ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
------------]^-----------

TRƯƠNG THỊ HỒNG
BÀI TẬP
Chuyên đề:

THI PHÁP TIỂU THUYẾT TRUYỀN THỐNG PHƯƠNG TÂY
VÀ L.TÔNXTÔI
cảm thụ nghệ thuật ở từng người chính là trực tiếp tạo nên một đối tượng thưởng
thức nghệ thuật, tạo nên sự hoà hợp giữa khách quan và chủ quan trong sáng tác
và thưởng thức nghệ thuật. Lịch sử hình thành và phát triển của nghệ thuật đã
chứng minh nhận định trên rất rõ, đó là ứng với mỗi giai đoạn phát triển của xã
hội loài người là sự ra đời và phát triển của một loại hình nghệ thuật. Ở đây dưới
khuôn khổ một tiểu luận nhỏ, điều kiện chưa cho phép có thể đưa ra những
chứng minh cụ thể ở diện rộng đó là nghệ thuật nói chung mà chỉ đi vào xem xét
ở một chuyên ngành nhỏ đó là Văn học để lí giải cho một thể loại có thể coi là
“máy cái của văn học” đó là tiểu thuyết. Qua đó nhằm tìm hiểu để trả lời cho câu
hỏi: “Tiểu thuyết đi về đâu? Tiểu thuyết chết hay không chết?” và soi ngay
chính vào nền văn học Việt Nam để xem “Tiểu thuyết Việt Nam đang ở đâu?”.
II. Hành trình của tiểu thuyết
1. Quá trình hình thành, phát triển và những đặc điểm cơ bản
của tiểu thuyết.

Văn học là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, “xã hội thế nào văn
học thế ấy”, quả không sai. Quá trình phát triển của loài người cũng cho ra đời
những thể loại văn học tương ứng mang nội dung phản ánh đời sống của chính
xã hội sinh ra nó. Ví như thời nguyên thuỷ có thần thoại, khi xã hội đã có sự
phân chia giàu nghèo thì cổ tích cũng ra đời…Xã hội loài người phát triển, tư
duy thẩm mĩ của con người ngày càng cao thì các thể loại văn học cũng không
còn là thuần tuý, đơn giản nữa mà đòi hỏi phải ra đời loại tác phẩm văn học cho
phù hợp với thị hiếu thẩm mĩ của con người đương thời. Điều này nêu lên mối
quan hệ mật thiết giữa văn học (mà cụ thể là tác phẩm văn học) – Nhà văn − Bạn
đọc. Nghĩa là quá trình sáng tác gắn liền với quá trình tiếp nhận, không thể tách
rời từng khâu riêng biệt. Tác phẩm muốn tồn tại thì trong quá trình sáng tác nhà
2

