Đặc điểm hồi kí của các nhà thơ Lưu Trọng Lư
- Huy Cận - Xuân Diệu

Đặng Ngọc Huyền

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Văn học Việt Nam hiện đại; Mã số: 60.22.34
Người hướng dẫn: GS.TS Lê Văn Lân
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Luận văn tổng hợp các thành tựu nghiên cứu trước đây về giới thuyết về hồi
kí. Tìm hiểu nội dung của các cuốn hồi kí của các nhà thơ Lưu Trọng Lư, Huy Cận,
Xuân Diệu để tái hiện chân dung người kể chuyện với các tư cách đời sống: con người
nghệ sĩ, con người bình thường và nhân chứng lịch sử xã hội. Làm sáng rõ đặc điểm
nghệ thuật trong các cuốn hồi kí từ cách chọn lọc, dẫn dắt tình tiết, đến ngôn ngữ trần
thuật và giọng điệu trần thuật.

Keywords: Hồi ký; Nhà thơ; Văn học Việt Nam; Nghiên cứu văn học

Content
PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Hồi kí phát triển mạnh mẽ ở Phương Tây từ thế kỉ XIX và đã trở thành một thể loại văn
học Việt Nam vào những năm 30, 40 của thế kỉ XX. Sự thay đổi mạnh mẽ của xã hội về tất cả
mọi mặt, sự giao lưu văn hóa Đông Tây trở nên gần gũi và sâu rộng hơn bao giờ hết đã thúc
đẩy tinh thần dân chủ phát triển. Nhu cầu bộc lộ bản thân, hoặc trình bày thẳng thắn những
suy tư, quan điểm được tự do thoải mái hơn trước. Hồi kí như một dòng sông âm ỉ chảy theo
dòng phát triển xã hội khi nhiều người có nhu cầu viết về mình. Người ta có quyền nói ra tất
cả sự thật mà họ biết, đã trải qua, hay đã được chứng kiến; có quyền lên tiếng đánh giá sự
việc, hiện tượng nào đó theo cách nhìn của cá nhân. Hồi kí là thể loại hữu dụng được lựa

2.1 Nghiên cứu khái quát về sự nghiệp của Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Xuân Diệu.
Là những nhà thơ lớn, có phong cách độc đáo, sáng tác của các Lưu Trọng Lư, Huy Cận,
Xuân Diệu rất được giới nghiên cứu phê bình quan tâm. Số lượng công trình nghiên cứu về ba
nhà thơ mới tài hoa này thực sự đồ sộ và phong phú. Dường như việc nghiên cứu về họ là
nguồn không bao giờ cạn. Sau gần một thế kỉ xuất hiện trên văn đàn, cho đến nay Lưu Trọng
Lư, Huy Cận, Xuân Diệu vẫn là những chân dung được chú ý.
- Thơ Lưu Trọng Lư – Những lời bình. Mai Hương - tuyển chọn và biên soạn. Nxb. Văn
hóa thông tin, 2000
- Xuân Diệu – về tác gia và tác phẩm. Lưu Khánh Thơ tuyển chọn và giới thiệu. NXb
Giáo dục, 1995.
- Huy Cận – về tác gia và tác phẩm. Trần Khánh Thành, Lê Dục Tú tuyển chọn và giới
thiệu. NXb Giáo dục, 2000

3
…
2.2 Nghiên cứu về hồi kí của Lưu Trọng Lư – Huy Cận – Xuân Diệu
Hồi kí không phải là lĩnh vực sáng tác chính của Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Xuân Diệu.
Viết hồi kí với các nhà thơ chỉ là nhu cầu tâm lí, muốn được giãi bày, được sống lại một thời
đã qua. Những câu chuyện của các nhà thơ chính là nguồn tư liệu phong phú để người đọc
hiểu thêm về bức tranh xã hội mà họ đã sống, về cuộc đời, về những tác động sâu sắc đến tư
tưởng thơ văn của họ.
Mùa thu lớn (1976), Nửa đêm sực tỉnh (1989) của Lưu Trọng Lư viết về kí ức tuổi thơ và
những mối tình thơ mộng, đã thu hút người đọc ở những câu chuyện cảm động và lối kể có
duyên.
Hồi kí song đôi (2000) được Huy Cận viết từ những năm 90 nhưng đến năm 2000 sau khi
sửa chữa, bổ sung mới cho xuất bản. Đây là hồi kí Huy Cận viết khi Xuân Diệu mất, ông đang
ở Pari không về kịp. Nỗi đau ấy ngoài Huy Cận không ai có thể hiểu được. Xuân Diệu đâu chỉ
là đồng nghiệp mà trên hết Xuân Diệu với Huy Cận là người bạn thân thiết nhất. Hai người
như hai anh em sinh đôi. Vì vậy mà Huy Cận đặt tên hồi kí của mình là “Hồi ki song đôi”.
Cuộc sống và thơ đã cho tôi người bạn thân nhất, cho tôi tâm hồn tri kỉ, tấm lòng tri âm nơi

