z
X^]W LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

Tăng cường quan hệ liên
kết giữa khoa học và sản
xuất của hộ gia đình nông
dân nước ta

suất cây trồng, năng suất vật nuôi và tăng sức cạnh tranh hàng nông sản Việt
Nam ở thị trường trong nước và quốc tế.
Từ những nhận định trên tác giả quyết định lựa chọn đề tài: "Tăng cường
quan hệ liên kết giữa khoa học và sản xuất của hộ gia đình nông dân nước ta"
.
Nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích làm rõ cơ sở lý luận về mối quan hệ
liên kết giữa khoa học và sản xuất ,thực chất của mối quan hệ này ,từ đó đánh
giá quá trình thực hiện và đưa ra giải pháp .
Theo mục đích trên , đề tài bao gồm những nội dung sau:
- Sự cần thiết phải tăng cường quan hệ liên kết giữa khoa học và sản xuất
của hộ gia đình nông dân
- Quá trình thực hiện liên kết giữa khoa học và sản xuất của hộ gia đình
nông dân
- Một số giải pháp tăng cường liên kết giữa khoa học và sản xuất của hộ gia
đình nông dân
Trong quá trình thực hiện đề tài, do tài liệu và trình độ nghiên cứu còn
nhiều hạn chế nên bài viết không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong
được sự góp ý của các thầy cô giáo để bài viết được hoàn chỉnh hơn.
Sau cùng, em xin phép được dành những lời trân trọng nhất bày tỏ sự
biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Vũ Duy Minh, Nguyễn Đình Hợi đã tận tình
hướng dẫn giúp đỡ em hoàn thành đề tài này.

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
1 Tiểu luận Kinh tế các ngành sản xuất kinh
doanh

Mục lục

27
3.2. Giải pháp 29
3.2.1. Giải pháp từ phía Nhà nước 29
3.2.2. Giải pháp từ phía các nhà khoa học 32
3.2.3. Về phía hộ nông dân 36
Kết luận 38
Tài liệu tham khảo 39

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
2 Tiểu luận Kinh tế các ngành sản xuất kinh
doanh

CHƯƠNG I
SỰ CẦN THIẾT PHẢI TĂNG CƯỜNG QUAN HỆ LIÊN KẾT GIỮA KHOA HỌC
VÀ SẢN XUẤT CỦA HỘ GIA ĐÌNH NÔNG DÂN

1.1 Thực chất quan hệ liên kết giữa khoa học và sản xuất của hộ gia đình
nông dân
1.1.1 Khái niệm
Liên kết kinh tế là tổ chức phối hợp hoạt động kinh tế giữa các chủ thể
kinh tế với nhau để thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh nhằm đem lại
hiệu quả kinh tế cao nhất cho mỗi bên tham gia .
Chủ thể tham gia liên kết giữa khoa học và sản xuất là các nhà khoa học
và hộ gia đình nông dân .


Như vậy ,quan hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp đã chuyển biến về chất,
nâng quan hệ lên một trình độ cao hơn ,thường xuyên, ổn định và cố kết hơn,
có sự thoả thuận hợp tác lâu dài và bền vững hơn.

Quá trình đó được phát triển lên một giai đoạn cao hơn ,tức là sự hợp tác
diễn ra ngay trong quá trình sản xuất. Giai đoạn này cũng được phát triển qua
nhiều nấc thang của nó. Bắt đầu chỉ là thoả thuận phân công chuyên môn hoá
sản xuất sản phẩm, chi tiết, bán thành phẩm hoặc kinh doanh tiêu thụ sản
phẩm cung ứng vật tư thiết bị giữa các doanh nghiệp với nhau hoặc là cùng
góp vốn để thực hiện một dự án, một nhiệm vụ chung cho các doanh nghiệp
như đầu tư vào nghiên cứu khoa học, công nghệ, áp dụng tiến bộ khoa học-kỹ
thuật, tìm nguồn nguyên liệu mới, sản xuất sản phẩm mới, khai thác thị
trường, nguồn tài nguyên và lao động dồi dào ...Qúa trình liên kết kinh tế
ngày càng phát triển lên những giai đoạn cao hơn .
Tronghoạt động liên kết kinh tế có thể thiết lập mối quan hệ liên kết ở tất
cả các khâu của quá trình tái sản xuất mở rộng, từ khâu chuẩn bị các yếu tố
sản xuất đến sản xuất và phục vụ sản xuất, nghiên cứu ứng dụng khoa học
công nghệ, đào tạo, bảo vệ tài nguyên môi trường, khai thác thị trường ,thúc
đẩy quá trình lưu thông tiêu thụ sản phẩm... Hoạt động liên kết kinh tế có thể
diễn ra ở phạm vi không gian hẹp như trong một địa phương, một vùng và
cũng có thể diễn ra ở phạm vi không gian rộng như thông qua hình thức hợp
đồng liên kết giữa các chủ thể kinh tế độc lập cũng có thể thực hiện thông qua
việc hình thành một loại hình tổ chức mới, làm nhiệm vụ điều phối hoạt động
của các bên tham gia. Khi quá trình liên kết đạt tới việc sát nhập hình thành
nên một tổ chức, một doanh nghiệp mới lớn hơn đó là sự biểu hiện của tập
trung sản xuất. Có thể nói thực chất của quá trình liên kết kinh tế là quá trình
xã hội hoá về phương diện kinh tế nền sản xuất xã hội. Sự phát triển của liên
kết kinh tế làm cho lực lượng sản xuất ngày càng cao, làm cho các khu vực
kinh tế ngày càng xích lại gần nhau, gắn bó, cấu kết với nhau hơn.

