Cần hiểu đúng về mô hình tập đoàn
TS. Nguyễn Hữu Long,

BDSC Corporation

Thời báo Kinh tế Sài Gòn Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước nhà, đã có rất nhiều doanh
nghiệp ra đời và phát triển không ngừng. Số lượng các công ty tăng lên,
quy mô các công ty ngày càng lớn, và đã bắt đầu xuất hiện các tập đoàn
tư nhân.
Các tập đoàn “tự phong” này được hình thành thông qua việc thành lập
một số công ty con, chủ yếu có quan hệ về vốn sở hữu với công ty mẹ
hoặc với nhóm chủ sở hữu lớn của công ty mẹ. Do Luật Doanh nghiệp
quy định tập đoàn không có tư cách pháp nhân, không được đăng ký kinh
doanh, nên nhiều công ty đưa luôn cụm từ “tập đoàn” vào trong tên đăng
ký chính thức của công ty mẹ như một cách để khẳng định tầm cỡ và vị
thế hùng mạnh của mình. Ngày càng nhiều công ty có tên “Công ty cổ
phần tập đoàn…” ra đời cùng với sự ra đời của các nhóm công ty có mối
liên kết với nhau theo nhiều hình thức, nhưng đa số vẫn là hình thức đầu
tư, góp vốn từ công ty mẹ hoặc các chủ sở hữu lớn của công ty mẹ.
Tên gọi tập đoàn thì đã quá quen thuộc, thậm chí còn bị lạm dụng, nhưng
một mô hình tập đoàn hoàn chỉnh, phù hợp cho một nhóm công ty có mối
quan hệ liên kết, gắn bó lâu dài về lợi ích với nhau thì dường như vẫn còn
khá xa lạ với các doanh nghiệp Việt Nam. Khi nói đến mô hình tập đoàn,
nhiều người nghĩ ngay đến cấu trúc tổ chức tổng thể của tập đoàn, mà cụ
thể là cách thức bố trí các công ty thành viên trên sơ đồ tổ chức của tập
đoàn. Xa hơn chút nữa, trên sơ đồ tổ chức có thể kèm theo các mũi tên thể
hiện chiều đầu tư vốn từ công ty này sang công ty khác. Cách hiểu đơn
giản này tạo nên một thực trạng không tốt là nhiều công ty lớn muốn

sản phẩm do mình sản xuất) hoặc cả hai. Mối liên kết này đem lại nhiều
lợi thế về chi phí, về sự chủ động nguồn nguyên liệu, chủ động trong việc
sản xuất và đưa hàng ra thị trường, khả năng kiểm soát các dịch vụ…,
nhưng cũng có khó khăn là sẽ bị phân tán nguồn lực, khó tập trung vào
hoạt động chủ yếu tạo giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi giá trị.
Liên kết theo chiều ngang là sự kết hợp giữa các công ty có các sản phẩm,
dịch vụ liên quan với nhau và có thể sử dụng cùng một hệ thống phân
phối để gia tăng hiệu quả (ví dụ công ty sản xuất máy ảnh với công ty sản
xuất phim và giấy ảnh, công ty sản xuất sữa đậu nành với công ty sản xuất
nước tăng lực, nước suối đóng chai…). Mối liên kết này tạo điều kiện đa
dạng hóa sản phẩm, dịch vụ, tận dụng hệ thống phân phối để tiết kiệm chi
phí, phân tán rủi ro. Tuy nhiên cũng có trở ngại là thiếu sự chủ động ở
một số khâu như cung ứng nguyên liệu, sản xuất, kho vận… so với liên
kết dọc. Liên kết hỗn hợp là sự kết hợp của cả hai dạng liên kết dọc và
ngang.
Theo cơ chế quản lý, tập đoàn có thể lựa chọn một trong các mô hình:
tập trung, phân tán, hay hỗn hợp. Trong mô hình tập trung, quyền lực
được tập trung ở cơ quan đầu não (thường là công ty mẹ). Trong mô hình
phân tán, công ty mẹ chỉ đưa ra định hướng và kiểm soát định hướng (ví
dụ chiến lược, các chính sách lớn về tài chính, đầu tư, nhân sự…), giao
quyền tự chủ hoạt động cho các công ty con. Trong mô hình hỗn hợp,
công ty mẹ vừa giao quyền tự chủ cho các công ty con, vừa thâu tóm
quyền lực ở một số lĩnh vực trọng yếu.

Tuy nhiên, một mô hình tập đoàn không chỉ dừng lại ở cấu trúc tổ chức
tổng thể với các cơ chế liên kết, quản lý tổng quát như mô tả ở trên. Để
xây dựng một mô hình tập đoàn hoàn chỉnh, các công ty còn phải thiết kế
rất nhiều cơ cấu, cơ chế, nguyên tắc quản lý, điều hành và lựa chọn cơ
cấu, cơ chế, nguyên tắc tối ưu cho tập đoàn. Trong số các cơ cấu, cơ chế,
nguyên tắc quản lý, điều hành quan trọng cần có cho tập đoàn, có thể kể

một mô hình phù hợp là điều không thể bỏ sót. Một mô hình tập đoàn tối
ưu sẽ tạo sức mạnh tổng hợp và cộng hưởng, giúp các công ty thành viên
trong nhóm lớn mạnh thực sự, từ đó làm nên sự lớn mạnh của cả tập đoàn.
Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn