lời nói đầu
Tiền lơng luôn là vấn đề đợc xã hội quan tâm góp ý bởi ý nghĩa kinh tế
xã hội to lớn của nó. Tiền lơng có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với ngời lao
động vì nó là nguồn thu chủ yếu giúp họ đảm bảo đợc cuộc sống của bản thân
và gia đình. Tiền lơng đối với mỗi doanh nghiệp là một phần không nhỏ của
chi phí sản xuất. Tiền lơng là yêu cầu cần thiết khách quan luôn đợc các chủ
doanh nghiệp quan tâm hàng đầu, đặc biệt trong nền kinh tế thị trờng tiền lơng
là vấn đề hết sức quan trọng. Nó có thể là động lực thúc đẩy tăng năng suất
lao động của ngời lao động nếu tiền lơng đợc trả đúng theo sức lao động đóng
góp nhng tiền lơng cũng có thể làm giảm năng suất lao động và quá trình sản
xuất bị chậm phát triển nếu tiền lơng đợc trả cao hơn sức lao động của ngời
lao động. Tiền lơng là động lực mạnh mẽ khuyến khích ngời lao động tăng
năng suất lao động.
ở phạm vi toàn bộ nền kinh tế, tiền lơng là sự cụ thể hoá của quá trình
phân phối của cải vật chất do chính ngời lao động trong xã hội làm ra. Vì vậy,
việc xây dựng thang lơng, bảng lơng, lựa chọn các hình thức trả lơng hợp lý để
sao cho tiền lơng vừa là khoản thu nhập ngời lao động đảm bảo một phần nhu
cầu về tinh thần và vật chất, vừa làm cho tiền lơng thực sự trở thành động lực
mạnh mẽ thúc đẩy ngời lao động làm việc tốt hơn là việc hết sức cần thiết.
Tiền lơng không phải là một vấn đề mới mẻ nhng nó mang tính cần
thiết đối với ngời lao động và đồng thời nó cũng là công cụ của các nhà quản
lý. Hiện nay, trong các doanh nghiệp, hình thức trả lơng đang đợc áp dụng là
hình thức trả lơng theo thời gian và hình thức trả lơng theo sản phẩm. Có rất
nhiều vấn đề cần nghiên cứu và hoàn thiện trả lơng trong các doanh nghiệp để
làm sao tiền lơng đợc chia công bằng, hợp lý đối với ngời lao động. Phát huy
vai trò của tiền lơng nhằm khuyến khích ngời lao động trong quá trình sản
xuất.
Phần iI
ni dung t i
i. bản chất của tiền lơng
1. Khái niệm tiền lơng

Theo cơ chế thị trờng, ngoài quy luật phân phối theo lao động, tiền l-
ơng còn phải tuân theo các quy luật khác nh quy luật cạnh tranh, quy luật
cung cầu vì tiền lơng (giá cả sức lao động) do thị trờng quy định nhng quy
luật phân phối theo lao động là quy luật cốt yếu.
Với quan điểm mới này về tiền lơng (tiền công) nhằm trả đúng với giá
trị sức lao động, tiền tệ hoá tiền lơng triệt để hơn, xoá bỏ tính phân phối cấp
phát và trả lơng bằng hiện vật. Đồng thời khắc phục quan điểm coi nhẹ lợi ích
cá nhân nh trớc kia, tiền lơng (tiền công) phải đợc sử dụng đúng vai trò đòn
bẩy kinh tế của nó, kích thích ngời lao động gắn bó hăng say với công việc.
Đối với ngời quản lý, tiền lơng đợc coi nh một công cụ quản lý. Chúng
ta biết rằng để sản xuất thì cần có các yếu tố của quá trình sản xuất. Là một
yếu tố đầu vào nhng sức lao động không giống nh những yếu tố khác, sức lao
động đa các yếu tố của sản xuất vào hoạt động, cải biến hình thức, tính chất cơ
lý hoá của đối tợng lao động và biến chúng thành sản phẩm. Ngời sử dụng lao
động phân phối thu nhập cho các yếu tố chi phí không đủ đảm bảo bù đắp lại
các chi phí mà còn phải tính đến hiệu quả do các yếu tố đó mang lại.
Tiền lơng là một công cụ để ngời quản lý thực hiện quản lý con ngời,
sử dụng lao động có hiệu quả.
Tiền lơng là yếu tố kích thích xúc tiến sự phát triển kinh tế. Tiền lơng
là động cơ hoạt động của ngời lao động đợc ngời quản lý dùng để điều khiển
ngời lao động hoạt động đúng hớng.
Nhằm mục đích kết hợp hài hoà ba lợi ích: Nhà nớc, doanh nghiệp và
cá nhân ngời lao động, góp phần tạo ra giá trị mới nên trong phân phối thu
nhập, tiền lơng là khoản thu nhập chính đáng của ngời lao động. Tiền lơng là
phơng tiện để duy trì và khôi phục năng lực lao động trớc, trong và sau quá
trình lao động (Tức là để tái sản xuất sức lao động). Tiền lơng nhận đợc là
khoản tiền họ đợc phân phối theo lao động mà họ đã bỏ ra.
Nói tóm lại, tiền lơng là một khoản tiền mà ngời sử dụng lao động trả
cho ngời lao động khi họ hoàn thành một công việc nào đó. Tiền lơng đợc biểu
hiện bằng giá cả sức lao động, ngời sử dụng sức lao động phải căn cứ vào số l-

Tiền lơng là một phạm trù kinh tế tổng hợp, nó phản ánh mối quan hệ
kinh tế trong việc tổ chức trả lơng, trả công cho ngời lao động. Nó bao gồm
các chức năng sau:
- Tiền lơng là một công cụ để thực hiện chức năng phân phối thu nhập
quốc dân, chức năng thanh toán giữa ngời sử dụng sức lao động và ngời lao
động.
- Nhằm tái sản xuất sức lao động thông qua việc sử dụng tiền lơng trao
đổi lấy các vật sinh hoạt cần thiết cho tiêu dùng của ngời lao động
- Kích thích con ngời tham gia lao động, bởi lẽ tiền lơng là một bộ
phận quan trọng về thu nhập, chi phối và quyết định mức sống của ngời lao
đông, do đó là một công cụ quan trọng trong quản lý. Ngời ta sử dụng nó để
thúc đẩy ngời lao động trong công việc, hăng hái lao động và sáng tạo, coi nh
là một công cụ tạo động lực trong lao động.
Nh vậy tiền lơng có vai trò rất quan trọng. Trong việc phải giải quyết
các vấn đề phải đặt nó trong mối quan hệ và sự tác động qua lại với nhiều vấn
đề kinh tế khác, đặc biệt với sự phát triển của xã hội và nâng cao năng suất lao
động. Trong doanh nghiệp tiền lơng phải bảo đảm đợc sự công bằng và
khuyến khích ngời lao động tăng khả năng làm việc
3. Các nguyên tắc cơ bản của tổ chức tiền lơng:
3.1. Trả công ngang nhau cho lao động nh nhau:
Nguyên tắc này đợc đa ra nhằm đảm bảo sự công bằng trong công việc
trả lơng cho ngời lao động. Hai ngời có tay nghề và năng suất lao động nh
nhau thì phải đợc trả lơng nh nhau, không có sự phân biệt đối xử về giới tính
và tuổi tác. Thực hiện nguyên tắc này nhằm xoá đi sự lạm dụng những tiêu
cực bất hợp lý để hạ thấp tiền lơng của ngời lao động.
3.2. Đảm bảo năng suất lao động tăng nhanh hơn tiền lơng bình quân:
Quy định năng suất lao động tăng nhanh hơn tiền lơng bình quân là
nguyên tắc quan trọng trong tổ chức tiền lơng. Vì có nh vậy mới tạo cơ sở
giảm giá thành, hạ giá bán và tăng tích luỹ. Có nhiều nhân tố tác động đến
mối quan hệ này cho phép thực hiện đợc nguyên tắc trên. Tiền lơng bình quân

1. Hình thức trả lơng theo thời gian:
Hình thức trả lơng theo thời gian rất dễ bị vi phạm nguyên tắc thứ nhất
vì theo hình thức này ngời ta trả lơng cho ngời lao động dựa vào thời gian làm
việc của ngời lao động và bậc lơng của họ. Do đó tiền lơng không gắn trực
tiếp với kết quả sản xuất của ngời lao động. Vì vậy nó gây nên một hiện tợng
khó tránh khỏi là ngời lao động vì thu nhập của mình chỉ cần tìm cách nâng
cao cấp bậc chức vụ mà không cần nâng cao trình độ lành nghề. Để đảm bảo
ba nguyên tắc của tổ chức tiền lơng vấn đề đặt ra là cần xác định trình độ lành
nghề để xác định đợc hệ số lơng của họ. Từ đó đối chiếu vào thang lơng cấp
bậc để tính ra suất lơng thời gian theo bậc chính xác. Cách tính suất lơng thời
gian theo cấp bậc nh sau:
S giờ i = S giờ 1 x Ki
S ngày i = S ngày 1 x Ki
S tháng i = S tháng 1 x Ki
Trong đó:
S giờ i, S ngày i, S tháng i, là mức lơng (Suất lơng) giờ, ngày, tháng
của công nhân bậc i, ký hiệu chung là STGi. S giờ 1, S ngày 1, S tháng 1 là
mức lơng của công nhân bậc 1 đợc quy định ở thang lơng.
