Chuyên đề thực tập chuyên ngành
MỤC LỤC
DANH MỤC VIẾT TẮT
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
DANH MỤC VIẾT TẮT
Tên đầy đủ Chữ viết tắt
Auditing and Consuting A&C
Trách nhiệm hữu hạn TNHH
Báo cáo tài chính BCTC
Hệ thống kiểm soát nội bộ HTKSNB
Xây dựng cơ bản XDCB
Chi phí sản xuất chung CP SXC
Chi phí nhân công trực tiếp CP NCTT
Chủ sở hữu CSH
Chi phí quản lý doanh
nghiệp
CPQLDN
Chi phí bán hàng CPBH
Thu nhập cá nhân TNCN
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
Bảo hiểm xã hội BHXH
Bảo hiểm y tế BHYT
Kinh phí công đoàn KPCĐ
Kiểm soát chất lượng KSCL
Hồ sơ kiểm toán chung HSKTC
Hồ sơ kiểm toán năm HSKTN
Sản xuất kinh doanh SXKD
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
1
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
Vì những lý do trên mà kiểm toán chu trình tiền lương có vai trò tương
đối quan trọng trong kiểm toán báo cáo tài chính.
Sau một thời gian thực tập ở Chi nhánh công ty TNHH Kiểm toán và Tư
vấn tại Hà Nội, em đã quyết định chọn đề tài: “hoàn thiện kiểm toán chu
trình tiền lương nhân viên trong kiểm toán báo cáo tài chính do chi nhánh
công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tại Hà Nội thực hiện”.
Chuyên đề của em gồm ba phần:
Phần 1: Tổng quan về công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn.
Phần 2: Thực trạng kiểm toán chu trình tiền lương nhân viên trong
kiểm toán BCTC do chi nhánh công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Hà Nội
thực hiện.
Phần 3: Đánh giá và kiến nghị để hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền
lương nhân viên trong kiểm toán BCTC do công ty TNHH Kiểm toán và Tư
vấn thực hiện.
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
2
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
PHẦN 1
TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN
1.1. Quá trình hình thành và phát triển của công ty TNHH Kiểm
toán và Tư vấn (A&C) và chi nhánh ở Hà Nội
1.1.1. Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn (A&C)
Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn được biết đến là một trong những
công ty kiểm toán đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam. Công ty được biết đến với
các dịch vụ kiểm toán và tư vấn với hơn 16 năm kinh nghiệm. Khởi đầu là
doanh nghiệp nhà nước được thành lập theo Quyết định số 140 TC/QĐ/TCCB
ngày 26/3/1992 của Bộ trưởng Bộ Tài chính và hoạt động như một chi nhánh

và kinh doanh chứng khoán trên Thị trường chứng khoán Việt Nam.
- A&C cũng được Ngân hàng nhà nước Việt Nam chấp nhận cho phép
kiểm toán các tổ chức tín dụng và các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
- Về mặt doanh thu ta có thể thấy sự lớn mạnh của A&C trong những
năm trở lại đây :
Đơn vị: Tỷ đồng
42.6
1.6
57.2
1.6
68.6
2.5
0
10
20
30
40
50
60
70
2006 2007 2008
doanh thu
Lợi nhuận sau thuế
Biểu số 1.1 : kết quả kinh doanh 3 năm gần đây của công ty
Qua đồ thị trên ta có thể thấy được sự lớn mạnh của A&C. Doanh thu
của năm 2007 tăng vượt bậc so với năm 2006, doanh thu năm 2007 tăng xấp
xỉ 1,35 lần so với năm 2006. Mặc dù doanh thu của công ty tăng với mức lớn
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
4
Chuyên đề thực tập chuyên ngành

