ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
-----------------------
TRƯƠNG THỊ HỒNG
BÀI TẬP
Chuyên đề:
THI PHÁP TIỂU THUYẾT TRUYỀN THỐNG PHƯƠNG TÂY
VÀ L.TÔNXTÔI
Hà Nội, 10/2004
I. Đặt vấn đề
Nguồn gốc của văn nghệ nói chung và văn học nói riêng không tách khỏi
nguồn gốc của con người. Quá trình phát triển của xã hội loài người gắn với quá
trình lao động, chính lao động đã làm cho con người phát triển về tư duy mà
trước hết được thể hiện ở việc con người luôn tìm cách cải tiến công cụ lao
động. Con người luôn có ý thức vươn lên đến sự hoàn thiện bởi thế luôn có có
sự sáng tạo trong mọi hoạt động. Đồng thời với sự phát triển của lao động, nhu
cầu cuộc sống và thị hiếu thẩm mĩ của con người cũng sớm nảy sinh và phát
triển. Sự nảy sinh và phát triển này cũng đồng hành với quá trình hình thành và
phát triển của nghệ thuật. M. Gorki đã khái quát nghệ thuật này như sau: “Con
người bẩm sinh đã là một nghệ sĩ. Ở đâu nó cũng cố gắng bằng cách này hoặc
cách khác đưa cái đẹp vào cuộc sống của mình. Nó không muốn con người chỉ
biết ăn uống và sinh con đẻ cái một cách khá vô ý thức, gần như máy móc. Nó
đã tạo nên xung quanh mình một thiên nhiên thứ hai gọi là văn hoá”.
Nghệ thuật chỉ nảy sinh khi con người đã phát triển đầy đủ về năng lực tư
duy và cảm xúc thẩm mĩ. Trong những nhân tố góp phần quyết định vào sự phát
triển của những cảm xúc thẩm mĩ, bồi dưỡng thị hiếu thẩm mĩ thì vai trò của
những tác phẩm nghệ thuật rất quan trọng. Việc bồi dưỡng thị hiếu và trình độ
cảm thụ nghệ thuật ở từng người chính là trực tiếp tạo nên một đối tượng thưởng
thức nghệ thuật, tạo nên sự hoà hợp giữa khách quan và chủ quan trong sáng tác
và thưởng thức nghệ thuật. Lịch sử hình thành và phát triển của nghệ thuật đã

loài người phát triển, tâm lí con người, các mối quan hệ xã hội phức tạp hơn thì
phản ánh vào văn học phải bằng một thể loại đủ sức chứa đựng sự phức tạp ấy,
thế là tiểu thuyết ra đời. Ở Châu Âu tiểu thuyết xuất hiện vào thời kì xã hội cổ
đại tan dã cũng như văn học cổ đại suy tàn. Cho nên các tiểu thuyết cổ đại Hi
Lạp, La Mã đã không thể đứng chen vai với anh hùng ca, bi kịch, hài kịch cổ đại
nữa. Cá nhân lúc ấy không còn thấy lợi ích và nguyện vọng của nó gắn liền với
cộng đồng xã hội cổ đại, nhiều vấn đề của đời sống riêng tư đặt ra gay gắt. Số
phận họ luôn bị đe doạ và họ cũng ý thức được tình trạng trơ trọi không nơi bấu
víu của mình. Bêlinxki khi phân tích nguồn gốc của tiểu thuyết đã viết rằng:
Tiểu thuyết bắt đầu phát sinh từ lúc “vận mệnh của con người, mọi mối liên hệ
của nó với đời sống nhân dân được ý thức. Vì vậy đời sống cá nhân bất luận thế
nào cũng không thể là nội dung của anh hùng ca Hi Lạp, nhưng có thể là nội
dung của tiểu thuyết”.
Xã hội ngày càng có nhiều biến động và chính điều đó lại là mảnh đất màu
mỡ, thuận lợi cho sự phát triển của tiểu thuyết. Sự ra đời của tiểu thuyết
“Đônkihôtê”, Xecvantec đã đưa tiểu thuyết sang một trang mới với những cách
tân trong sự mở rộng cốt truyện, phương pháp khắc hoạ tính cách cũng như
chiều sâu hiện thực của tác phẩm.
Cùng với tên tuổi của Banzăc, Stăngđan, Huygô, Đichken, Đôxtôiepxki,
L.Tônxtôi… thế kỉ XIX của văn học Phương Tây là thời đại hoàng kim của tiểu
thuyết. Bằng tài năng nghệ thuật của mình, các nghệ sĩ bậc thầy của chủ nghĩa
hiện thực phê phán đã tạo nên những mẫu mực hoàn thiện của thể loại. Sang thế
kỉ XX với trào lưu văn học hiện thực Xã hội Chủ nghĩa đã xuất hiện nhiều nhà
tiểu thuyết lớn như M.Gorki, A.Tônxtôi, Sôlôkhốp, Êrenbua… và đã góp cho
nền tiểu thuyết hiện đại của Châu Âu nhiều tác phẩm bất hủ. Ở đây những vấn
đề của số phận cá nhân được đặt trong mối liên hệ với số phận giai cấp, nhân
dân và dân tộc…Những biến cố, sự kiện lịch sử được vận dụng theo hướng khái
quát mang ý nghĩa thời đại lớn lao.
Từ việc khái quát quá trình hình thành và những chặng đường hành trình
của tiểu thuyết ta thấy tiểu thuyết luôn có sự vận động, phát triển đi lên gắn liền