Ki là hệ số lơng của công nhân bậc i và đợc quy định ở thang lơng. Sau
khi tính đợc S giờ i, S ngày i hay S tháng i ta tính đợc lơng thời gian theo công
thức sau:
Để đảm bảo tính lơng đúng thì việc xác định STG i và thời gian làm
việc phải chính xác. Có nghĩa là phải xác định trình độ lành nghề của ngời lao
động (Cấp bậc) và thời gian làm việc thực tế của họ. Hình thức trả lơng theo
thời gian gồm hai chế độ: Theo thời gian đơn giản và theo thời gian có thởng.
1.1 Chế độ trả lơng theo thời gian đơn giản:
Chế độ trả lơng theo thời gian là chế độ trả lơng mà tiền lơng nhận đợc
của mỗi ngời lao động do mức lơng thời gian (STG i) cao hay thấp và thời
gian thực tế làm việc nhiều hay ít quyết định, tiền lơng đợc tính theo công
thức nêu ở trên, ngoài ra không còn khoản nào khác. Chế độ này có nhiều hạn

thuật - nghiệp vụ để nâng cao trình độ lành nghề, ra sức phát huy sáng kiến,
cải tiến kỹ thuật, cải tiến phơng pháp lao động, sử dụng tốt máy móc thiết bị
để nâng cao năng suất lao động.
- Góp phần thúc đẩy công tác quản lý doanh nghiệp, nhất là công tác
quản lý lao động.
Muốn cho hình thức trả lơng theo sản phẩm phát huy đầy đủ tác dụng,
đem lại hiệu quả kinh tế, khi tiến hành trả lơng theo sản phẩm cần có những
điều kiện cơ bản sau đây:
- Phải xây dựng đợc các mức lao động có căn cứ khoa học. Điều này
tạo điều kiện để tính toán các đơn giá trả lơng chính xác.
- Tổ chức và phục vụ tốt nơi làm việc. Kết quả hoàn thành mức lao
động trong ca làm việc, ngoài sự cố gắng của ngời lao động còn do trình độ tổ
chức và phục vụ nơi làm việc quyết định. Tổ chức và phục vụ tốt nơi làm việc,
hạn chế đến mức tối đa thời gian không làm theo lơng sản phẩm, sẽ tạo điều
kiện để hoàn thành và hoàn thành vợt mức kế hoạch.
- Thực hiện tốt công tác thống kê, kiểm tra, nghiệm thu sản phẩm sản
xuất ra. Do tiền lơng phụ thuộc vào số lợng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quy định
đã sản xuất ra và đơn giá. Vì thế muốn trả lơng chính xác cần phải tổ chức tốt
công tác thống kê, kiểm tra, nghiệm thu sản phẩm và xác định đúng đơn giá.
Đơn giá là số tiền lơng trả cho một đơn vị sản phẩm đã đợc kiểm tra,
nghiệm thu.
- Làm tốt công tác giáo dục chính trị, t tởng cho ngời lao động để họ
nhận thức rõ trách nhiệm khi làm việc hởng lơng theo sản phẩm, tránh khuynh
hớng chỉ chú ý tới số lợng sản phẩm, không chú ý tới việc sử dụng nguyên vật
liệu, máy móc và giữ vững chất lợng sản phẩm.
Việc tính lơng theo sản phẩm cho ngời lao động đợc căn cứ vào đơn
giá, số lợng, chất lợng sản phẩm của ngời công nhân làm ra để trả lơng cho
họ.
L
sp

Chế độ trả lơng này áp dụng đối với những công việc cần một tập thể
công nhân cùng thực hiện.