bất kỳ một hình thức tổ chức liên kết kinh tế theo ý muốn chủ quan .

Như vậy, về bản chất hay thực chất các mối quan hệ liên kết kinh tế đều
là những quan hệ kinh tế. Nhưng những quan hệ kinh tế đó phải phản ánh sự
phối hợp mang tính cộng đồng trách nhiệm của các chủ thể kinh tế liên quan.
Liên kết kinh tế bắt đầu được hình thành trong quá trình lưu thông hàng hoá
,trao đổi sản phẩm của các doanh nghiệp. Khi nền kinh tế hàng hoá phát triển,
đòi hỏi quá trình liên kết ở phạm vi rộng hơn, không chỉ diễn ra trong một
doanh nghiệp, trong một lĩnh vực, trong một ngành mà diễn ra ở tất cả các
lĩnh vực và có sự liên kết giữa các ngành với nhau. Trong nông nghiệp cũng
vậy, muốn tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường đòi hỏi phải có
sự liên kết giữa khoa học và sản xuất .

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
5 Tiểu luận Kinh tế các ngành sản xuất kinh
doanh Từ những lý luận trên có thể khẳng định rằng: thực chất quan hệ liên kết
giữa khoa học và sản xuất của hộ gia đình nông dân là gắn bó khoa học với
sản xuất, gắn nghiên cứu với ứng dụng. Trong điều kiện chuyển nông nghiệp,
nông thôn sang phát triển hàng hoá thì việc ứng dụng các tiến bộ khoa học
công nghệ vào sản xuất sẽ tạo khả năng cho các đơn vị sản xuất ra những sản
phẩm có chất lượng cao, có sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc
tế. Mặt khác, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất sẽ đảm bảo
sử dụng triệt để, tiết kiệm các nguồn lực trong nông nghiệp, nông thôn.



- Do tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.
Trong mấy thập kỷ gần đây, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ có
bước phát triển mới sâu rộng chưa từng có, trực tiếp tác động vào mỗi ngành
kinh tế và đời sống xã hội của các quốc gia trên thế giới. Các doanh nghiệp
phải tăng cường liên kết kinh tế để nắm bắt ứng dụng nhanh các thành tựu
mới của tiến bộ khoa học và công nghệ nhằm tăng cường khả năng sản xuất
sản phẩm mới đáp ứng kịp thời mọi nhu cầu kinh tế xã hội.
Thực tiễn phát triển kinh tế nói chung và nông nghiệp nông thôn nói riêng
của các nước, đặc biệt là những nước có nền kinh tế hiện đại đều khẳng định
vai trò quan trọng của tiến bộ khoa học công nghệ. Các cuộc cách mạng khoa
học công nghệ đã làm thay đổi vai trò bốn yếu truyền thống của lợi thế cạnh
tranh. Hiện nay, yếu tố trí tuệ (kỹ năng, công nghệ) có tính quyết định nhất
còn các yếu tố tài nguyên, vốn, sức lao động thì ngày càng giảm vai trò, trở
thành thứ yếu. Kinh nghiệm cho thấy có những nước giầu tài nguyên nhưng
không phát triển vì không có nguồn năng lực, không có năng lực nội sinh về
khoa học công nghệ. Trái lại, có những nước không có tài nguyên nhưng biết
phát huy nguồn nhân lực, vận dụng tốt các thành tựu khoa học công nghệ thế
giới đã phát triển rất nhanh.
Trong điều kiện nước ta, khoa học công nghệ là nội dung then chốt trong
mọi hoạt động của tất cả các ngành, là nhân tố chủ yếu trúc đẩy tăng trưởng
nền kinh tế. Ngày nay khoa học công nghệ dã xâm nhập vào tất cả các lĩnh
vực khác nhau của nền kinh tế quốc dân. Trong nông nghiệp nông thôn nội
dung khoa học công nghệ cũng rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, nhiệm
vụ chủ yếu phát triển khoa học công nghệ là nhằm thực hiện công nghiệp hoá
và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn.
Khi khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và ngày
càng tiến bộ không ngừng, thì sự liên kết giữa khoa học và sản xuất là một
trong những điều kiện quan trọng để phát triển kinh tế. Cuộc cạnh tranh trên
thương trường hiện nay đặc biệt ở thị trường quốc tế đòi hỏi chỉ có những sản

