Đặc điểm cái tối trữ tình của các nhà thơ chiến
sĩ thời chống Mỹ cứu nước (Qua Nguyễn Đức
Mậu, Anh Ngọc, Vương Trọng)

Nguyễn Tường Anh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận văn học; Mã số: 60 22 32
Người hướng dẫn: PGS.TS. Đoàn Đức Phương
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Chương 1: Bối cảnh của thời đại và sự xuất hiện của ba nhà thơ chiến sĩ.
Chương 2: Cái tôi công dân của ba nhà thơ Anh Ngọc, Vương Trọng, Nguyễn Đức
Mậu. Chương 3: Cái tôi thế sự - đời tư của ba nhà thơ Anh Ngọc, Vương Trọng,
Nguyễn Đức Mậu.

Keywords: Lý luận văn học; Nhà thơ; Thời kỳ chống Mỹ; Văn học Việt Nam

Content
Mở ĐầU
1. Lý do chọn đề tài
Thơ là “vương quốc của chủ quan”, là “biểu hiện và cảm thụ của chủ thể” (Heghen).
Sáng tạo thơ là một hành động chủ quan, cái chủ quan tồn tại và trở thành trung tâm quy tụ
mọi yếu tố khác. Cả ba nhà thơ Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc, Vương Trọng trong cuộc đời
cầm bút của mình đã thể hiện được những cá tính sáng tạo nghệ thuật riêng.
Lớn lên và trưởng thành trong giai đoạn đất nước đang diễn ra cuộc chiến tranh chống
đế quốc Mỹ, cả ba nhà thơ đều lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi của quê hương, đất nước,
cùng lăn lộn nhiều năm ở các chiến trường, các mặt trận nóng bỏng, “đôi tay cầm súng, bản
thảo trên lưng”. Thơ ca của họ phản ánh chân thực và sâu sắc hiện thực cuộc chiến tranh,
đồng thời góp một “nốt cao” trong một dàn đồng ca cổ vũ tinh thần của toàn thể dân tộc chiến
đấu và chiến thắng giặc ngoại xâm. Bên cạnh đó, cả ba nhà thơ nói trên không chỉ là những

cổ vũ con người chiến đấu cho quê hương, đất nước, cho những người đã ngã xuống vì độc
lập tự do.
Thơ không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh đầy gian khổ hi sinh mà còn phản ánh những
suy nghĩ và tình cảm con người trong cuộc sống. Thơ trữ tình là tiếng nói trực tiếp của công
chúng - là chất men để con người gửi gắm mọi niềm vui, nỗi buồn. Khác với thơ chống Pháp,
thơ giai đoạn chống Mỹ là một nền thơ xã hội chủ nghĩa đã trưởng thành sau hai mươi năm
Dân chủ Cộng hòa. Đội ngũ sáng tác thơ giờ đây ngoài những nhà cách mạng làm thơ và
những nhà thơ đi theo cách mạng, còn có thêm các nhà thơ lớn lên trong kháng chiến chống
Pháp và những nhà thơ sinh ra và lớn lên dưới mái trường xã hội chủ nghĩa. Có thể thấy rằng,
trong giai đoạn này đội ngũ sáng tác ngày càng đông, số lượng thơ xuất bản ngày càng nhiều
và tầm hoạt động cũng ngày càng mở rộng. Kháng chiến chống Mỹ là giai đoạn lịch sử hào