Ưu điểm: Khuyến khích công nhân trong tổ, nhóm nâng cao trách
nhiệm trớc tập thể, quan tâm đến kết quả cuối cùng của tổ. Đơn giản, dễ hiểu,
dễ áp dụng.
Nhợc điểm: Sản lợng của mỗi công nhân không trực tiếp quyết định
tiền lơng của họ, do đó ít nâng cao năng suất lao động cá nhân. Mặt khác, do
phân phối tiền lơng cha tính đến tình hình thực tế của công nhân về sức khỏe,
thái độ lao động nên cha thực hiện đầy đủ nguyên tắc phân phối theo số lợng
và chất lợng lao động.
ĐG =
L
Q
Hoặc
ĐG = L x T
2.3. Chế độ trả lơng theo sản phẩm gián tiếp:
Chế độ trả lơng này chỉ áp dụng cho những công nhân phụ mà công
việc của họ có ảnh hởng nhiều đến kết quả lao động của công nhân chính h-
ởng lơng theo sản phẩm.
Tiền lơng của công nhân phụ cũng có thể tính bằng cách lấy phần trăm
hoàn thành mức sản lợng của công nhân chính nhân với mức lơng cấp bậc của
công nhân phụ.
Ưu điểm: Do tiền lơng của công nhân phụ lệ thuộc vào mức năng suất
lao động của các công nhân chính mà anh ta phục vụ, do đó đòi hỏi công nhân
phụ phải có trách nhiệm và tìm cách phục vụ tốt cho ngời công nhân chính
hoàn thành công việc.
Nhợc điểm: Tiền lơng của công nhân phụ phụ thuộc vào sản lợng của
công nhân chính nên phụ thuộc vào thái độ làm việc, trình độ lành nghề của
công nhân chính cho nên cha đánh giá chính xác công việc của công nhân
phụ.

những khâu khác có liên quan, góp phần vợt mức kế hoạch ở doanh nghiệp.
Với chế độ này, những sản phẩm nằm trong mức quy định đợc trả theo
đơn giá cố định, những sản phẩm vợt mức đợc tính theo đơn giá luỹ tiến (tức
là đơn giá cao hơn so với đơn giá cố định).
Mỗi một chế độ tiền lơng đều có những u nhợc điểm của nó. Việc áp
dụng chế độ trả lơng nào là phụ thuộc vào công việc cụ thể thích hợp với chế
độ trả lơng đó.
III. Quỹ lơng và quản lý qũy lơng:
1. Quỹ lơng và thành phần của quỹ lơng:
Quỹ tiền lơng là tổng số tiền dùng để trả lơng cho ngời lao động do
doanh nghiệp quản lý và sử dụng. Quỹ tiền lơng bao gồm:
- Tiền lơng cấp bậc (Còn gọi là tiền lơng cơ bản hay tiền lơng cố định).
- Tiền lơng biến đổi gồm các khoản phụ cấp tiền thởng.
Thành phần quỹ lơng dựa theo những quy định sau của Nhà nớc:
+ Tiền lơng tháng, lơng ngày theo hệ thống thang lơng, bảng lơng của
Nhà nớc.
+ Tiền lơng trả theo sản phẩm.
+ Tiền lơng công nhật trả cho những ngời làm theo hợp đồng.
+ Tiền lơng trả cho cán bộ, công nhân khi sản xuất ra những sản phẩm
không đúng quy định.
+ Tiền lơng trả cho những ngời CNVC trong thời gian điều động công
tác hoặc đi làm nghĩa vụ của Nhà nớc và xã hội.
+ Tiền lơng trả cho CBCNVC đợc cử đi học theo chế độ quy định nhng
vẫn tính trong biên chế.
+ Tiền lơng trả cho CBCNVC nghỉ phép định kỳ, nghỉ phép vì việc
riêng t trong phạm vi chính sách của Nhà nớc.
+ Các loại tiền lơng có tính chất thờng xuyên.
+ Phụ cấp làm đêm, thêm giờ, thêm ca.
+ Phụ cấp dạy nghề trong sản xuất cho các tổ trởng sản xuất.
+ Phụ cấp trách nhiệm cho các tổ trởng sản xuất.

trong từng thời kỳ nhất định của quá trình sản xuất kinhdoanh trong doanh
nghiệp.
