Nguyên Tắc Điều Trị trong y học dân tộc
Sau khi dùng Tứ chẩn, Bát cương để phân tích và quy nạp được bệnh, cần
đề ra phương hướng điều trị cho thích hợp. Để cho việc điều trị đạt hiệu quả cao,
cần tuân theo 1 số nguyên tắc chính yếu sau :
I. NGUYÊN TẮC CHUNG
a) Những bệnh khác nhau, nhưng quá trình bệnh lý diễn biến giống nhau,
có thể tạm điều trị giống nhau.
b) Những bệnh giống nhau mà cơ chế bệnh lý khác nhau, thì phải chữa
khác nhau.
c) Những cổ phương và những phác đồ trị liệu tuy rất nhiều, nhưng khi đem
áp dụng, cần phải hết sức linh hoạt. Phương là phỏng theo chứ không bắt buộc
phải theo đúng hoàn toàn. Cần linh hoạt thay đổi và tùy nghi ứng biến cho phù
hợp với từng trạng thái, diễn biến của bệnh.
d) Những nguyên tắc được người xưa đúc kết lại, là những kim chỉ nam cần
thiết, do đó cần nghiên cứu và đem ra áp dụng cho thích hợp.
II. TIÊU BẢN (Ngọn Gốc)
Tiêu là ngọn triệu chứng của bệnh.
Bản là gốc của bệnh, nguyên nhân gây bệnh.
Tiêu và bản tuy đối lập nhưng luôn có quan hệ nhân quả với nhau. Bệnh
trước là gốc, bệnh mới là ngọn.
Thí dụ : 1 người bị lao phổi lâu năm (gốc) thình lình bị ói ra máu (ngọn).
Bệnh chứng này do bệnh phổi gây nên ho ra máu.
Do đó, trong 1 hội chứng bệnh, cần tìm cho ra ngọn, gốc của bệnh thì mới
dễ dàng trong việc quyết định cách trị liệu.
a) Tìm Gốc Bệnh
Gốc bệnh là những nguyên nhân gây bệnh, bao gồm những nguyên nhân
bên ngoài (tự nhiên, xã hội, tà khí...) và những thay đổi bên trong cơ thể gọi là nội
nhân (thất tình...).
Thí dụ : Chứng âm hư hỏa vượng.
Nguyên nhân gây bệnh là do âm hư làm cho hỏa vượng lên. Nếu chỉ lo tả
Hỏa (tức là chữa ở Tiêu, ở triệu chứng bệnh), thì bệnh tuy có thể giảm nhưng sẽ

khí mạnh làm cho chính khí suy hoặc chính khí suy, tà khí nhân cơ hội đó xâm
nhập vào. Trong trường hợp này cần bổ chính và khu tà nhưng chú trọng đến bổ
chính hơn.
a) Tả
- Nếu tà khí mạnh, là thực chứng, cần áp dụng tả pháp (Thực tắc tả).
- Nếu tà khí quá mạnh, cần rút bớt tà khí đó bằng cách cho tà khí chuyển
qua tạng hoặc phủ, kinh lạc có liên hệ mẫu tử với nó, theo nguyên tắc "Thực tả
Tử".
Thí dụ : tà khí ở Tâm mạnh, tả ở Thổ (vì tâm sinh thổ) để rút bớt tà khí từ
tạng mẹ sang tạng con.
b) Bổ
- Nếu chính khí suy, cần áp dụng phép Bổ theo nguyên tắc : "Hư tắc Bổ".
- Nếu chính khí quá suy, không thể tự phục hồi được, cần mượn sức từ tạng
phủ có liên hệ mẫu tử với nó để bổ cho tạng phủ đó.
Thí dụ : tạng Phế bệnh, Phế hư lao, quá suy kém, cần bổ ở Tỳ, vì Tỳ thổ
sinh Phế kim để Tỳ bổ lại cho Phế theo nguyên tắc "Hư bổ mẫu".
IV. CHỮA BỆNH PHẢI CÓ ĐÓNG MỞ
Nguyên tắc này gọi là "Bình Nam bổ Bắc".
Thí dụ : chứng "Âm hư sinh nội nhiệt" (ức chế giảm, hưng phấn tăng), cần
cho thuốc bổ âm (nâng cao ức chế) mặt khác phải cho dùng thuốc Thanh hư nhiệt
(hạ hưng phấn).
V. CHÍNH TRỊ, TÒNG TRỊ
a) Chính trị: Còn gọi là nghịch trị, là cách chữa ngược lại với trạng thái
bệnh.