với doanh thu hàng năm khoảng 1 tỷ USD. Tư cách thành viên HLB của
A&C đã khẳng định vị thế của công ty trên trường quốc tế và là một lợi thế để
công ty nâng cao chuyên môn và kinh nghiệm phục vụ khách hàng của mình.
1.1.2/ Chi nhánh của A&C tại Hà Nội.
Chi nhánh A&C tại Hà Nội là một trong ba chi nhánh của A&C với mục
tiêu mở rộng ranh giới hoạt động. Chi nhánh ở Hà Nội ra đời và hoạt động với
tiêu chí tăng thị phần và khách hàng ở phía Bắc cho công ty.
Từ năm 1998, Chi nhánh ở Hà Nội được thành lập và hoạt động như một
văn phòng đại diện của công ty tại 41B Lý Thái Tổ - Quận Hoàn Kiếm - Hà
Nội. Sau Quyết định số 1144/QĐUB của UBND Thành Phố Hà Nội năm
2001 và giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh số 312448 do Sở Kế hoạch và
Đầu tư Hà Nội cấp ngày 16/3/2001, chi nhánh Hà Nội chính thức đi vào hoạt
động độc lập. Năm 2003 công ty chuyển đổi hình thức sở hữu lần thứ nhất
thành công ty cổ phần, chi nhánh tại Hà Nội được sở Kế hoạch và Đầu tư
Thành phố Hà Nội cấp giấy chứng nhận kinh doanh mới số 0113003559 ngày
15/1/2004. Đến năm 2007, khi công ty chuyển đổi hình thức sở hữu lần thứ
hai thành công ty TNHH, chi nhánh được cấp giấy chứng nhận kinh doanh lần
thứ hai số 0112030013 do sở Kế hoạch và Đầu tư Thành phố Hà Nội cấp
ngày 14/2/2007. Cùng với sự phát triển của mình và của công ty, chi nhánh tại
Hà Nội hiện nay đã chuyển về trụ sở mới tại địa chỉ 40 Giảng Võ - Đống Đa -
Hà Nội và hoạt động cho đến nay.
Trải qua những khó khăn trong buổi đầu mới thành lập, hiện nay chi
nhánh A&C ở Hà Nội đã không ngừng lớn mạnh và đóng góp không ít vào
doanh thu của toàn công ty.
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
6
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
35%
65%
chi nhánh Hà Nội

1.2.2/ Các lĩnh vực kinh doanh của A&C
1.2.2.1/ Dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính
Kiểm toán BCTC là hoạt động chủ yếu của công ty với 1000 khách hàng
thuộc mọi loại hình doanh nghiệp ở các ngành nghề khác nhau và 70% doanh
thu của công ty. Với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực kiểm toán BCTC,
công ty đã tích luỹ được nhiều kinh nghiệm thực tế quý báu và luôn sẵn sàng
phục vụ các doanh nghiệp với chất lượng dịch vụ tốt nhất. Việc kiểm toán
hàng năm theo lịch trình thảo thuận với khách hàng.
1.2.2.2/ Dịch vụ thẩm định, kiểm toán đầu tư và XDCB
Hoạt động thẩm định kiểm toán quyết toán vốn đầu tư và quyết toán các
công trình XDCB là một trong những hoạt động nổi trội của A&C trong một
số năm gần đây. Các dịch vụ mà công ty đã đang và sẵn sàng cung cấp cho
khách hàng thuộc mọi lĩnh vực trên toàn quốc bao gồm: Kiểm toán báo cáo
quyết toán vốn đầu tư dự án, kiểm toán báo cáo quyết toán công trình, kiểm
toán tuân thủ trong hoạt động đầu tư, thẩm tra dự án, lập và thẩm tra dự toán
công trình, xác định giá trị doanh nghiệp, vốn góp, vốn chuyển nhượng, định
giá tài sản (hàng hoá, nhà cửa, đất đai, máy móc…)
1.2.2.3/ Dịch vụ tư vấn
Các chuyên gia tư vấn của A&C với kiến thức sâu rộng và am hiểu về
pháp luật cùng với kinh nghiệm làm việc thực tiễn đã đang cung cấp cho các
khách hàng những giải pháp tốt nhất giúp cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ,
nâng cao hiệu quả kinh doanh, tuân thủ các qui định của pháp luật. Bao gồm:
tư vấn về thuế, tư vấn các vấn đề liên quan đến kiểm toán, tư vấn tài chính và
quản trị doanh nghiệp, tư vấn về dịch vụ pháp lý, các hoạt động tư vấn khác.
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
8
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
1.2.2.4/ Đào tạo
Trong môi trường cạnh tranh như hiện nay, việc nâng cao kĩ năng và
trình độ chuyên môn cho nhân viên luôn được Ban Giám đốc các doanh