+ Phải phân tích tình hình sử dụng quỹ lơng trong doanh nghiệp nhằm:
. Thúc đẩy sử dụng hợp lý tiết kiệm quỹ lơng, phát hiện những mặt mất
cân đối giữa các chi tiêu sản lợng và tiền lơng để có biện pháp khắc phục kịp
thơì.
. Góp phần củng cố chế độ hạch toán, thực hiện nguyên tắc phân phối
theo lao động, khuyến khích tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm.
+ Xác định mức tiết kiệm (hoặc vợt chi) tuyệt đối và tơng đối.
+ Phân tích những nhân tố cơ bản ảnh hởng đến sự thay đổi đến quỹ
tiền lơng trong doanh nghiệp.
- Phân tích sự thay đổi số ngời làm việc trong doanh nghiệp.
- Phân tích sự thay đổi của tiền lơng bình quân:
. Tiền lơng bình quân của công nhân sản xuất.
. Tiền lơng bình quân của cán bộ quản lý.
IV. Sự cần thiết phải hoàn thiện các hình thức và chế độ trả lơng
ở các doanh nghiệp
Công tác trả lơng của các doanh nghiệp đợc thực hiện có ý nghĩa rất
quan trọng. Lựa chọn đợc các hình thức, chế độ trả lơng hợp lý, không những
trả đúng đủ cho ngời lao động, mà còn làm cho tiền lơng trở thành một động
lực mạnh mẽ thúc đẩy mỗi ngời hăng say làm việc.
Lơng trả theo thời gian là hình thức trả lơng cho ngời lao động căn cứ
vào thời gian thực tế đã tiêu hao dài hay ngắn và trình độ thành thạo của ngời
thợ để quy định, mà không quan tâm đến sản phẩm thực tế sản xuất ra. Nh
n
i = 1
vậy, việc trả lơng theo thời gian chỉ phản ánh đợc mặt số lợng và thời gian của
mỗi công nhân, cha phản ánh mặt chất lợng.
Qua đó ta thấy trả lơng theo sản phẩm u điểm hơn hẳn trả lơng theo
thời gian ở chỗ nó căn cứ vào số lơng, chất lợng sản phẩm làm ra, lơng của ng-

sản phẩm là nội dung không thể thiếu đợc trong việc đảm bảo cho công tác trả
lơng đợc thực hiện tốt.
Trong nền kinh tế thị trờng, khi các doanh nghiệp tiến hành hoạt động
kinh doanh dới sự điều tiết của cả bàn tay vô hình (Thị trờng) và bàn tay hữu
hình (Nhà nớc) thì việc quản lý sản xuất kinh doanh cần phải có sự kết hợp hài
hoà giữa tính khoa học và tính nghệ thuật làm sao vừa đúng theo quy định của
Nhà nớc nhng lại có tính mềm dẻo, nhạy bén cần thiết. Trong công tác trả l-
ơng cũng nh vậy, hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp dựa trên các hình thức,
chế độ trả lơng họ đã tìm ra những phơng pháp trả lơng mới để đảm bảo việc
phân phối tiền lơng công bằng phù hợp với đặc điểm tổ chức sản xuất của
doanh nghiệp. Đồng thời phát huy tối đa vai trò đòn bẩy kinh tế của tiền lơng.
Bên cạnh những doanh nghiệp làm tốt công tác trả lơng còn có không
ít những doanh nghiệp làm cha tốt bởi những nguyên nhân khách quan cũng
nh chủ quan: Hệ thống chính sách tiền lơng của Nhà nớc đổi mới, hoạt động
sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cha mang tính ổn định, trình độ và kinh
nghiệm của cán bộ làm công tác tiền lơng còn thấp, cha coi trọng đúng mức
lợi ích kinh tế của ngời lao động.
Không ngừng hoàn thiện công tác trả lơng là một yêu cầu tất yếu
khách quan đối với mỗi doanh nghiệp theo hớng lựa chọn đợc các hình thức
trả lơng hợp lý và hoàn thiện các điều kiện để thực hiện tốt các hình thức trả l-
ơng. Hoàn thiện chế độ trả lơng theo sản phẩm và chế độ trả lơng theo thời
gian là hai chế độ trả lơng chính đợc áp dụng phổ biến trên cơ sở hoàn thiện
việc tính đơn giá sản phẩm, kết hợp tiền lơng với kết quả kinh doanh thực tế
của doanh nghiệp.