Science & Technology Development, Vol 11, No.09 - 2008

Trang 58
NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH TỶ LỆ NƯỚC ĐÓNG BĂNG BÊN
TRONG THỰC PHẨM THEO NHIỆT ĐỘ LẠNH ĐÔNG
Nguyễn Tấn Dũng (1), Trịnh Văn Dũng (2), Trần Đức Ba (3)
(1)Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM, (2) Trường Đại học Bách Khoa, ĐHQG-HCM
(3) Trường Đại học Công Nghiệp Tp.HCM
(Bài nhận ngày 27 tháng 12 năm 2007, hoàn chỉnh sửa chữa ngày 03 tháng 07 năm 2008)
TÓM TẮT: Thực tế cho thấy rằng quá trình lạnh đông thực phẩm để bảo quản, kéo dài
thời gian sử dụng sẽ đạt hiệu quả nhất khi nhiệt độ nguyên liệu đạt tới nhiệt độ lạnh đông tối
ưu, tại đó nước tự do đóng băng hoàn toàn, vi sinh vật mất môi trường sống và bị giết chết
hoặc bị mất khả nă
ng sinh trưởng và phát triển. Chính vì lý do đó, chúng tôi đã nghiên cứu
phương pháp xác định tỷ lệ nước đóng băng theo nhiệt độ lạnh đông, thông qua phương pháp
này sẽ xác định được nhiệt độ lạnh đông tối ưu, kết quả thu được làm cơ sở cho việc tính toán
thiết kế, chế tạo hệ thống lạnh (HTL), hệ thống sấy thăng hoa (HT-STH) chính xác hơn, đồng
thời v
ận hành HTL, HT-STH đạt hiệu quả hơn, năng suất làm việc tốt hơn, tiết kiện năng
lượng rất nhiều và nâng cao tuổi thọ máy nén lạnh trong quá trình sản xuất.
Mặt khác, trong kỹ thuật sấy thăng hoa việc xác định tỉ lệ nước đóng băng theo nhiệt độ
lạnh đông của vật liệu sấy rất quan trọng, bởi vì thông qua thông số nhiệt - vật lý này sẽ xác
đị
nh được nhiệt độ lạnh đông tối ưu và nước tụ do trong vật liệu ẩm đóng băng hoàn toàn,
lượng ẩm đóng băng này cũng chính là lượng ẩm cần thăng hoa ở giai đoạn sấy thăng hoa,
rút ngắn thời gian quá trình sấy.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Khi nghiên cứu chế biến lạnh đông thực phẩm để bảo quản, kéo dài thời gian sử dụng hoặc
để thực hiện quá trình sấy thăng hoa thì vấn đề đặt ra ở đây: làm thế nào biết được lạnh đông ở
nhiệt độ âm nào là tối ưu. Nếu lạnh đông ở nhiệt độ âm quá thấp thì HTL tiêu tốn rất nhiều
năng lượng, mặt khác thực phẩm b

TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 11, SỐ 09 - 2008

Trang 59
Trong đó: xem các thông số nhiệt– vật lý vật liệu ẩm gần như không đổi.
•

T
e
[
0
C]: nhiệt độ trung bình vật liệu ẩm cần lạnh đông, T
e

≤
T
kt
(
nhiệt độ kết tinh của
nước trong vật liệu ẩm nghiên cứu: T
kt
= -1,15 ÷ -1,5
0
C
)
•

T
0
[
0


ω
= G
nb
/G
n

∈
[0,1]: tỷ lệ ẩm (nước) đóng băng bn trong vật liệu ẩm.
•

Gnb, Gn, G [kg]: khối lượng ẩm (nước) đã đóng băng và tổng khối lượng ẩm (nước)
có trong vật liệu và khối lượng vật liệu ẩm.
•

Wa = G
n
/G
∈
(0,1): tỷ lệ ẩm (hay độ ẩm tương đối) có trong vật liệu và được phân bố
đều.
•

L [kJ/kg]: ẩn nhiệt đông đặc của nước.
•

τ
[h]: là thời gian làm lạnh đông vật liệu.
- Làm lạnh đông tôm sú, tôm bạc, tôm thẻ
với mô hình dạng tấm phẳng, xem hình 1.