3
hùng của dân tộc Việt Nam. Tất cả những người con của Tổ Quốc đều cầm súng và ra trận
theo tiếng gọi của con tim. Trong những con người ấy, có những nhà thơ mà cuộc đời của họ,
sự nghiệp của họ là cuộc đời và sự nghiệp của một thi nhân, nhưng khi đất nước cần, họ vẫn
sẵn sàng lên đường chiến đấu. Chất lính trong những năm tháng chiến tranh cùng với một tâm
hồn nghệ sĩ đã tạo nên diện mạo của các nhà thơ chiến sĩ. Trong số vô vàn những nhà thơ ấy,
có những người đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc như Anh Ngọc, Nguyễn Đức
Mậu, Vương Trọng Việc nghiên cứu thơ của ba nhà thơ ở “nhà số 4, phố nhà binh” là việc
làm cần thiết để từ đó hình dung ra phần nào diện mạo, tâm hồn của người lính cụ Hồ và
những đặc trưng thẩm mỹ thơ ca giai đoạn này.
3. Mục đích, phạm vi, đối tượng nghiên cứu.
Cả cuộc đời gắn bó với sự nghiệp văn chương ba nhà thơ Anh Ngọc, Vương Trọng,
Nguyễn Đức Mậu đã cho ra đời rất nhiều các tác phẩm có giá trị trên các thể loại như thơ ca,
trường ca Tuy nhiên trong phạm vi luận văn này, người viết chỉ tập trung chủ yếu vào thể
loại thơ của ba nhà thơ nói trên và cụ thể hơn là thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
Như chúng ta đã biết nghiên cứu, tìm hiểu thơ ca là một mảng đề tài khá rộng và đòi
hỏi nhiều công phu.Tuy nhiên, thơ ca được cất lên - tất cả đều thông qua một chủ thể nhất
định nào đó và mỗi chủ thể đó là một thế giới riêng - là người duy nhất mang nội dung. Qua

7. Hồng Diệu, 2005 Qua văn hiểu người, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân.
8. Trương Đăng Dung, 1998, Từ văn bản đến tác phẩm văn học, Nhà xuất bản Khoa học xã
hội.
9. Trương Đăng Dung, 2004, Tác phẩm văn học như một quá trình, Nhà xuất bản Khoa học
xã hội.
10. Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, 1979, Nhà văn Việt Nam hiện đại 1945-1975 (tập 1), Nhà
xuất bản Đại học và trung học chuyên nghiệp ĐH và THCN.
11. Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, 1983, Nhà văn Việt Nam hiện đại 1945-1975 (tập 2), Nhà
xuất bản Đại học và trung học chuyên nghiệp ĐH và THCN.
12. Hà Minh Đức, 1974, Thơ và mấy vấn đề thơ trong thơ Việt Nam hiện đại, Nhà xuất bản
Khoa học xã hội.
13. Hà Minh Đức chủ biên, 2006, Lý luận văn học, Nhà xuất bản Giáo dục.
14. Hà Minh Đức - Bùi Văn Nguyên, 1999, Thơ ca Việt Nam hình thức và thể loại, Nhà Xuất
bản thành phố Hồ Chí Minh.
15. Mã Giang Lân, 1998, Văn học Việt Nam 1945-1954, Nhà xuất bản Giáo dục,
16. Mã Giang Lân, 2004, Tiến trình thơ Việt Nam hiện đại, Nhà xuất bản Giáo dục.
17. Mã Giang Lân, 2004, Thơ hình thành và tiếp nhận, Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia Hà
Nội.
18. Phong Lê – Lưu Khánh Thơ, 1995, Cách mạng kháng chiến và đời sống văn học 1945 -
1954, Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
19. Nguyễn Đức Mậu - Vương Trọng, 1972, Thơ người ra trận, Nhà xuất bản Quân đội nhân
dân.

5
20. Nguyễn Đức Mậu, 1973, Cây xanh đất lửa, Nhà xuất bản Văn học.
21. Nguyễn Đức Mậu, 1975, áo trận, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.
22. Nguyễn Đức Mậu, 1987, Hoa đỏ nguồn sông, Nhà xuất bản Tác phẩm mới.
23. Nguyễn Đức Mậu, 1994, Bão và sau bão, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.
24. Nguyễn Đức Mậu, 1992, Từ hạ vào thu, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.
25. Nguyễn Đức Mậu, 1998, Cánh rừng nhiều đom đóm bay, Nhà xuất bản Quân đội nhân