kinh doanh. Ở đây động cơ lợi nhuận và lợi ích kinh tế là động lực thúc đẩy
hộ gia đình áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất. Nó là một quá
trình tự giác gắn với lợi ích thiết thực từng hộ gia đình, khác với việc áp dụng
kỹ thuật, công nghệ trong chế độ kinh tế của hợp tác xã trước đây. Thông qua
việc áp dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất kinh doanh ở
từng hộ cũng đồng thời diễn ra quá trình sàng lọc và cải tiến kỹ thuật làm cho
nó thực sự thích ứng và mang lại hiệu quả cao .Như vậy, kinh tế hộ gia đình
vừa là nơi lưu giữ những kinh nghiệm truyền thống, vừa là nơi tiếp nhận, phát
triển hoàn thiện thêm những công nghệ mới _ là điều kiện vững chắc đảm bảo
cho việc nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh doanh của hộ gia đình
nông dân .
Cần phải tăng cường quan hệ liên kết giữa khoa học và sản xuất bởi vì có
liên kết chặt chẽ mới nâng cao khả năng cạnh tranh nông sản, làm cho kết quả
nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn. Nhà khoa học cần liên kết với nông
dân trong việc xác định các nghiên cứu ưu tiên , chuyển giao các kỹ thuật tiên
tiến vào sản xuất. Các nhà khoa học sẽ hỗ trợ nông dân nâng cao năng suất và
chất lượng sản phẩm. Ngược lại, họ sẽ có thị trường để bán các sản phẩm

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
8 Tiểu luận Kinh tế các ngành sản xuất kinh
doanh

khoa học, công nghệ của họ và áp dụng các công trình nghiên cứu ấy vào sản
xuất. Các hộ gia đình nông dân cần nhà khoa học cung cấp giống, kỹ thuật
quy trình sản xuất bảo quản chế biến đảm bảo sản xuất ra được nông sản có
chất lượng, có sức cạch tranh trên thị trường. Như vậy, Nhà nông là người
làm ra sản phẩm, song để nâng cao chất lượng, số lượng, chủng loại các sản

phát huy năng lực nội sinh kết hợp tiếp thu thành tựu khoa học thế giới. Tuy
nhiên, đối với nước ta là nước đi sau về phát triển kinh tế thì một mặt phải
nhanh chóng phát triển năng lực nội sinh, mặt khác phải tranh thủ những
thành tựu mới nhất của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại .
Phát triển khoa học công nghệ phải phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, phải thay đổi phong tục tập quán lạc
hậu, phải nhanh chóng ứng dụng những thành tựu mới nhất về khoa học công
nghệ, làm dịch chuyển cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng sản
xuất hàng hoá có hiệu quả.
Trong điều kiện nông nghiệp , nông thôn nước ta hiện nay phương hướng
phát triển khoa học công nghệ cần kết hợp bước đi tuần tự với đi thẳng vào
hiện đại (sử dụng công nghệ tiên tiến). Kết hợp giữa việc áp dụng những
thành tựu của cách mạnh khoa học công nghệ thế giới với kinh nghiệm sản
xuất của nông dân. Tăng cường đầu tư xây dựng các cơ sở nghiên cứu thử
nghiệm và sản xuất giống mới .
Bên cạnh đó cần xây dựng mối quan hệ bền chặt giữa các nhà doanh
nghiệp, nông dân, khoa học, nhà nước. Đây là mối quan hệ tạo nên sức mạnh
của sản xuất nông nghiệp hàng hoá: có đủ vốn để sản xuất, có công nghệ cao,
có chất lượng sản phẩm tốt giá thành hạ và có cơ chế pháp lý bảo đảm. Mối
quan hệ này phải nâng lên bằng các hợp đồng kinh tế và mọi hành vi vi phạm
phải được sử lý bằng pháp luật .
Để thực hiện tốt hơn nữa và phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của khoa học
công nghệ thì cần phải chú ý tập trung vào các vấn đề sau:

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
10 Tiểu luận Kinh tế các ngành sản xuất kinh
doanh

sản xuất theo hợp đồng đã ký kết với doanh nghiệp (những doanh nghiệp như:
tổng công ty bông Việt Nam, công ty mía đường Lam Sơn, nông trường Sông
Hậu...).

