâ tûå hỗi xem nhûäng phc trònh ca mưåt nhâ phên
têm hổc àấng tin cêåy àïën mûác nâo thò sau àêy bẩn sệ cố nhiïìu dõp
àïí phấn àoấn.
Bêy giúâ bẩn cố quìn hỗi tưi lâ nïëu khưng cố tiïu chín nâo
àïí xết àoấ
n vïì giấ trõ ca mưn phên têm hổc, nïëu chng ta khưng
cố cấch nâo àïí biïíu diïỵn mưåt trûúâng húåp phên têm hổc thò chng
ta lâm thïë nâo àïí hổc mưn àố àûúåc vâ nhêët lâ àïí xấc nhêån giấ trõ
ca nhûäng àiïìu mâ mưn nây khùèng àõnh. Viïåc hổc hỗi têët nhiïn
khưng phẫi lâ àiïìu dïỵ, cố rêët đt ngûúâi theo hổc mưn nây mưåt cấch
cố hïå thưëng nhûng d sao chng ta vêỵn cố nhûäng cûãa ngộ àïí ài vâo
sûå hổc hỗi àố. Trûúác hïët chng ta hổc mưn phên têm hổc bùçng cấch
khẫo cûáu ngay chđnh bẫn thên mònh. Khưng hùèn rùçng àố lâ mưå
t sûå
tûå quan sất, nhûng nïëu cêìn àïën thò chng ta sệ phẫi lâm viïåc àố.
Cố cẫ mưåt sưë hiïån tûúång tinh thêìn xẫy ra ln ln àûúåc nhiïìu
ngûúâi biïët àïën, chng ta cố thïí khẫo cûáu ngay trong ngûúâi mònh
nïëu àûúåc chó dêỵn vïì phûúng tiïån chun mưn. Lâm nhû thïë chng

cho sûå hoẩt àưång ca bẩn trong mưn phên têm hổc búãi vò theo lïå
thûúâng trong têët cẫ nhûäng sûå giao thiïåp giûäa ngûúâi vúá
i ngûúâi,
ngûúâi bïånh bao giúâ cng bùỉt àêìu bùçng cấch trònh bây cho bẩn xem
phûúng diïån tinh thêìn ca anh ta. Tưi chó súå bẩn sệ bõ båc phẫi
bỗ ra mưåt bïn nhûäng phûúng phấp trõ liïåu vêỵn thûúâng dng cho
nhûäng anh châng phâm tc hay thêìn bđ.
Tưi khưng phẫi lâ khưng biïët giấ trõ ca nhûäng àiïìu ngûúâi ta
àûa ra àïí bâo chûäa cho nhûäng thiïëu sốt trong cưng viïåc giấo dc
bẩn vïì phûúng diïån y khoa. Chng ta hậy côn thiïëu cấi khoa hổc
cố tđnh cấch triïët hổc ph thåc cố thïí dng vâo nhûäng mc tiïu
do nhûäng hoẩt àưång y khoa àùå
t ra. Mưn hổc Triïët l hổc thìn ty
cng nhû mưn Têm l mư tẫ hay Têm l hổc thûåc nghiïåm liïn
quan àïën mưn sinh l hổc vïì cấc giấc quan. Khưng mưn nâo theo
lưëi mâ ngûúâi ta dẩy cấc bẩn úã trûúâng cố đch vïì nhûäng liïn quan
giûäa thïí xấc vâ têm hưìn cng nhû gip cho bẩn hiïíu àûúåc bêët cûá
mưåt sûå rưëi loẩn thêìn kinh nâo. Ngay trong khn khưí ca y hổc,
mưn chûäa bïånh tinh thêìn quẫ cng cố mư tẫ nhûäng sûå rưëi loẩn vâ
tinh thêìn quan sất àûúåc vâ têåp trung chng lẩi trong nhûäng lc dïỵ
chõu nhêët, cấc nhâ chun mưn vïì tinh thêìn chùỉ
c cng tûå hỗi
khưng biïët nhûäng sûå thu xïëp ca hổ quẫ cố xûáng àấng àûúåc gổi lâ
cố tđnh cấch khoa hổc hay khưng? Chng ta khưng hïì biïët ngìn
gưëc, sûå diïỵn biïën cng nhû nhûäng dêy liïn lẩc hưỵ tûúng ca cấc
triïåu chûáng ghi àûúåc trong cấc bẫn phên loẩi vïì bïånh l: ngûúâi ta
chûa tûâng chûáng minh àûúåc rùçng nhûäng triïåu chûáng àố vúái linh
hưìn cố mưåt sûå tûúng ûáng nâo khưng, vâ nïëu cố mưåt sûå thay àưíi nâo
trong linh hưìn thò nhûäng sûå thay àưíi nây khưng cùỉt nghơa àûúåc gò
vïì nhûäng triïåu chûáng nhêån thêëy. Nhûäng rưë