ω
= 0.
•

Điều kiện biên: khi
τ
= 0 thì x = 0; khi
τ
=
τ
thì x =
δ
. 2.1.2. Thiết lập bài toán xác định tỷ lệ nước đóng băng
- Phương trình cân bằng nhiệt:
dQ = dQ1 + dQ2 (2)

kt
xuống T
e•

dQ [kJ]: dòng nhiệt trao đổi giữa phân tố lớp băng dx có nhiệt độ T
kt
với môi trường
làm lạnh đông có nhiệt độ T
0
.
•

dQ1 [kJ]: dòng nhiệt lấy ra để làm kết tinh nước trong vật liệu ẩm làm lạnh đông tại
điểm T
kt
.
•

dQ2 [kJ]: dòng nhiệt lấy ra để giảm nhiệt độ vật liệu ẩm làm lạnh đông từ nhiệt độ T
kt
xuống nhiệt độ T
e
.
•

dQ



•

dQ
2
= [C
pn
(1 -
ω
).W
a
+ C
pb
.
ω
.W
a
+ C
pk
.(1 – W
a
)].(T
kt
– T
e
).
ρ
.F.dx (5)

•

+ C
pk
.(1 – W
a
)].(T
kt
– T
e
)].
ρ
.F.dx
(6)
•

Biến đổi (6) rồi lấy tích phân hai vế sẽ thu được:
[L.
ω
.W
a
+ [C
pn
(1 -
ω
).W
a
+ C
pb
.
ω
.W

(7)
•

Biến đổi (7) và thay
δ
= 2R sẽ thu được :
()
[]
).().(.
).()1.(.
1
.
..2
.
0
ektapnpba
ektapkapn
kt
TTWCCWL
TTWCWC
Bi
TT
R
−−+
−−+−
+
−
=
ρ
τα

→
Q[kJ]
B = C
pn
.W
a
+ C
pk
.(1 – W
a
); C = L.W
a
; D = (C
pb
– C
pn
).W
a
; Bi =
α
.R/
λ

Như vậy (8) sẽ viết gọn lại :
( )
).(
).(
)1.(
..
0

)(
0
TTDC
TTBTf
BiR
TTA
T
kt
kt
kt
−+
−−
+
−
=
ω
(10)
Trong đó: T [
0
C]: nhiệt độ vật liệu ẩm lạnh đông, T chạy từ T
kt
đến T
e
. Như vậy, tỷ lệ nước
đóng băng trung bình theo nhiệt độ của vật liệu ẩm lạnh đông được xác định:
( )
dT
TTDC
TTBTf
BiR

+
−
−
=
−
=
ωω
(11)
∫
−+−+
−
=
kt
e
T
T
ktekt
kt
TTDC
dTTf
TTBiR
TTA
).(
).(.
.
)).(1.(
).(
0
ω
-

).(
.
2
ekt
ekt
TT
C
D
TTD
CB
−+
−

+
)()()(
2
.[
)).(1.(
).(
2
11
22
1
0
ektktekt
ekt
kt
TTDTC
D
a

2
11
)(
D
a
DTC
D
b
kt
].
)(1ln.
1
ekt
TT
C
D
D
−+
]
(13)
Nếu hàm τ = f(T) theo quy luật hàm mũ τ = f(T) = exp(a
1
T + b
1
), khai triển thành
chuỗi Mac Laurin τ = f(T) = B
1
.
( )
∑

T
kt
n
n
ekt
kt
TTDC
dT
n
Ta
B
TTBiR
TTA
).(
.
!
.
.
.
)).(1.(
).(
0
1
1
0
ω
-
D
B
+

thuộc rất nhiều vào tính chất nhiệt –vật lý, sau đó thay vào (13) hoặc (14) sẽ tính được
ω
.
Trước khi xác định
ω
cần phải xác định các đại lượng nhiệt – vật lý: A, B, C, D, R, chuẩn
số không thứ nguyên Bi =
α
.R/
λ
và T
e
, T
0
bằng thực nghiệm, đồng thời xây dựng hàm số
τ
=
f(T) quan hệ giữa nhiệt độ vật liệu [
0
C]– thời gian [h] lạnh đông từ số liệu thực nghiệm đo đạc
được.
2.2. Thiết bị dụng cụ, nguyên vật liệu và phương pháp nghiên cứu
2.2.1. Thiết bị dụng cụ nghiên cứu
Thiết bị, dụng cụ thí nghiệm sử dụng để thực nghiệm xác định các thông số như
τ
[h]: thời
gian làm lạnh đông, T
c
, T
f

76,49 ± 0,55 19,89 ± 0,5 1,76 ± 0,06 1,92 ± 0,05 134 ± 0,045
Tôm bạc
(74,31 ÷ 77,30) (19,25 ÷ 22,63) (1,52 ÷ 2,09) (1,89 ÷ 2,11) (130,6 ÷ 165,9)
75,34 ± 0,63 20,04 ± 0,56 1,84 ± 0,06 2,09 ± 0,05 167 ± 0,045
Tôm thẻ
(72,31 ÷ 78,75) (18,98 ÷ 23,72) (1,71 ÷ 2,08) (1,95 ÷ 2,35) (156,3 ÷ 179,5)
Hình 3. Hệ thống lạnh 2 cấp nén DL-3 chạy cho tủ đông gió (-50 ÷ - 45)
0
C