TrươngThịHồng TiểuluậnThipháptiểuthuyếtMĩ
hế
đư
kỉ XIX, nền văn học Mĩ đã có những nhà văn, nhà thơ xuất sắc. Họ
ợc coi là những đại diện của thời kì Phục hưng thứ nhất của văn học
Mĩ. Nhưng vào thời kì đó nó vẫn chưa được Châu Âu thừa nhận, phải đến đầu thế
kỉ XX nền văn học này mới thực sự đi vào tiến trình văn học thế giới. Để có được
bước nhảy vọt này trước hết phải kể đến sự tác động của những thay đổi về kinh tế
- xã hội và nền văn hoá Mĩ. Từ sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế. Ở những thập
niên cuối thế kỉ XIX đã dẫn tới những biến chuyển trong đời sống văn hoá, văn
học. Sang đầu thế kỉ XX Mĩ trở thành nước đứng đầu thế giới về công nghiệp, sự
phát triển của nền kinh tế Tư bản Chủ nghĩa cũng dẫn tới sự phân hoá giàu - nghèo
cùng tình trạng tiêu cực và bất công trong xã hội. Cuộc sống văn minh hơn, nhưng
tâm lí con người càng mất ổn định, họ luôn sống trong nỗi trăn trở tìm lối thoát cho
tình trạng bế tắc hiện thời.
T

Trong nửa đầu thế kỉ XX, các nhà văn với những xu hướng nghệ thuật khác
nhau đã miêu tả và phản ánh hiện thực của thời đại. Để có một bức tranh tổng quát
về nền văn học Mĩ thời kì này, ta có thể nhìn nhận các vấn đề và hiện tượng qua
lăng kính của các xu hướng chủ nghĩa tự nhiên, chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa
hiện đại. Các nhà văn Mĩ có khi nổi bật ở xu hướng này hay xu hướng khác, nhưng
cũng có những nhà văn mà tác phẩm của họ hàm chứa các yếu tố của cả ba xu
hướng này. Điều này cho thấy sự giao lưu và tác động qua lại khá phức tạp giữa các
quá trình phát triển của nghệ thuật. Nhưng nhìn chung, ngòi bút của các nhà văn
đều hướng vào hiện thực xã hội. John Steinbeck cũng là một trong những nhà văn
mài sắc ngòi bút trên cứ điểm của chủ nghĩa hiện thực với các tác phẩm như
“Tortilla Flat” (1935), “Chùm nho nổi giận” (1939), “Cannery Row” (1945),
“Phía đông vườn địa đàng” (1952), “Của chuột và người” (1937). Trong đó tiểu
thuyết “Của chuột và người” đã có một tiếng vang lớn ngay ở lần xuất bản đầu
tiên, sau đó tác phẩm được chuyển thể thành kịch và được diễn rất lâu đến mức kỉ

kiếp tôi tớ nhưng vẫn không yên. “Của chuột và người” ngay từ cái nhan đề đã hết
sức bình dị, nhưng trong đó lại ẩn chứa đầy những băn khoăn khiến người đọc tò
mò muốn biết cái gì của chuột và người. Cái ẩn đi đằng sau nhan đề đó mang tính
triết lí sâu sắc được biểu hiện qua nội dung của tác phẩm. “Của chuột và người”,
nhưng ở đây là phản ánh hiện thực cuộc sống con người, hình ảnh chuột có xuất
hiện nhưng ở đây chỉ là cái cớ để người đọc liên tưởng giữa hai số phận. Số phận
của những con người trong tác phẩm và thân phận những con chuột có gì hơn nhau
hay không giữa sự bất công của xã hội mà nhà văn đang sống cùng với sự xáo trộn
về những giá trị đạo đức.
Không gian được John Steinbeck chọn cho truyện là một không gian nhỏ
hẹp. Mở đầu truyện nhân vật của ông xuất hiện nơi bìa rừng cạnh bờ sông và cũng
là nơi gần với trang trại họ sắp đến làm. Không gian nhỏ hẹp ấy mà nhà văn chọn
cũng đủ để ta hình dung cuộc sống của những con người ở đó cũng tù đọng, bế tắc.
Thời gian nhà văn nhắc tới trong truyện cũng thường là buổi chiều gần tối và cảnh
đêm khuya. Ông ít miêu tả cảnh lao động ban ngày của nhân vật mà chủ yếu miêu
tả những hoạt động của họ sau giờ lao động. Hoạt động của họ cũng tẻ nhạt, lặp đi
lặp lại trò ném móng ngựa, xếp bài, cá cược, nói chuyện phiếm và cùng lắm là rủ
nhau ra phố huyện chơi bời. Ra phố huyện không gian có được mở ra đôi chút
nhưng việc họ đi mỗi tuần lâu rồi cũng thành quen khiến người ta cũng chẳng tìm

2
TrươngThịHồng TiểuluậnThipháptiểuthuyếtMĩ
thấy điều gì mới lạ để cải thiện cái cuộc sống ảm đạm, tù đọng của mình nơi trang
trại.
Việc chọn không gian, thời gian chính là dụng ý của tác giả nhằm khắc hoạ
rõ nét tính cách của các nhân vật trong tác phẩm. Trước hết phải kể đến hai nhân
vật chính là George và Lennie, hai con người này khác nhau hoàn toàn cả về hình
dáng và tính cách. George một kẻ khôn ngoan, nhanh nhẹn mặc dù người hắn nhỏ
thó, còn Lennie thì ngược lại hắn cao lớn như một con gấu nhưng đôi mắt hắn nhợt
nhạt, ngờ nghệch và đần độn. Mặc dù Lennie đã cố ăn mặc và bắt trước những cử

