Chương 2- Bài giảng Phân tích hướng đối tượng
Chương 3:
Xây d ng mô hình các nhu c u ự ầ
I. Chuẩn bị bắt đầu phân tích
II. Xác định phạm vi dự án
III Lập sơ đồ ngữ cảnh (context diagram)
IV. Lập sơ đồ hoạt vụ (use case diagram)
V. Mô tả các giao diện
- giao diện người- máy
- giao diện với hệ thống khác
I. CHUẨN BỊ BẮT ĐẦU PHÂN TÍCH:
I.0 Giới thiệu:
Tình huống cổ điển là chúng ta- những chuyên viên giỏi về CNTT- đối mặt với một
nhóm người dùng, trong đó có một số người sợ máy tính hoặc sợ công nghệ nói chung, và
mỗi nhóm thấy nhóm kia sử dụng một ngôn ngữ quả là xa lạ với mình.
Chúng ta phải làm công việc cũng khá hay là học để hiểu thế giới của họ, công việc
của họ, công nghệ của họ, tiếng lóng của họ, và những điều này chả ăn nhập bao nhiêu với
mình. Lưu ý rằng thực ra, chúng ta cũng chẳng khác gì trẻ sơ sinh, thử tìm hiểu một thế
giới hoàn toàn xa lạ mà ta vừa bị ném phịch vào đó.
Công việc chúng ta hết sức phức tạp bởi sự giao tiếp khó khăn, nỗi e sợ của người
dùng, và thường là chính sự bỏ sót của chúng ta về những điều người dùng thực sự làm.
Chúng ta đã rất hay nghĩ rằng họ đã hiểu vấn đề, sẽ phải vội vã …
Thông thường, giải pháp chúng ta đưa ra theo cách này hóa ra hoàn toàn vô ích bởi
vì nó giải quyết chưa đúng vấn đề. Nó chạy cũng tốt đó, nhưng chẳng làm được gì có giá
trị cho người dùng cả ! Liệu pháp cho vấn nạn này liên quan đến việc chúng ta đã xử lý,
vận dụng mối quan hệ với người dùng của mình như thế nào.
Đối với việc phân tích hệ thống, tất nhiên ta phải có hiểu biết kỹ thuật và kiến thức
về công việc. Nhưng điều tạo nên những nhà phân tích tài năng khác với những nhà phân
tích tốt tầm tầm, chính là mức độ của kỹ năng về con người. Trong chương này, ta sẽ xem
xét từng bước các chi tiết của cách thức tiếp cận người dùng và trích ra từ đó những điều ta
cần.

lại các kết quả gặp gỡ đó, luân chuyển thông tin tổng hợp đó, rồi lại gặp gỡ từng người một
lần nữa để thảo luận và chỉnh sửa mô hình tổng thể.
Bất cứ phương pháp nào bạn chọn cũng nhằm phản ánh cái nhìn và quan điểm của
người dùng, và lập sưu liệu về kiến thức của người dùng về công việc của họ, chứ không
phải cái chúng ta, những nhà phân tích, có thể nghĩ. Và nó phải bao hàm nhập liệu (input)
của tất cả các người dùng, đặc biệt là những người nhút nhát, rụt rè, ẩn dật.
Một phương pháp được ưa thích là FTS (facilitated team session) hoặc còn gọi là
JAD (joint application development). Các người dùng và các nhà phân tích gặp nhau như
một nhóm trong một số buổi có thể cần đến mấy giờ liền.
Sau đây là một số hướng dẫn để tiến hành những điều trên.
I.1 Người tham dự (attendees):
Ta sẽ cần đủ loại người dùng, ở mọi cấp và ở mọi bộ phận của công việc mà ta
đang muốn mô hình hóa.
I.1.1 Cấp lãnh đạo cao nhất (senior managers):
Ta sẽ cần mời họp một số nhà quản lý, ở cấp mà bạn có thể tiếp cận được, để mang
lại trọng lượng từ ảnh hưởng và quyền lực của họ, và để có một tầm nhìn to rộng.
Sự hiện diện của họ làm tăng lên khá nhiều tin tưởng trong đầu người dùng cấp
dưới. Từ đó, họ được động viên để đảm nhận dự án nghiêm túc hơn. Hãy ghi nhớ rằng
người dùng thông thường không hiểu nhiều lắm dự án quan trọng thế nào đến công việc
của họ để có được thông tin tốt, và hệ thống thông tin tốt.
Sự hiện diện của giới lãnh đạo quan trọng nhất ở lúc đầu dự án, làm tăng thêm độ
mạnh quyền lực của họ vào những việc như phạm vi dự án. Người dùng hay có khuynh
hướng đẩy phạm vi dần lên về sau vượt quá kích cỡ mà bạn đã tiên liệu. Việc này sẽ hơn
khó hơn nhiều với họ, khi ta có thể cầu viện đến quyền lực của lãnh đạo để bắt họ chấp
nhận ranh giới của dự án.
Điều này cũng giải thích tại sao là quan trọng việc đặc tả những điều nằm trong và
nằm ngoài dự án. Tất nhiên, khi ta là nhà tư vấn với một hợp đồng có giá đã xác định thì
đây là vấn đề sống còn !
I.1.2 Người lao động trực tiếp (workers):
Phạm Thị Xuân Lộc