kiểm toán XDCB và thẩm
định giá trị DN
đào tạo, tư vấn và các dịch
vụ khác
Biểu số 1.3 : Cơ cấu doanh thu các dịch vụ năm 2008 của A&C
Qua biểu đồ trên ta có thể thấy được doanh thu chủ yếu của công ty là
kiểm toán các BCTC của khách hàng. Đây là dịch vụ chính mà công ty cung
cấp cho khách hàng từ những ngày đầu mới thành lập nên có thể nói doanh
thu từ dịch vụ kiểm toán BCTC chiếm tỉ lệ cơ cấu như vậy là không đáng
ngạc nhiên. Tuy vậy, hiện nay các công trình XDCB được thực hiện nhiều,
bên cạnh đó các doanh nghiệp đang có những nhu cầu cao trong việc thẩm
định giá trị doanh nghiệp hay tư vấn tài chính và đào tạo nhân lực nên các
dịch vụ khác hứa hẹn sẽ làm nên thành công cho A&C, thay đổi cơ cấu về
doanh thu của các dịch vụ trong những năm sau.
80%
17%
3%
Kiểm toán BCTC
Kiểm toán XDCB và thẩm
định GTDN
Đào tạo, tư vấn và các
dịch vụ khác
Biểu số 1.4 : Cơ cấu doanh thu các dịch vụ năm 2008 của chi nhánh Hà Nội
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
10
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
Chi nhánh Hà Nội mới được thành lập nên dịch vụ cung cấp cho khách
hàng cũng chủ yếu là kiểm toán các BCTC. Tuy vậy cùng với sự phát triển
của toàn công ty, các dịch vụ kiểm toán XDCB, thẩm định GTDN, đào tạo, tư
vấn hứa hẹn sẽ đem lại sự thay đổi về cơ cấu của doanh thu trong những năm

TOÁN
PHÒN
G TƯ
VẤN,
ĐÀO
TẠO
PHÒNG
KIỂM
TOÁN
XDCB
CÁC
PHÒNG
KIỂM
TOÁN
BCTC
(Phòng
1,2,3,4,
5,6)
PHÒNG
DỊCH
VỤ
PHÒNG
KẾ
TOÁN
PHÒNG
TƯ
VẤN,
ĐÀO TẠO
CHI NHÁNH TẠI
HÀ NỘI

toán (ACCA), 57 người là cử nhân có hai bằng đại học, 44 người là kĩ sư xây
dựng và chuyên viên thẩm định giá...Tuy nhiên, không dừng lại ở đây, A&C
vẫn đang cố gắng thu hút nhân tài và nâng cao trình độ thêm cho nhân viên để
đáp ứng yêu cầu cạnh tranh hiện nay.
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
13
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
1.3.2/ Đặc điểm tổ chức quản lý của Công ty TNHH Kiểm toán và
Tư vấn – Chi nhánh Hà Nội
Chi nhánh tại Hà Nội được thành lập và hoạt động như một công ty con,
được hạch toán kết quả kinh doanh nhưng chịu sự kiểm tra và giám sát của
Ban Tổng Giám đốc công ty. Chi nhánh ở Hà Nội do một Giám đốc chịu
trách nhiệm. Giám đốc chi nhánh cũng là thành viên trong Ban Tổng Giám
đốc, giữ chức vụ phó tổng giám đốc.
Sơ đồ 1.2 : Bộ máy tổ chức của chi nhánh tại Hà Nội
Quan hệ chỉ đạo