chng ta, trấi lẩi, coi nhûäng hoẩt àưång nây lâ cố thûác, coi thûác
nhû mưåt cấi gò àùåc biïåt biïíu thõ, nhû mưåt àõnh nghơa ca tinh thêìn
vâ têm l hổc chđnh lâ mưn hổc vïì nhûäng chûáa àûång trong thûác.
Sûå àưìng hốa giûäa tinh thêì
n vâ thûác cố vễ tûå nhiïn àïën nưỵi nïëu cố
ngûúâi tỗ vễ nghi ngúâ lâ chng ta phẫn àưëi ngay. Vêåy mâ mưn phên
têm hổc khưng thïí nâo khưng nghi ngúâ vïì sûå àưìng hốa nây àûúåc.
Phên têm hổc àõnh nghơa tinh thêìn nhû mưåt cấi gò gưìm cố nhûäng
diïỵn biïën chung cho cẫ tònh cẫm, tû tûúãng vâ chđ. Phên têm hổc
côn khùèng àõnh mưåt tû tûúãng vâ mưåt chđ vư thûác. Nhûng àõnh
nghơa vâ khùèng àõnh nhû thïë, mưn hổc nây sệ lâm mêët cẫm tònh
ca nhûäng ngûúâi bẩn, lâm cho hổ nghi ngúâ rùçng cố lệ àố chó lâ mưåt
khoa hổc thêìn bđ, quấi àẫn, më
n xêy dûång trong bống tưëi vâ thẫ
cêu nhúâ nûúác àc. Têët nhiïn bẩn chûa hiïíu tẩi sao tưi cố thïí coi lâ
thânh kiïën mưåt lúâi nối trûâu tûúång nhû cêu khùèng àõnh rùçng: “tinh
thêìn tûác lâ cố thûác”. Nhûng bẩn cng chûa thïí hiïíu àûúåc lâ sûå
tiïën triïín ca mưn hổc àậ àûa ra quan àiïím rùçng lâm gò cố vư thûác
(cûá cho rùçng vư thûác cố thûåc ài) cng nhû bẩn chûa hiïíu àûúåc khi
quan niïåm nhû chng ta cố lúåi nhûäng gò. Thẫo lån vïì vêën àïì tòm
hiïíu xem cố nïn àưìng tđnh hốa tinh thêìn vâ thûác khưng, hay nïn
Sigmund Freud 22

múã rưång tinh thêìn ra khỗi giúái hẩn ca thûác cố vễ nhû chó mën
chúi chûä, nhûng tưi cố thïí quẫ quët vúái bẩn rùçng, sûå cưng nhêån
rùçng cố nhûäng sûå hoẩt àưång tinh thêìn vư thûác sệ múã cho khoa hổc
mưåt hûúáng ài múái cố tđnh chêët quët àõnh.
Cng thïë, bẩn khưng thïí ngúâ rùçng nhûäng àiïìu tưi vûâa nối
trïn vúái nhûäng àiïìu tưi sùỉp nối lẩi cố thïí cố mưåt dêy liïn lẩc chùåt
chệ àïën thïë. Àiïìu phất minh thûá hai ca mưn phên têm hổc lâ

gò lâ vûäng chùỉc; xậ hưåi khưng cố lúåi gò trong viïåc phẫi cưng nhêån
sûác mẩnh ca cấc bẫn nùng tònh dc, sûå quan trổng ca àúâi sưëng
tònh dc: Xậ hưåi àậ theo mưåt phûúng phấp giấo dc cố mc àđch
lâm cho mổi ngûúâi khưng àïí àïën nhûäng vêën àïì àố. Vò thïë xậ hưåi
khưng chõu àûång àûúåc nhûäng kïët quẫ mâ mưn phên têm hổc àậ
àẩt àûúåc; xậ hưåi sùén sâng xua àíi nhûäng thânh quẫ àố vâ cho
Phên têm hổc nhêåp mưn 23

