- 126 -
Chơng VIII
Cảm biến đo áp suất CHấT lu
8.1. áp suất và nguyên lý đo áp suất
8.1.1. áp suất và đơn vị đo
áp suất là đại lợng có giá trị bằng tỉ số giữa lực tác dụng vuông góc lên một
mặt với diện tích của nó:
ds
dF
p =
(8.1)
Đối với các chất lỏng, khí hoặc hơi (gọi chung là chất lu), áp suất là một thông
số quan trọng xác định trạng thái nhiệt động học của chúng. Trong công nghiệp,
việc đo áp suất chất lu có ý nghĩa rất lớn trong việc đảm bảo an toàn cho thiết bị
cũng nh giúp cho việc kiểm tra và điều khiển hoạt động của máy móc thiết bị có sử
dụng chất lu.
Trong hệ đơn vị quốc tế (SI) đơn vị áp suất là pascal (Pa): 1 Pa là áp suất tạo bởi
một lực có độ lớn bằng 1N phân bố đồng đều trên một diện tích 1m
2
theo hớng
pháp tuyến.
Đơn vị Pa tơng đối nhỏ nên trong công nghiệp ngời ta còn dùng đơn vị áp suất
là bar (1 bar = 10
5
Pa) và một số đơn vị khác.
Bảng 8.1 trình bày các đơn vị đo áp suất và hệ số chuyển đổi giữa chúng.

Bảng 8.1
Đơn vị
áp suất

4
750 10
3

1 kg/cm
2

9,8.10
4
0,980 1 0,986 10
4
735 9,80.10
2

1 atm
1,013.10
5
1,013 1,033 1 1,033.10
4
760 1,013.10
3
1mmH
2
O
9,8 9,8.10
-5
10
-3
0,968.10
-4

sau:

ghpp
0
+=
(8.3)
Trong đó:
p
0
- áp suất khí quyển.


- khối lợng riêng chất lu.
g- gia tốc trọng trờng.
Để đo áp suất tĩnh có thể tiến hành bằng các phơng pháp sau:
- Đo áp suất chất lu lấy qua một lỗ đợc khoan trên thành bình nhờ cảm biến
thích hợp.
- Đo trực tiếp biến dạng của thành bình do áp suất gây nên.
Trong cách đo thứ nhất, phải sử dụng một cảm biến đặt sát thành bình. Trong
trờng hợp này, áp suất cần đo đợc cân bằng với áp suất thuỷ tỉnh do cột chất lỏng
mẫu tạo nên hoặc tác động lên một vật trung gian có phần tử nhạy cảm với lực do áp
suất gây ra. Khi sử dụng vật trung gian để đo áp suất, cảm biến thờng trang bị thêm
bộ phận chuyển đổi điện. Để sai số đo nhỏ, thể tích chết của kênh dẫn và cảm biến
phải không đáng kể so với thể tích tổng cộng của chất lu cần đo áp suất.
Trong cách đo thứ hai, ngời ta gắn lên thành bình các cảm biến đo ứng suất
để đo biến dạng của thành bình. Biến dạng này là hàm của áp suất.
Đối với chất lu chuyển động, áp suất chất lu (p) là tổng áp suất tĩnh (p
t
) và
áp suất động (p

) thực hiện nhờ hai cảm biến nối với hai đầu ra của một
ống Pitot, trong đó cảm biến (1) đo áp suất tổng còn cảm biến (2) đo áp suất tĩnh.
Có thể đo áp suất động bằng cách đặt áp suất tổng lên mặt trớc và áp suất tĩnh lên
mặt sau của một màng đo (hình 8.2), nh vậy tín hiệu do cảm biến cung cấp chính là
chênh lệch giữa áp suất tổng và áp suất tĩnh.
8.2. áp kế vi sai dựa trên nguyên tắc cân bằng thuỷ tĩnh
Nguyên lý chung của phơng pháp dựa trên nguyên tắc cân bằng áp suất chất
lu với áp suất thuỷ tĩnh của chất lỏng làm việc trong áp kế.
8.2.1. áp kế vi sai kiểu phao
á
p kế vi sai kiểu phao gồm hai bình thông nhau, bình lớn có tiết diện F và
bình nhỏ có tiết diện f (hình 8.3). Chất lỏng làm việc là thuỷ ngân hay dầu biến áp.
Khi đo, áp suất lớn (p
1
) đợc đa vào bình lớn, áp suất bé (p
2
) đợc đa vào bình
nhỏ. Để tránh chất lỏng làm việc phun ra ngoài khi cho áp suất tác động về một phía

á
p kế vi sai kiểu phao dùng để đo áp suất tĩnh không lớn hơn 25MPa. Khi thay
đổi tỉ số F/f (bằng cách thay ống nhỏ) ta có thể thay đổi đợc phạm vi đo.
Cấp chính xác của áp suất kế loại này cao (1; 1,5) nhng chứa chất lỏng độc
hại mà khi áp suất thay đổi đột ngột có thể ảnh hởng đến đối tợng đo và môi
trờng.
8.2.2.
á
p kế vi sai kiểu chuông
Cấu tạo của áp kế vi sai kiểu chuông gồm chuông (1) nhúng trong chất lỏng
làm việc chứa trong bình (2).



Hình 8.3.
á
p kế vi sai kiểu phao
p
1
p
2

h
2

h
1

1
2
3
4
5
6
7
Hình 8.4
á
p kế vi sai kiểu chuông
1) Chuông 2) Bình chứa 3) Chỉ thị
dx
p
1
p

Với:
dydxdh +=

()( )
gdhppd
m21
=
( )
dxFdH.ffdy +=

Trong đó:
F - tiết diện ngoài của chuông.
dH - độ di chuyển của chuông.
dy - độ dịch chuyển của mức chất lỏng trong chuông.
dx - độ dịch chuyển của mức chất lỏng ngoài chuông.


f - diện tích tiết diện thành chuông.
- diện tích tiết diện trong của bình lớn.
dh - chênh lệch mức chất lỏng ở ngoài và trong chuông.
f - diện tích tiết diện trong của chuông.
Giải các phơng trình trên ta có:

()
()
21
m
ppd
g.f
f
- 131 -
8.3.1. Phần tử biến dạng
a) ống trụ
Sơ đồ cấu tạo của phần tử biến dạng hình ống trụ trình bày trên hình 8.5.
ố
ng
có dạng hình trụ, thành mỏng, một đầu bịt kín, đợc chế tạo bằng kim loại.

Đối với ống dài (L>>r), khi áp suất chất lu tác động lên thành ống làm cho
ống biến dạng, biến dạng ngang (

1
) và biến dạng dọc (

2
) của ống xác định bởi biểu
thức:

pk
e
r
Y


Trong đó:
p - áp suất.
Y - mô đun Young.


- hệ số poisson.
r - bán kính trong của ống.
e - chiều dày thành ống.
Để chuyển tín hiệu cơ (biến dạng) thành tín hiệu điện ngời ta dùng bộ chuyển
đổi điện (thí dụ cảm biến lực).
b) Lò xo ống
Cấu tạo của các lò xo ống dùng trong cảm biến áp suất trình bày trên hình 8.6.
Lò xo là một ống kim loại uốn cong, một đầu giữ cố định còn một đầu để tự
do. Khi đa chất lu vào trong ống, áp suất tác dụng lên thành ống làm cho ống bị
biến dạng và đầu tự do dịch chuyển.
J
1
J
2
J
4
J
3
a)
b)
Hình 8.5 Phần tử biến dạng kiểu ống hình trụ
a) Sơ đồ cấu tạo b) Vị trí gắn cảm biến

1