- Giám đốc chi nhánh đồng thời cũng là thành viên của Ban Giám đốc,
Phó Tổng Giám đốc, uỷ viên của uỷ ban thành viên. Giám đốc trực tiếp điều
hành và chịu trách nhiệm về sự hoạt động của chi nhánh.
- Phó Giám đốc điều hành trực tiếp các bộ phận và chịu trách nhiệm trước
Giám đốc. Mỗi Phó Giám đốc phụ trách một phòng nghiệp vụ kiểm toán BCTC.
- Phòng Quản trị tổng hợp là phòng tập hợp quản lý các công tác hành
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
14
PHÓ GIÁM ĐỐC
PHÓ GIÁM ĐỐC
BỘ PHẬN TƯ VẤN, KIỂM SOÁT
CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM
TOÁN

Khảo sát và chấp nhận khách hàng
Lập kế hoạch kiểm toán
Chứng kiến kiểm kê (nếu có)
Thực hiện kiểm toán tại khách hàng
Tổng hợp hồ sơ, lập Báo cáo kiểm
toán
15
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
Các bước trong quy trình kiểm toán một khách hàng được trình bày cụ thể
ở phần hai về thực trạng kiểm toán tại công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn.
1.4.1 Đặc điểm lưu trữ hồ sơ kiểm toán
Hồ sơ kiểm toán là tài liệu do kiểm toán viên lập, thu thập, phân loại, sử
dụng và lưu trữ. Hồ sơ kiểm toán ở A&C được lưu trữ ở hai dạng là hồ sơ
kiểm toán chung và hồ sơ kiểm toán năm.
a, Hồ sơ kiểm toán chung
Hồ sơ kiểm toán chung chứa đựng các thông tin về khách hàng có liên
quan đến hai hay nhiều cuộc kiểm toán. Hồ sơ kiểm toán chung thường bao
gồm các thông tin như: thông tin tổng hợp về khách hàng, thông tin về luật
pháp, thông tin về thuế, thông tin về nhân sự, thông tin về kế toán, thông tin
về hợp đồng và cam kết dài hạn, thông tin về các thủ tục kiểm soát nội bộ.
b, Hồ sơ kiểm toán năm
Hồ sơ kiểm toán năm là hồ sơ kiểm toán chứa định những thông tin về
khách hàng liên quan đến cuộc kiểm toán trong năm hiện tại. Hồ sơ kiểm toán
năm gồm:
- Phần tổng hợp hồ sơ: đây là phần lưu BCTC của khách hàng trong
năm kiểm toán (bao gồm cả báo cáo trước và sau kiểm toán), soát xét và
kiểm tra của các thành viên Ban Giám đốc đối với hồ sơ kiểm toán, lập kế
hoạch kiểm toán.
- Phần kiểm tra các khoản mục: chương trình kiểm toán, giấy tờ làm việc
và các bằng chứng kiểm toán mà kiểm toán viên thu thập được trong quá trình

