Hội chứng khô mắt

ÐỊNH NGHĨA VỀ HỘI CHỨNG KHÔ MẮT
Khô mắt (Eye Dry Syndrome, viết tắt là DES) có thể được định nghĩa
khái quát như sau: "Ðấy là một hội chứng mà trong đó nước mắt - công
cụ để bôi trơn và bảo vệ mắt - sản phẩm do một số tuyến tại mi và kết
mạc tiết ra đã bị giảm thiểu về chất lượng hoặc số lượng, hay cả hai".
DES chỉ được bàn đến nhiều trong những năm gần đây vì tính phổ biến
của nó. Các nghiên cứu tại Mỹ cho thấy DES chiếm tỷ lệ khoảng 5,7%
trong giới nữ tuổi trên 50; 9,8% ở nữ tuổi > 75. Như vậy có khoảng 3,2
triệu phụ nữ Mỹ đang mắc chứng khô mắt. DES cũng đặt ra những vấn
đề tế nhị cho các nhà y tế cộng đồng: Tỷ lệ khô mắt gia tăng theo tuổi,
hay xảy ra đối với những phụ nữ không có bằng cấp và thu nhập thấp.
Việt Nam chúng ta đã và đang hòa nhập với thế giới, không chỉ trên lĩnh
vực kinh tế, xã hội mà còn cả trên phương diện bệnh học và dịch tễ học.
Vì thế đã kéo theo sự gia tăng của các căn bệnh gắn liền với xã hội hiện
đại như cao huyết áp, ung thư, tiểu đường..., trong đó chứng khô mắt
không hẳn là một ngoại lệ. Nếu tính toán tương đối theo tỷ lệ mắc nêu
trên thì chúng ta đang có khoảng 2 triệu phụ nữ trên 50 tuổi bị chứng
khô mắt. Trên thực tế, số lượng bệnh nhân nữ tuổi trung niên đến khám
tại Viện Mắt Trung ương với các biểu hiện của DES ngày càng nhiều.
CHỨNG KHÔ MẮT BIỂU HIỆN NHƯ THẾ NÀO?
Hầu hết các bệnh nhân đều than phiền vì:
- Cảm giác kích thích, bất ổn tại mắt.
- Cảm giác như có dị vật trong mắt, nóng rát như phải bỏng.
- Nhìn mờ nhất thời.
- Ra gỉ mắt trong và nhầy.
- Một số người có cảm giác ngứa mắt, mỏi và nặng mi mắt.
- Ở thể nặng, bệnh nhân thấy đau rát thực sự mỗi khi chớp mắt.
Những khó chịu trên thường xảy ra khi có hoàn cảnh thuận lợi cho nước
mắt bay hơi nhiều, như ra gió, đọc sách lâu, ở trong phòng có điều hòa

Lớp mucin sẽ mau khô và chậm ngậm nước. Mặt cong giới hạn của
phim nước mắt bị nhỏ đi, lõm vào, đôi khi biến mất trong những trường
hợp nặng. Với mắt bình thường mặt cong của phim nước mắt là mặt lồi,
cao khoảng 1mm.
Các biến đổi của bề mặt giác mạc: Chỉ xuất hiện khi bệnh đã tương đối
nặng. Mức độ nhẹ là bệnh lý biểu mô giác mạc dạng chấm, dạng sợi.
Dạng nặng hơn sẽ có các mảng nhầy màu hơi đục hoặc xám, hơi lồi lên
bề mặt giác mạc. Ðó là các phức hợp của tế bào biểu mô bong ra cùng
với chất nhầy, protein và lipid. Các mảng trên thường xuất hiện cùng với
tổn thương dạng sợi, bắt màu khi nhuộm rose bengal.
Các khám nghiệm bổ sung đặc biệt: Ðo thời gian vỡ phim nước mắt
(break up time-BUT): Khám nghiệm này chỉ thực hiện được ở môi
trường chuyên khoa sâu, với thuốc nhuộm fluorescein và sinh hiển vi
khám bệnh có kính lọc xanh cobalt. BUT được coi là bất thường nếu <
10 giây.
Nhuộm rose bengal: Rose bengal là thuốc nhuộm có ái lực đặc biệt với
các tế bào biểu mô chết hoặc đang bị hủy hoại. Ðặc tính này làm các tổn
thương giác mạc dạng sợi và dạng mảng trở nên dễ nhận biết. Nhược
điểm của thuốc là gây kích ứng cho mắt.
Test Schirmer: Test này thực sự hữu hiệu nếu chúng ta không có sinh
hiển vi khám bệnh, các tổn thương giác mạc còn chưa rõ ràng. Nó cho
phép nhận định lượng chế tiết nước mắt cơ bản và chế tiết phản xạ bằng
một loại giấy thấm đặc biệt của hãng Whatman, kích cỡ chuẩn là 5mm
chiều rộng và 35mm chiều dài. Kết quả bình thường nếu vùng có nước
mắt thấm > 15mm.