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
11 Tiểu luận Kinh tế các ngành sản xuất kinh
doanh

Các đơn vị khoa học tại địa phương (sở nông nghiệp, trung tâm khuyến
nông, chi cục bảo vệ thực vật ,chi cục thú Y ) và các cơ quan khoa học Trung
ương (các viện,trường,trung tâm khuyến nông của bộ...) chuyển giao kỹ thuật
tiên tiến cho nông dân .
Các cơ quan khoa học kết hợp ký kết hợp đồng tay ba với doanh nghiệp và
nông dân, chịu trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân sản xuất theo
hợp đồng...
Các hộ nông dân có thể hợp tác với các trung tâm viện nghiên cứu, các
công ty dịch vụ, chế biến kinh doanh nông sản. Hình thức hợp tác này có thể
thực hiện thông qua các hợp đồng kinh tế hoặc dưới dạng công ty cổ phần...
Các cách thức thực hiện :
Để sử dụng có hiệu quả giống cây, con và các vật tư kỹ thuật nông nghiệp,
khoa học có ý nghĩa hết sức quan trọng. Liên kết giữa khoa học và sản xuất
không chỉ có tác dụng giúp nông dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất
mà còn biết sử dụng các yếu tố kỹ thuật có hiệu quả, làm giảm giá thành sản
xuất, tạo ra nông phẩm an toàn cung cấp cho xã hội.Thật là khiếm khuyết và
kém hiệu quả nếu doanh nghiệp chỉ bán giống tốt, vật tư kỹ thuật cho nông
dân theo kiểu "mua đứt, bán đoạn". Các tổ chức khuyến nông phi lợi nhuận
của nhà nước, của các viện, trường và các tổ chức đoàn thể ( hội nghề nghiệp,

an toàn với giá thành hạ, làm tăng lợi nhuận, đồng thời doanh nghiêp mua
được nông phẩm chất lượng cao, an toàn, với khối lượng ổn định để chế biến,
tiêu thụ trên thị trường. Đôi bên đều có lợi là điều kiện để phát triển bền vững
lâu dài và hiệu quả .
Có thể nói khuyến nông là một quá trình dịch vụ thông tin truyền bá
kiến thức và đào tạo tay nghề cho nông dân ,giúp họ có khả năng tự giải quyết
các vấn đề đặt ra trong sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội. Trong cơ chế
mới hộ nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ, khuyến nông được coi là biện pháp
cấp bách và lâu dài có tác động sâu sắc đến quá trình phát triển sản xuất hàng
hoá của nông dân và xây dựng nông thôn mới.
Các hình thức khuyến nông có thể là: xây dựng các mô hình trình diễn, tổ
chức cho nông dân đến thăm quan , trao đổi kinh nghiệm với những nông dân
sản xuất giỏi, truyền bá kiến thức mới trên các phương tiện thông tin đại
chúng; tổ chức các hội nghị đầu bờ, trong trại chăn nuôi theo phương châm:
"trăm nghe không bằng một thấy"; tổ chức các câu lạc bộ nghề nghiệp và câu
lạc bộ nông dân sản xuất giỏi ...
Như vậy, liên kết giữa khoa học và sản xuất là cầu nối hai chiều giữa thực
tế sản xuất của hộ gia đình nông dân với nghiên cứu khoa học, tạo ra tiến bộ
kỹ thuật của các nhà khoa học, của các viện, các trường .

2.2.2. Thành tựu
Trong hàng chục năm qua nông nghiệp, nông thôn nước ta đã đạt được
nhiều thành tựu quan trọng trong việc nghiên cứu và ứng dụng các tiến bộ
khoa học công nghệ vào phục vụ sản xuất và đời sống. Các viện nghiên cứu
khoa học - kỹ thuật nông nghiệp đã nghiên cứu lai tạo, thuần chủng nhiều
giống cây trồng vật nuôi có năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt và thích

Nguyễn Minh Đức K39.11.08
13