“Giải thoát châu Phi khỏi Bệnh Sốt Rét”

bác sĩ Nguyễn Ý- Ðức (Câu Chuyện Thầy Lang)

Ðó là chủ đề của “Ngày Sốt Rét châu Phi” vào 25 tháng 4 mỗi năm. Ngày này đã được
nhiều quốc gia trên thế giới công nhận từ năm 2000.
Ngày 25 tháng 4 năm 2007 vừa qua, Hoa Kỳ cũng công nhận ngày này - “US Malaria
Awareness Day”- với mục đích giải thích tường tận cho dân chúng về hiểm họa của bệnh
sốt rét đồng thời cũng nói cho thế giới biết rằng Hoa Kỳ sẽ sát cánh với mọi quốc gia để
tiêu diệt nan bệnh sốt rét.
Theo Cơ quan Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng từ 300 tới 500 triệu người mắc bệnh Sốt
rét, với trên một triệu tử vong, đa số là trẻ em dưới 5 tuổi sống tại các quốc gia ở vùng
tiểu Sahara châu Phi. Nơi đây, cứ mỗi 30 giây có một em bé thiệt mạng vì malaria.
Sốt rét và sự nghèo khó có liên hệ chặt chẽ với nhau. Bệnh hầu như đã bị khai tử ở các
quốc gia giầu mạnh, nhưng còn hoành hành ở các nước đang phát triển, nhất là ở châu
Phi. Nơi đây, chi phí phòng tránh và điều trị bệnh chiếm 40% ngân khoản dành cho y tế
công cộng. Ngoài ra, tình trạng bất ổn về chính trị cũng luôn luôn gây trở ngại cho việc
loại trừ sốt rét tại một số quốc gia này.
Ý thức được hiểm họa của bệnh, vào tháng 6 năm 2005, Tổng Thống Hoa Kỳ George W
Bush đã phát động chương trình “President’s Malaria Initiatives” và đóng góp trên 1.2 tỷ
mỹ kim với mục đích giảm 50% tử vong vì sốt rét tại 15 quốc gia châu Phi vào năm
2010. Chương trình tập trung vào 4 điểm: xịt thuốc trừ muỗi tại nhà ở, phát mùng màn
tNm thuốc trừ sâu bọ, phát thuốc trị bệnh sốt rét và phòng tránh sốt rét ở phụ nữ mang
thai.
Theo Cơ quan Y tế Thế giới, mỗi chiếc màn tNm thuốc chỉ tốn khoảng 10 mỹ kim, nhưng
có thể giảm nguy cơ lan bệnh tới 60%, giảm tử vong trẻ em tới 20% và công hiệu trong 5
năm. Không những các bà mẹ mang thai được mùng bảo vệ với muỗi, mà các em bé cũng
được che trở vì chúng thường ngủ chung với mẹ trong nhiều năm sau khi sanh.
Lịch sử
Bệnh Sốt Rét còn được gọi là sốt rét định kỳ, sốt rét ngã nước, sốt rét rừng. Tiếng Pháp là
Paludisme, còn tiếng Anh là Malaria.

lan vào máu. Chúng tiêu hủy hồng huyết cầu, gây ra các triệu chứng của bệnh cũng như
các biến chứng trầm trọng khác.
Triệu Chứng
Thời kỳ nhiễm bệnh, từ khi ký sinh trùng vào cơ thể tới khi có dấu hiệu bệnh, thay đổi từ
một tới hai tuần lễ, đôi khi kéo dài cả năm, tùy theo loại ký sinh trùng. Dấu hiệu chính
của Malaria là nóng sốt, tức là nhiệt độ cơ thể người bệnh lên cao, với ba giai đoạn:
* Lạnh đến run người, kéo dài từ 15 phút đến 1 giờ. Đây là lúc hồng huyết cầu bị ký sinh
trùng xâm nhập, làm tan vỡ.
* N óng bừng bừng như thiêu đốt lửa, nhiệt độ lên cao trong nhiều giờ liên tiếp
* Đổ mồ hôi như tắm, đồng thời nhiệt độ cơ thể giảm xuống dần dần.
Các giai đoạn trên có thể tái diễn trong vòng 48 tới 72 giờ, tùy theo chu kỳ sinh sản của
ký sinh trùng. Do đó bệnh còn được gọi là “Sốt rét định kỳ”.
N goài ra, người bệnh còn có các triệu chứng khác như nhức đầu, đau nhức mình mNy,
mệt mỏi, buồn nôn, ói mửa, đi tiêu chNy, đau bụng.
Không được điều trị, bệnh trở thành kinh niên, với sưng gan và lá lách, vàng da, thiếu
máu kèm theo các rối loạn thần kinh, thận.
Bệnh nhân có thể thiệt mạng trong vòng từ 6 đến 8 tháng vì hồng huyết cầu bị tiêu hủy
dần dần, đưa tới suy nhược, thiếu dinh dưỡng toàn cơ thể.
Định bệnh.
Xác định bệnh căn cứ vào việc tìm thấy ký sinh trùng trong máu nhìn qua kính hiển vi.
Mới đây, phương pháp thử máu đo lường DN A ký sinh trùng sốt rét cũng được áp dụng
với hiệu quả khá cao.
Ðôi khi bệnh bắt đầu với các triệu chứng giống như bị cảm cúm. Cho nên nếu ta đi từ
vùng có dịch bệnh về mà cả năm sau bị sốt không tìm ra nguyên nhân thì nên nghĩ tới bị
sốt rét rừng.
Điều trị.
Bệnh có thể chữa khỏi nhưng việc điều trị cần được bắt đầu sớm, chữa mau lẹ, ngay sau
khi đã xác định bệnh. Thuốc Chloroquine là thuốc được coi là công hiệu, an toàn và rẻ
tiền nhất, rồi đến Quinine, Primaquine, Mefloquine. N hưng Chloroquine lại không có
hiệu quả với sốt rét tại nhiều quốc gia châu Phi.