đồ vật, môi trường nội thất…Trong tiểu thuyết khoảng cách về giá trị giữa người
trần thuật và nội dung trần thuật bị xoá bỏ, tiểu thuyết miêu tả hiện thực như cái
hiện thực như cái hiện tại đương thời của người trần thuật. Chính đặc điểm này
làm cho tiểu thuyết trở thành một thể loại dân chủ, cho phép người trần thuật có
thể có thái độ thân mật, thậm chí suồng sã đối với nhân vật của mình. Đặc điểm
cuối cùng, với các đặc điểm đã nêu, tiểu thuyết là thể loại văn học có khả năng
tổng hợp nhiều nhất các khả năng nghệ thuật của các thể loại văn học khác.
Chính hiện tượng tổng hợp trên đã làm cho thể loại tiểu thuyết cũng đang vận
động không đứng yên. Nhà nghiên cứu Xô Viết Bakhtin cho rằng, tiểu thuyết là
“thể loại duy nhất đang hình thành và chưa xong xuôi”. Ông ví sự hình thành và
phát triển của tiểu thuyết “đang diễn ra dưới ánh sáng ban ngày của lịch sử, bộ
xương của tiểu thuyết chưa hoàn toàn cứng cáp, chúng ta chưa dự đoán được sự
tạo hình của nó”.
Dựa trên sự hình thành, con đường hình thành và những đặc điểm cơ bản
của tiểu thuyết ta cần xem xét và đánh giá đúng hơn về thể loại này trong giai
đoạn hiện nay.
2. Tình hình tiểu thuyết hiện nay
Tiểu thuyết là “mảnh đất lưu giữ hình bóng cuộc đời” hay với Xtandan thì
“Tiểu thuyết là tấm gương đi rong trên đường cái, nó phản chiếu cả sắc thanh
thiên của bầu trời lẫn rác rưởi bên đường”. Nghĩa là tiểu thuyết gắn liền với cuộc
đời với đầy đủ cả tốt và xấu, nó mang hơi thở phập phồng của cuộc sống. Vậy
4
theo tôi cuộc sống của con người còn thì tiểu thuyết cũng còn. Nhưng hiện nay
có nhiều ý kiến cho rằng tiểu thuyết đã chết. Điều đó đúng hay sai? Chúng ta
cần xem xét một cách khách quan chứ không thể công nhận những nhận định mà
nhiều người đã đưa ra là “chết” hay “không chết”.
Với những con số thống kê về số lượng các tác phẩm tiểu thuyết được sáng
tác hàng năm, tôi thấy rằng tiểu thuyết không phải đã chết như một số người đã
nói. Theo thống kê gần đây nhất, năm 2004 đã có 452 tác phẩm tiểu thuyết của
Pháp và 217 tác phẩm của các nước khác được xuất bản. Ngay ở Việt Nam từ

ảnh hưởng tới tận mọi ngõ ngách của đời sống. Xét sự phát triển của khoa học kĩ
thuật ở mỗi thời kì ta thấy chưa lúc nào khoa học kĩ thuật lại phát triển nhanh
như hiện nay, chính sự phát triển nhanh chóng này đã ảnh hưởng trực tiếp đến
nhịp điệu cuộc sống, dường như con người hiện đại sống hối hả hơn, gấp gáp
hơn, quỹ thời gian của họ dường như bị thiếu, họ không có nhiều thời gian để
giành cho những việc khác ngoài công việc chính của họ. Chính vì vậy họ không
đủ kiên nhẫn để đọc hết cả cuốn tiểu thuyết trừ những người nghiên cứu hoặc
những người làm công việc liên quan tới văn học nói chung và tiểu thuyết nói
5