Trọng Lư), Hồi kí song đôi (Huy Cận), Những bước đường tư tưởng của tôi (Xuân Diệu).
3.2 Phương pháp nghiên cứu
3.2.1 Phương pháp phân tích tổng hợp
Đây là phương pháp chủ đạo được sử dụng trong việc nghiên cứu của đề tài. Trên cơ sở
phân tích các dẫn chứng tiêu biểu, giá trị nội dung và nghệ thuật của các cuốn hồi kí chúng tôi
sẽ khái quát đặc trưng nổi bật ở hồi kí Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Xuân Diệu.
3.2.2 Phương pháp khảo sát thống kê.
Chúng tôi sử dụng phương pháp khảo sát thống kê để có được những dẫn chứng cho
việc nghiên cứu đề tài.
3.2.3 Phương pháp so sánh
Để làm nổi bật đặc trưng ở mỗi cuốn hồi kí của các nhà thơ, chúng tôi sử dụng phương
pháp so sánh, đối chiếu với các tác phẩm hồi kí của nhiều nhà văn, nhà thơ khác.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu và đóng góp của luận văn
4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn có gắng tổng hợp các thành tựu nghiên cứu trước đây về giới thuyết về hồi kí.
Đồng thời, luận văn đi tìm hiểu nội dung của các cuốn hồi kí để tái hiện chân dung người kể
chuyện với các tư cách đời sống: con người nghệ sĩ, con người bình thường và nhân chứng
lịch sử xã hội. Cùng với khía cạnh nội dung, luận văn cũng làm sáng rõ đặc điểm nghệ thuật
trong các cuốn hồi kí từ cách chọn lọc, dẫn dắt tình tiết, đến ngôn ngữ trần thuật và giọng điệu
trần thuật.
4.2 Đóng góp của luận văn
Luận văn góp phần tạo một cái nhìn rộng mở, linh hoạt hơn về thể loại hồi kí, đồng thời
có những đóng góp nhất định nhằm làm sáng rõ vị trí, đặc điểm của các nhà thơ ở thể loại này. Có

5
thể khẳng định, đây là công trình đầu tiên đặt vấn đề nghiên cứu đặc trưng về nội dung và nghệ
thuật của hồi kí Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Xuân Diệu.
Từ những cuốn hồi kí được nghiên cứu, độc giả sẽ có thêm cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc
đời, sự nghiệp và con người của các nhà thơ thông qua những gì họ bộc lộ qua dòng hồi ức.
5. Cấu trúc luận văn

6
16. Trịnh Thị Thu Hồng, (1999)Thể loại tự truyện trong một số sáng tác của một số nhà
văn nữ, TCVH số 6.
17. Nguyễn Thuỵ Kha, (1995)Xuân Diệu thơ và đời, Nxb Văn học, Hà Nội.
18. Mã Giang Lân, (1999) tuyển chọn và biên soạn, Thơ Xuân Diệu - Những lời bình,
NXB Văn hóa Thông tin.
19. Phong Lê, (2001) Một số gương mặt văn chương học thuật Việt Nam hiện đại, Nbx
Giáo dục, H.
20. Nguyễn Văn Long, (2002)Truyện và kí 1945-1975, Lịch sử văn học Việt Nam tập
1,2,3, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội.
21. Lưu Trọng Lư, (1998) Chiếc cáng xanh – Khói lam chiều, Nxb Văn nghệ thành phố
Hồ Chí Minh.
22. Lưu Trọng Lư, (1978) Mùa thu lớn, Nxb Tác phẩm mới, Hà Nội.
23. Lưu Trọng Lư, (2001) Nửa đêm sực tỉnh, Nxb Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh.
24. Phương Lựu (chủ biên), (2002)Lí luận văn học, Nxb Giáo dục.
25. M.B.Khrapchenko, (1987) Cá tính sáng tạo của nhà văn và sự phát triển của văn
học, NN
26. Nguyễn Đăng Mạnh,(2006) Con đường đi vào thế giới nghệ thuật của nhà văn, Nxb
Giáo dục
27. Nguyễn Đăng Mạnh, (1979)Nhà văn tư tưởng và phong cách, Nxb Tác phẩm mới
28. Trần Hoàng Nhân, (2006) Nỗi niềm chung từ những tâm sự riêng, Báo Đời sống văn
nghệ thứ 3 ngày 10-10
29. Vũ Ngọc Phan, (1998) Nhà văn hiện đại, Nxb Giáo dục
30. Hoàng Phê (chủ biên), (2002) Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng
31. Hoài Thanh, Hoài Chân, (2000)Thi nhân Việt Nam, Nxb Văn học
32. Trần Khánh Thành, Lê Dục Tú, (2000)Tuyển chọn và giới thiệu, Huy Cận về tác gia
và tác phẩm, Nxb Giáo dục.
33. Minh Thi, (2006) Viết hồi kí để nói ra sự thật, Báo Lao động Vietnam.net
34. Lý Hoài Thu, (2008)Hồi kí và bút kí thời kì đổi mới, Tạp chí nghiên cứu văn học, số
10