Việt Nam trong lĩnh vực kiểm toán BCTC. Với kinh nghiệm lâu năm của
mình, công ty A&C luôn đảm bảo đưa ra một báo cáo kiểm toán đáng tin cậy
cho khách hàng. Trong những ngày đầu mới thành lập, tận dụng là một chi
nhánh nhỏ của VACO, công ty A&C đã tiếp nhận những kiến thức kiểm toán
của nước ngoài. Sau khi tách khỏi VACO và hoạt động độc lập, A&C đã tự
xây dựng cho mình một chương trình kiểm toán riêng dựa trên những kinh
nghiệm và kiến thức đã thu nhận được. Sau khi là thành viên của HLB, A&C
đã xây dựng một chương trình kiểm toán mới theo tiêu chuẩn quốc tế nhưng
phù hợp với pháp luật ở Việt Nam. Năm 2008, chương trình kiểm toán mới
được áp dụng và đã đem lại những thành công bước đầu cho A&C. Với
chương trình kiểm toán mới này không những giúp kiểm toán viên thực hiện
kiểm toán được thuận tiện mà còn giúp kiểm toán viên tiết kiệm được thời
gian kiểm toán. Chương trình kiểm toán mới cũng giúp cho các kiểm toán
viên mới dễ dàng thích nghi với môi trường làm việc của A&C.
Kiểm toán chu trình tiền lương nhân viên có vai trò quan trọng trong
kiểm toán BCTC vì chu trình tiền lương nhân viên ảnh hưởng đến nhiều chỉ
tiêu trên BCTC. Chi phí tiền lương của công nhân trực tiếp sản xuất và nhân
viên quản lý phân xưởng ảnh hưởng đến giá vốn hàng bán, một chỉ tiêu tương
đối quan trọng trên BCTC. Ngoài ra tiền lương của bộ phận bán hàng và quản
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
18
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
lý doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận trên BCTC. Các khoản trích
theo lương và việc thực hiện việc trích, nộp các khoản phí này cũng là một chỉ
tiêu cần được xem xét. Bên cạnh đó chu trình tiền lương cũng ảnh hưởng trực
tiếp đến quyền lợi của người lao động. Việc trả lương cần tuân thủ đúng với
hợp đồng lao động và luật lao động. Đặc biệt việc nộp bảo hiểm của công ty
ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động khi ốm đau, thai sản và khi
không còn khả năng lao động. Do vậy kiểm toán chu trình tiền lương là một
công việc không thể thiếu trong kiểm toán BCTC.

1.2. Đối chiếu số dư đầu năm trên
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b
19
Chuyên đề thực tập chuyên ngành
Assertions
addressed
(Refer to
Section
12.3 of the
Manual)
W/P
Ref
Notes
Work
completed
initials
and date
Biểu tổng hợp, Bảng cân đối số
phát sinh, sổ cái với số dư cuối
năm trước hoặc hồ sơ kiểm toán
năm trước (nếu có).
1.3. Đối chiếu số liệu cuối năm/kỳ
trên Biểu tổng hợp với sổ cái, sổ
chi tiết.
2. CÁC CHÍNH SÁCH KẾ
TOÁN / ACCOUNTING
POLICIES
2.1. Xem xét xem chính sánh kế toán
áp dụng cho các khoản Phải trả
người lao động, KPCĐ, BHXH,

and date
BHYT, Dự phòng trợ cấp mất
việc làm có nhất quán với năm
trước không. Trường hợp có
thay đổi trong chính sách kế
toán đơn vị có tuân thủ theo
hướng dẫn của VAS 29 không.
3. KIỂM TRA HỆ THỐNG
KIỂM SOÁT / TESTING OF
CONTROLS
4. THỦ TỤC PHÂN TÍCH /
ANALYTICAL
PROCEDURES
(Xem các phần 14.4, 14.5 và 14.6
của Tài liệu kiểm toán và Biểu 5.06
về hướng dẫn các thủ tục phân tích
như là các thủ tục chi tiết số liệu).
4.1. So sánh số dư các khoản phải trả
người lao động, BHXH, BHYT,
KPCĐ cuối năm nay/kỳ này so
với năm trước. Tìm hiểu và thu
thập các giải trình cho các biến
động bất thường.
4.2. So sánh tổng chi phí tiền lương
và tiền lương của từng bộ phận
của năm nay/kỳ này so với năm/
kỳ trước và với kế hoạch. Tìm
hiểu và thu thập các giải trình
cho các biến động bất thường.
Nguyễn Thành Tâm Kiểm toán 47b