- Ký sinh trùng bệnh sốt rét có một cấu tạo gene rất phức tạp, không giống như các tác
nhân gây bệnh khác. Kháng sinh của chúng có cả ngàn loại và luôn luôn thay đổi, cho
nên sản xuất ra thuốc ngừa cho các kháng sinh liên tục biến đổi là điều rất khó khăn.
- Sau khi xâm nhập cơ thể người bệnh, ký sinh trùng biến dạng nhiều lần để lNn tránh,
thoát khỏi sự phát hiện và đối phó của hệ miễn dịch.
- Cùng một lúc, người bệnh có thể nhiễm nhiều loại ký sinh trùng sốt rét khác nhau.
Mục đích của các khoa học gia là chế tạo ra thuốc ngừa an toàn, công hiệu, dễ dàng khi
dùng, và khi áp dụng, có thể tạo ra tính miễn dịch lâu dài.
Hy vọng là việc bào chế này sớm có kết quả, để cất gánh lo nhiễm bệnh cho cả tỉ người
trên trái đất cũng như giảm số tử vong của cả triệu người bị bệnh rét rừng.
Sau đây là mấy thắc mắc thông thường:
1- Tôi sinh ra và lăn lộn lớn lên ở quê hương có dịch bệnh sốt rét và tin chắc là đã mắc
bệnh đôi ba lần trong khi công tác, nhưng lâu ngày cũng quen với bệnh. Sau mấy chục
năm định cư tại Hoa Kỳ, tôi không thấy khó khăn gì. Bây giờ nếu về quê hương liệu tôi có
mắc bệnh trở lại không?
Rất tiếc phải thưa là CÓ thể mắc bệnh vì nơi quê hương mà ông sắp trở lại vẫn còn bệnh
sốt rét. Sau mấy chục năm sống trên đất Mỹ, cơ thể của ông đã dần dần mất tính miễn
dịch với Sốt rét mà ông có thể đã có trước đây. Bây giờ, ông cũng có rủi ro mắc bệnh như
bất cứ ai sinh ra ở Mỹ nếu bị muỗi mang ký sinh trùng sốt rét đốt. Vì vậy, ông nên tham
khảo ý kiến bác sĩ, xin thuốc uống để ngừa bệnh trước khi khởi hành.
2- Tôi có thai được hơn ba tháng và muốn du lịch tại vùng có dịch bệnh sốt rét. Liệu tôi
có nên đi hay không?
Cơ quan Kiểm soát bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo phụ nữ có thai nên tránh du lịch tới
vùng có dịch sốt rét. Lý do là khi có thai mà mắc bệnh này thì bệnh tình trầm trọng hơn
người không có thai rất nhiều. Sốt rét có thể đưa tới thiếu máu, sanh thiếu tháng, sNy thai.
N ên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi quyết định.
3- Tôi có được hiến máu nhân đạo nếu tôi tới từ nơi có dịch bệnh?
Thông thường, người từ vùng có dịch sốt rét trở về đều không được cho máu trong vòng
một năm. N hững ai sinh sống ở nơi có dịch bệnh đều bị khước từ hiến máu trong ba năm.
4- Liệu tôi có bị sốt rét khi định cư ở Hoa Kỳ không?