Hạ thân nhiệt Khi thời tiết lạnh, cơ thể thường hạ thân nhiệt.
Lâu nay chúng ta mới chỉ quan tâm đến vấn đề tăng thân nhiệt (sốt) và các
biện pháp dự phòng điều trị tăng thân nhiệt. Tuy nhiên khi thời tiết ngày một lạnh
hơn, bạn bắt đầu mất nhiệt nhiều hơn lượng nhiệt cơ thể sản sinh. Giá lạnh kéo dài
sẽ dẫn đến việc cơ thể phải sử dụng năng lượng dự trữ. Và hậu quả là bạn bị mất
dần thân nhiệt. Thân nhiệt quá thấp sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới não khiến
người bệnh khó có thể suy nghĩ và di chuyển. Điều này khiến bệnh giảm thân
nhiệt trở nên nguy hiểm bởi người bệnh sẽ có thể không biết được điều gì đang
diễn ra xung quanh và không thể làm bất cứ việc gì... Trong phạm vi bài viết này
chỉ đề cập đến hạ thân nhiệt bị động và các hậu quả xấu có thể xảy ra do hạ thân
nhiệt
Hạ thân nhiệt là gì?
Được gọi là hạ thân nhiệt khi nhiệt độ trung tâm dưới 35oC (đo ở trực
tràng). Hạ nhiệt độ trung bình khi nhiệt độ từ 35-32oC, nặng 32-28oC, rất nặng
khi nhiệt độ dưới 27oC. Khi nghi ngờ hạ thân nhiệt, nhất thiết rằng các nhiệt kế
phải có khả năng đo nhiệt độ trung tâm một cách chính xác. Nhiều nhiệt kế có giới
hạn dưới ở mức 35oC. Nhiệt độ đo ở trực tràng là chuẩn, mặc dầu có thể chậm so
với nhiệt độ trung tâm. Lý tưởng là ống nhiệt nên được đưa vào trong trực tràng
15cm và không nên đặt trong phân lạnh.
Hạ thân nhiệt bất ngờ nguyên phát (primary accidental hypothermia) là do
tiếp xúc trực tiếp với lạnh.
Hạ thân nhiệt thứ phát (secondary hypothermia) là một biến chứng tự nhiên
của nhiều rối loạn toàn thân, gồm có nhiễm khuẩn, phẫu thuật tim, bệnh lý rối loạn
chuyển hóa (suy giáp, suy tuyến yên), do cơ địa (trẻ nhỏ, người già không thích
nghi được khi thay đổi thời tiết), do ngộ độc: gardenal, rượu, thuốc chống trầm
cảm, heroin, ethylen glycol...), do tai nạn: đuối nước, leo núi... Tỷ lệ tử vong của
hạ nhiệt thứ phát cao hơn.
Biểu hiện của hạ thân nhiệt

hoặc thận nhân tạo để tăng thân nhiệt lên 15oC/h. Khi không thể thực hiện được
biện pháp này, có thể dùng truyền dịch ấm khoảng 39-40oC, sưởi ấm khí thở vào,
để nhiệt độ phòng là 40oC, hoặc lọc màng bụng với dịch nóng từ 40-42oC, rửa dạ
dày bằng nước ấm sau khi đặt nội khí quản, thở máy. Trường hợp nặng vừa tiến
hành ép tim, vừa đặt nội khí quản, đồng thời với tuần hoàn ngoài cơ thể.
Chú ý:
Thân nhiệt trên 33oC: dùng các biện pháp ủ ấm thông thường là đủ.
Từ 28-33oC: chỉ định phương pháp ủ ấm dựa vào nhiệt độ cơ thể, tuổi, thời
gian bị nhiễm lạnh.
Dưới 28oC: tuần hoàn ngoài cơ thể, thay thế thận hoặc lọc màng bụng.
Hai biến chứng thường gặp trong quá trình làm tăng thân nhiệt:
Nhịp chậm và suy tim trái cấp không hồi phục dẫn đến ngừng tim ở thì vô
tâm thu khi nâng thân nhiệt đến 32-34oC.
Rung thất khi nâng nhiệt độ từ 28-34oC gây ra ngừng tim khi nhiệt độ cơ
tim còn quá thấp.
Ngoài các biện pháp làm tăng thân nhiệt, việc tìm ra nguyên nhân và điều
trị nguyên nhân cũng như điều trị triệu chứng (trong điều kiện có thể) sẽ góp phần
quan trọng giảm thiểu các biến chứng xấu có thể xảy ra.