tiểu thuyết lớn như M.Gorki, A.Tônxtôi, Sôlôkhốp, Êrenbua… và đã góp cho
nền tiểu thuyết hiện đại của Châu Âu nhiều tác phẩm bất hủ. Ở đây những vấn
đề của số phận cá nhân được đặt trong mối liên hệ với số phận giai cấp, nhân
dân và dân tộc…Những biến cố, sự kiện lịch sử được vận dụng theo hướng khái
quát mang ý nghĩa thời đại lớn lao.
Từ việc khái quát quá trình hình thành và những chặng đường hành trình
của tiểu thuyết ta thấy tiểu thuyết luôn có sự vận động, phát triển đi lên gắn liền
với sự tiến lên của xã hội loài người và chính những gì diễn ra trong xã hội loài
người đã tạo nên đặc điểm của tiểu thuyết. Tiểu thuyết là thể loại tự sự cỡ lớn có
khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian.
Tiểu thuyết có thể phản ánh số phận của những cuộc đời, những bức tranh
phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện
những tính cách đa dạng.Trong quá trình vận động và phát triển diện mạo của
tiểu thuyết không ngừng thay đổi nhưng vẫn có thể thấy rõ những đặc điểm cơ
bản phân biệt với các thể loại khác. Thứ nhất, so với các thể loại tự sự khác như
3
ngụ ngôn,anh hùng ca thì tiểu thuyết có đặc điểm tiêu biểu là có cái nhìn cuộc
sống từ góc độ đời tư. Tuỳ theo từng thời kì phát triển cái nhìn đời tư có thể sâu
sắc tới mức thể hiện được, hoặc kết hợp được với các chủ đề thế sự hoặc lịch sử,
nhưng yếu tố đời tư càng phát triển thì chất tiểu thuyết càng tăng, ngược lại, yếu
tố lịch sử dân tộc càng phát triển thì chất sử thi càng đậm đà. Điểm thứ hai mà
tiểu thuyết khác với truyện thơ, trường ca, thơ trường thiên và anh hùng ca là
“chất văn xuôi”, tức là sự tái hiện cuộc sống, không thi vị hoá, lãng mạn hoá, lí
tưởng hoá. Miêu tả cuộc sống như một thực tại cùng thời, đang sinh thành, tiểu
thuyết hấp thụ vào bản thân nó mọi yếu tổ ngổn ngang, bề bộn của cuộc đời bao
gồm cả cái cao cả và tầm thường, nghiêm túc và buồn cuời, bi và hài, cái lớn lẫn
cái nhỏ. Quả không sai khi Ăngghen cho rằng: Với bộ “Tấn trò đời của Banzăc

đời với đầy đủ cả tốt và xấu, nó mang hơi thở phập phồng của cuộc sống. Vậy
theo tôi cuộc sống của con người còn thì tiểu thuyết cũng còn. Nhưng hiện nay
có nhiều ý kiến cho rằng tiểu thuyết đã chết. Điều đó đúng hay sai? Chúng ta
4
cần xem xét một cách khách quan chứ không thể công nhận những nhận định mà
nhiều người đã đưa ra là “chết” hay “không chết”.
Với những con số thống kê về số lượng các tác phẩm tiểu thuyết được sáng
tác hàng năm, tôi thấy rằng tiểu thuyết không phải đã chết như một số người đã
nói. Theo thống kê gần đây nhất, năm 2004 đã có 452 tác phẩm tiểu thuyết của
Pháp và 217 tác phẩm của các nước khác được xuất bản. Ngay ở Việt Nam từ
năm 1980 đến 1996 cũng đã có tới 360 tác phẩm được xuất bản. Nhưng cũng có
những lí do riêng cần phải xem xét vì sao họ nói tiểu thuyết đã “chết”. Khách
quan nhận xét, chúng ta phải thấy rằng tiểu thuyết hiện nay tuy chưa “chết”
nhưng rơi vào khủng hoảng.
Vậy vì sao tiểu thuyết khủng hoảng? Có phải thể loại này không còn khả
năng đảm nhận sứ mệnh phản ánh chân thực đời sống nữa hay không? Hay ngày
nay không còn những độc giả có hứng thú đọc tiểu thuyết nữa? Cần phải tìm
nguyên nhân dẫn tới sự khủng hoảng này. Có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề
này. Với Naipaul, một nhà văn Ấn – Anh, thì ông cho rằng: “Tiểu thuyết đã
chết” điều ông muốn ám chỉ rằng, các nhà văn chuyên nghiệp hiện nay đều
giống như khuôn sẵn về nhân vật, sự kiện và khuôn vào đó những ngôn từ rẻ
tiền. Điều ông muốn nói tới ở đây là chất lượng của tác phẩm, ông muốn những
tác phẩm phải theo đúng nghĩa của nó: mới mẻ, khá công thức, đầy thể
nghiệm…Còn với một nhà văn khác – Salman Rushdie – thì cho rằng tiểu thuyết
không chết, nó chỉ bị chôn… không phải có quá nhiều sách đi săn đuổi độc giả
(như ý kiến của bà Roth) mà có quá nhiều sách đã đuổi độc giả đi, khiến cho họ
không muốn tìm đọc những cái mới.