rùçng chng àấng kinh túãm vïì mổi phûúng diïån. Nhûng ngûúâi ta
khưng thïí dng nhûäng lúâi trấch mốc loẩi àố àïí tiïu hy mưåt kïët
quẫ khấch quan cố tđnh khoa hổc. Nhûäng ngûúâi chưëng àưëi nïëu
mën ngûúâi khấc tấn thânh mònh thò phẫi àûáng vïì phûúng diïån trđ
thûác. Nhûng trđ ốc loâi ngûúâi thûúâng sùén sâng coi nhûäng gò mònh
khưng thđch lâ bêët cưng, vò thïë nïn hổ cố chưëng àưëi mònh cng lâ
àiïìu dïỵ hiïíu. Do àố, xậ hưåi biïën nhûäng àiïìu hổ khưng thđch thânh
nhûäng àiïìu bêët cưng, chưëng àưëi mưn phên têm hổc khưng phẫi
bùçng nhûäng l lệ
húåp l vâ c thïí mâ toân bùçng nhûäng l lệ tònh
cẫm, dng thânh kiïën ca mònh mâ bo bo giûä nhûäng kiïën chưëng
àưëi khưng thêm nghe nhûäng lúâi biïån bấc.
Nhûng tưi cêìn nối rùçng, khi àûa ra vêën àïì nối trïn tưi khưng
mën trònh bây mưåt khuynh hûúáng nâo cẫ. Mc àđch duy nhêët ca
chng tưi lâ trònh bây mưåt sûå viïåc nhêån thêëy sau bao nhiïu cưng
trònh khẫo cûáu àêìy khố khùn. Mưåt lêìn nûäa chng tưi phẫn àưëi àûa
nhûäng nhêån xết trong àúâi sưëng thûúâng ngây vâo trong cưng viïåc
khẫo cûáu khoa hổc, khưng cêìn xem xết nhûäng àiïìu ngûúâi ta lo súå
cố húåp l hay khưng.
Àố
lâ mưåt vâi khố khùn mâ bẩn sệ gùåp nïëu bẩn theo hổc mưn
phên têm hổc. Bùỉt àêìu nhû thïë quẫ cng lâ quấ nhiïìu rưìi. Nïëu

àố àiïìu kiïån nhêët thúâi lẩi xët hiïån, vđ d nhû khi ngûúâi ta tin
tûúãng vâo mưåt àiïìu gò biïët rộ nhûng sau nây múái biïët lâ khưng
àng nhû àiïìu mònh tûúãng. Cng nhûäng trûúâng húåp nây, ngûúâi ta
thïm vâo rêët nhiïìu àiïìu khấc nûäa tûúng tûå àûúåc gổi bùçng nhiïìu
tïn khấc nhau.
Àố lâ nhûäng sûå bêët bònh cố liïn lẩc chùåt chệ vúái nhau, vúái àùåc
biïåt lâ têët cẫ nhûäng tiïëng hay chûä dng àïí chó nhûäng hiïån tûúång
àố àïìu bùỉt àêìu bùçng vêìn ver (trong tiïëng Àûác) (1), nhûäng sûå kiïån
xẫ
y ra bêët thûúâng chùèng cố nghơa gò hïët, phêìn lúán chó thoấng
qua trong chưëc lất vâ cng chùèng cố gò quan trổng trong àúâi sưëng
con ngûúâi. Trong rêët đt trûúâng húåp, vđ d nhû mêët vêåt dng, nhûäng
viïåc nây cố tđnh chêët quan trổng trong thûåc tïë. Vò thïë cho nïn
khưng ai àïí àïën, khưng ai lâm ai xc àưång cẫ.
Tưi mën nối chuån vúái cấc bẩn vïì vêën àïì àố nhûng tưi
tûúãng nhû cấc bẩn lêìu nhêìu: “Trong àúâi sưëng mïnh mưng bïn
ngoâi cng nhû trong àúâi sưëng tinh thêìn chêåt hểp cố nhiïìu àiïìu bđ
êín to tất , trong àúâi sưëng tinh thêìn rưëi loẩn côn cố bao nhiïu sûå
viïåc k lẩ àang chúâ giẫi thđch vâ
àấng àûúåc giẫi thđch mâ khưng
lâm, lẩi ài lâm nhûäng chuån chùèng cố nghơa gò, nhû thïë chùèng
mêët thúâi giúâ vư đch sao? Nïëu giấo sû cố thïí cùỉt nghơa cho chng tưi
nghe tẩi sao mưåt ngûúâi cố àưi mùỉt vâ àưi tai hoân hẫo vâo ban
ngây ban mùåt lẩi trưng thêëy nhûäng àiïìu thûåc ra khưng cố, tẩi sao
nhûäng ngûúâi nây tûå nhiïn lẩi cố cẫm tûúãng rùçng àưåt nhiïn bõ
nhûäng ngûúâi thên u khấc hânh hẩ, hay theo àíi nhûäng mú
mâng mâ mưåt àûáa trễ cng cho lâ vư l thò lc àố khoa phên têm
hổc múái àấng theo àíi. Nhûng nïëu mưn phên têm hổc khưng thïí
lâm gò khấ
c hún lâ tòm hiïíu xem tẩi sao vâo mưåt hưm nâo àố, mưåt