họ bày tỏ được chú ý, họ sẽ đề cập đến hệ thống “của chúng ta” (có vẻ họ đã đổi cách nói,
quan điểm), chứ không còn gọi đó là hệ thống của mấy người máy.
I.1.3 Lãnh đạo cấp trung (junior managers):
Nhóm người cuối cùng nên mời là những người quản lý cấp thấp và cấp giữa.
Những đốc công, giám thị, và những nhà quản trị này liên quan đủ chặt với mức độ vận
hành thực sự để có một ý tưởng rõ ràng về công việc hàng ngày của nhân viên thuộc quyền
của của họ. Họ lại còn có quan điểm rộng hơn, có tính chiến lược hơn nhân viên của họ.
Đây là những nhà qui hoạch khôn khéo và tỉ mỉ, nhập liệu của họ có tính chủ yếu cho
thành công của dự án.
I.2 Nhà phân tích phụ trách ghi nhận và tư liệu (recording analyst):
Ta cần một người được chỉ định để ghi lại, lập thành các sưu liệu của các phiên
họp, các công đoạn (sessions), chính yếu là ghi nhận tiến triển sau mỗi buổi họp. Điều
quan trọng là người này phải hiểu được quá trình. Một người dùng có kinh nghiệm về các
dự án hệ thống và các phương pháp mô hình hóa cũng có thể đảm nhận vai trò này. Điều
quan trọng không phải gán công việc này cho ai có khả năng tốc ký hoặc viên chức nào
cũng được, mà phải là người biết lọc kiến thức trong chức năng này.
I.3 Đại đa số người dùng (user majority):
Phạm Thị Xuân Lộc
3
Chương 2- Bài giảng Phân tích hướng đối tượng
Những người thiết kế và lập trình nên ở trong nhóm thiểu số, không tham gia vào
nhóm này, để tránh áp đảo người dùng và làm họ rụt lại. Khi người dùng đông hơn người
thiết kế, họ sẽ mạnh dạn đứng lên và bày tỏ quan điểm của mình, nói lên những nguy cơ có
thể. Tuy nhiên, tùy vào cỡ nhóm, tốt nhất nên có hai nhà lập mô hình- người lãnh đạo và
người ghi nhận sưu liệu.
I.4 Giải trí (distraction):
Nếu có thể được, nên tổ chức họp ở nơi nào mà bạn có thể kiểm soát được môi
trường. Ngược lại, chọn một nơi “trung lập”. Không nên chọn nơi của người dùng, có điện
thoại và phiền nhiễu từ các nhân viên. Ta cần có một sự tập trung và hướng về nhiệm vụ
cần thực hiện.

bạn nhận thấy có một vài cặp mắt đang díp lại thì nên cho khoảng 3 phút giải lao để họ có
thể tỉnh dậy và dùng một tách cà-phê rồi trở lại ghế.
Mặc dù nhận thấy buổi họp nửa ngày là tối ưu, vẫn thường có nhu cầu phải làm mô
hình đến nhiều ngày. Khi đó, hãy ghi nhớ những điều dặn dò ở trên và cân nhắc làm điều
tốt nhất.
I.8 Xác nhận lại:
Phạm Thị Xuân Lộc
4
Chương 2- Bài giảng Phân tích hướng đối tượng
Nên xác nhận lại buổi họp một ngày trước đó, với đảm bảo là không có đụng độ
với công việc gì khác về mặt thời gian. Ta nên hỏi một người rằng ta đã có bảo họ về giờ
họp hay chưa, mặc dù ta biết chắc ta đã làm thế rồi.
Điều này giúp người đối diện có thể đã quên nhưng không cần phải thú nhận, và
như thế giữ được thể diện cho họ, giúp họ không những biểu lộ cố gắng, mà còn nhiệt tình
cộng tác với ta.
II. XÁC ĐỊNH PHẠM VI DỰ ÁN:
III LẬP SƠ ĐỒ NGỮ CẢNH (CONTEXT DIAGRAM)
IV. LẬP SƠ ĐỒ HOẠT VỤ (USE CASE DIAGRAM)
V. MÔ TẢ CÁC GIAO DIỆN
- giao diện người- máy
- giao diện với hệ thống khác
Phạm Thị Xuân Lộc
5