và một câu nhận xét của nhân vật Slim ta nhận thấy tính triết lí mà tác giả muốn
xây dựng trong mối quan hệ này.
- “Hai bác đi với nhau à?
George trả lời:
- Vâng chúng tôi đi chung. Số là chúng tôi kết bạn giúp nhau.
Hắn dùng ngón tay, trỏ Lennie:
- Nó không được sáng dạ. Nhưng mà làm việc thì nó không ngại gì cả. Chân
chỉ hạt bột. Tôi quen nó đã lâu.
Slim trông về phía George nhưng nhìn ra xa, nói giọng mơ màng:
- Ít người có đi chung được với nhau. Tôi không hiểu vì sao vậy. Có lẽ
trên thế gian khốn khổ này, người ta ngờ vực nhau quá.”
Chỉ một lời nhận xét như vậy là đủ, nó có thể khái quát được mối quan hệ
giữa người với người trong lúc này luôn ẩn chứa sự ngờ vực lẫn nhau, họ không tin
bất cứ ai, ngoài bản thân họ. Nhưng trong cái xã hội mà tác phẩm miêu tả không
chỉ có mình George là người duy nhất còn sót lại một chút lương tâm, ngoài ra còn
có lão Candy một con người an phận suốt đời làm trong trang trại nhưng lão có
lòng thương ngay cả với con chó đã suốt đời nó gắn bó với lão. Con chó đã già quá
nó yếu tới mức đi lại còn khó khăn, ăn uống cũng vậy. Hình ảnh con chó già được
tác giả miêu tả khá kỹ cùng với những lời nhận xét của nhân vật Carlson về nó,
điều này khiến người ta liên tưởng tới thân phận tàn phế của lão Candy đến một
ngày nào đó người ta không dùng được nữa thì lão cũng sẽ bị rẻ rúng khinh bỉ như
con vật mà lão vẫn tự hào trước đây, giờ thì ai cũng muốn giết quách cho xong.
Con người và con vật ở đây có số phận chẳng khác gì nhau, George, Slim, Carlson
dù có thông minh hơn, và lạnh lùng đến đâu thì họ cũng chỉ là những người tứ cố
vô thân. Đối với người lao động bình thường thì như vậy còn đối với người da đen
họ bị coi như trâu ngựa, thậm chí như những con vật bẩn thỉu bị xa lánh. Song với
chàng trai da đen này anh không thèm để ý tới mọi người xunh quanh, anh làm việc
và tách biệt với mọi người. Anh ở trong nhà kho nhỏ cạnh chuồng ngựa bị mọi
người xa lánh nên Crooks cũng không thích ai quấy rầy mình. Nhưng do một sự
tình cờ mà Lennie, Crooks và lão Candy đã cùng thổ lộ với nhau những ước mơ

cuộc sống đời thường. Ngay cả đến những nhân vật như con trai, con dâu của chủ
trại, tuy họ đầy đủ về điều kiện vật chất nhưng trong họ vẫn thiếu vắng một điều gì
đó khiến họ vẫn nuôi những mơ ước của riêng mình. Là con trai của chủ trại, đối
với đám làm thuê trong nhà Curley có quyền lực nhưng anh ta lại bất lực với chính
cô vợ của mình khiến anh ta hay ghen tuông và anh ta luôn ghét những ai hơn anh
ta, đó cũng là một sự bộc lộ của khát vọng. Hay với cô vợ của Curley, cô luôn
muốn được giao tiếp với mọi người một cách bình thường. Nhìn chung mỗi nhân
vật đều có những khát vọng và họ cũng luôn có những toan tính để thực hiện,
nhưng số phận của các nhân vật trong xã hội Mĩ hồi đầu thế kỉ XX thì hầu hết họ
không thực hiện được. Tác giả đã nâng ước mơ của họ lên tới đỉnh điểm, tưởng như
sắp thực hiện được rồi bỗng dưng biến cố nổ ra và những toan tính, dự định phút
chốc tiêu tan. “Của chuột và người” đã cho người đọc thấy sự bi thống của lớp
người nông dân nô lệ, những con người đầy những đức tính tốt đẹp bị đẩy vào bước
đường cùng. Làm sao họ có được một mảnh vườn? Làm sao họ có thể sống yên ấm
với nhau, với sự yêu thương thật sự trong khi họ là kiếp làm thuê, kiếp người trôi

5
TrươngThịHồng TiểuluậnThipháptiểuthuyếtMĩ
nổi theo sự nghèo khó, cái nghèo khó ấy làm cho thân phận họ chẳng khác gì một
con vật. “Chân chỉ hạt bột” như Lennie, suốt đời chẳng làm điều gì ác, ngay cả ý
nghĩ về điều đó cũng không có vậy mà anh bị xô đẩy tới bước đường cùng, là sự tự
vệ do bản năng sinh tồn mà anh trở thành kẻ giết người. Cuộc đời Lennie được kết
thúc bằng một phát súng giống hệt như phát súng đã bắn con chó già của lão Candy
và cũng là khẩu súng ấy. Hành động giết vợ Curley của Lennie cũng không phải do
Lennie cố ý mà cũng giống như những con chuột, hay con chó con, mân mê do
thích chúng và vô tình làm chúng chết, ở đây cũng vậy. Nhưng tính triết lí của tác
phẩm không phải nằm ở đó, mà ta hãy nhớ lại hình ảnh con chó già của lão Candy
như một dự báo về thân phận của chủ nó. Người ta giết con chó thứ nhất là vì nó đã
hết tác dụng, sau nữa là vì nó sống quá khổ sở, giết đi có lẽ nó sẽ bớt khổ hơn. Cái
lí do thứ hai này có lẽ cũng chính là cái lí do mà George, người đã yêu thương và