phẫi àïí àïën nhûäng vêën àïì quan trổng ca thïë giúái vâ ca khoa
ho
åc. Nhûng chó khi múái dûå àõnh bùỉt tay vâo mưåt viïåc nâo quan
trổng vâ to tất thưi thò cng chùèng cố đch gò vò bẩn chûa hïì biïët
mònh sệ phẫi ài vïì nhûäng hûúáng nâo. Trong cưng viïåc khẫo cûáu
khoa hổc nhiïìu khi húåp l hún nïëu chng ta bùỉt tay ngay vâo cưng
viïåc cố trûúác mùåt mònh, vâo nhûäng cưng viïåc tûå nhiïn àïën cho
chng ta tòm tôi. Nïëu chng ta lâm viïåc àố vúái tinh thêìn àng àùỉn,
khưng cố thânh kiïën, khưng cố hy vổng hậo huìn, vâ nïëu may
mùỉn ra nhúâ cố sûå liïn quan ca nhûäng viïåc lúán nhỗ, nhûäng ẫnh
hûúãng hưỵ tûúng, cưng viïåc lâm àố cố
thïí dêỵn chng ta àïën cưng
viïåc to tất hún nâo àố”.
Àố lâ nhûäng àiïìu tưi mën nối vúái cấc bẩn àïí lâm cho cấc
bẩn ch àïën khi tưi nối àïën nhûäng hânh vi sai lẩc, bïì ngoâi thûåc
vư nghơa l ca nhûäng con ngûúâi khoễ mẩnh bònh thûúâng. Bêy giúâ
chng ta nối àïën mưåt ngûúâi hoân toân xa lẩ vúái mưn phên têm hổc
vâ hỗi xem hổ cùỉt nghơa ra sao vúái nhûäng sûå viïåc trïn vûâa kïí.
Sigmund Freud 26

Chùỉc chùỉn lâ thïë nâo ưng ta cng trẫ lúâi: “Chẫ cêìn cùỉt nghơa
gò cẫ búãi vò àố lâ nhûäng viïåc chùèng cố nghơa l gò”. Ưng ta àõnh nối
gò vêåy? Cố phẫi ưng ta cho rùçng cố nhûäng sûå viïåc khưng nghơa l
gò, úã ngoâi hùèn mổi sinh hoẩt ca thïë giúái vâ nïëu khưng xẫy ra thò
cng chùèng sao hay khưng? Nhûng ngay cẫ khi ngûúâi ta phấ bỗ
thuët tiïìn àõnh àûúåc mổi ngûúâi cưng nhêån d chó úã mưåt àiïím thưi,
ngûúâi ta cng lâm àẫo lưån hïët quan niïåm khoa hổc vïì thïë giúái.
Chng ta sệ chûáng tỗ cho ưng ta thêëy rùçng mưåt quan niïå
m tưn giấo
vïì thïë giúái sệ húåp l vúái chđnh mònh hún khi cho rùçng mưåt con chim

thđch trïn vïì nhûäng hânh vi sai lẩc. Nhûäng àiïìu kiïån mâ ngûúâi ta
cho lâ cố tđnh cấch quët àõnh àïí cho nhûäng sûå àố xẫy ra khưng
phẫi àïìu cố tđnh chêët giưëng nhau. Nhûäng sûå khố chõu trong viïåc