Đảng với cuộc vận động nông dân miền Nam
trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-
1965)

Trần Tuấn Sơn

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
Luận văn ThS ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; Mã số: 60 22 56
Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Thịnh
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Chương 1: Đảng vận động nông dân miền Nam đấu tranh chống Mỹ và
chính quyền Diệm giai đoạn từ 1954-1960. Chương 2: Đảng vận động nông dân
miền Nam đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn giai đoạn từ 1961-1965.
Chương 3: Một số nhận xét và kinh nghiệm lịch sử.

Keywords: Đảng Cộng sản Việt Nam; Lịch sử Đảng; Nông dân Miền Nam;
Kháng chiến chống Mỹ; Thời kỳ 1954 - 1965

Content
1. Tính cấp thiết đề tài
Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân miền Nam, giai cấp nông dân có
vai trò vô cùng to lớn. Giai cấp nông dân miền Nam không chỉ là mạch nguồn, nơi lưu
giữ và bảo vệ những giá trị truyền thống văn hóa dân tộc, mà còn là người cung cấp
nguồn nhân lực, vật lực và địa bàn cho các cuộc vận động cách mạng của Đảng, người tổ
chức chiến đấu ngay tại quê hương mình, biến mỗi làng, xã, thôn, ấp thành một pháo đài
kiên cố, hình thành thế trận chiến tranh nhân dân trong các cuộc kháng chiến chống giặc
ngoài, thù trong bảo vệ độc lập dân tộc.
Nhận thức rõ vai trò và vị trí của giai cấp nông dân trong quá trình lãnh đạo cách
mạng Việt Nam, Đảng luôn quan tâm và giải quyết đúng đắn vấn đề nông dân, lực lượng
chủ yếu và cơ bản của cách mạng DTDC. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

tranh chính trị thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975, 2004, luận án cũng
đề cập phần nào đến phong trào đấu tranh của nông dân miền Nam, nhưng chủ yếu là các
phong trào đấu tranh chính trị của phụ nữ miền Nam từ 1954-1975.
Thứ hai, các công trình của các tác giả trong nước: Cuốn "Lịch sử phong trào nông
dân và hội nông dân Việt Nam từ 1930-1995", NXB CTQG, 1998, do Trịnh Nhu chủ
biên, cuốn sách trình bày một cách khái quát về lịch sử phong trào nông dân và hội nông
dân Việt Nam trong giai đoạn từ 1930-1995, và trong đó cũng đã đề cập ít nhiều đến
đường lối chính sách của Đảng đối với nông dân miền Nam và phong trào đấu tranh của
nông dân miền Nam trong kháng chiến cứu nước từ 1954-1965; cuốn "Lịch sử phong
trào nông dân và Hội nông dân tỉnh Cần Thơ (1930-2008") của Nguyễn Trung Vinh,
Nxb Cần Thơ, 2008, nội dung cuốn sách trình bày chủ yếu về phong trào nông dân trong
phạm vi tỉnh Cần Thơ; cuốn “Nông dân miền Nam đấu tranh chống Mỹ-Diệm” của
Dương Phàm, NXB Phổ Thông, 1963; cuốn “Vấn đề nông dân miền Nam Việt Nam” của
Nguyên Phong, NXB Khoa học, 1962; “Nhân dân miền Nam không còn con đường nào
khác” của Lưu Quý Kỳ NXB Sự Thật, 1962; “Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước
1954-1975" Tập 2 Chuyển chiến lược” của Nguyễn Văn Minh, NXB Chính trị Quốc gia,
1996; cuốn “Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975, Tập 3 Đánh thắng
chiến tranh đặc biệt” của Nguyễn Văn Minh, NXB Chính trị Quốc gia, 1997; cuốn
"Quốc sách ấp chiến lược của Mỹ-Diệm" của Hồ Quý Ba Nxb Quân đội nhân dân
1962…
Thứ ba, các công trình nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước có liên
quan như: “Sự lừa dối hào nhoáng tập 1, 2” của N.Sheehan, Nxb Thành phố Hồ Chí
Minh, 1990. “Tấm thảm kịch và những bài học về Việt Nam”của R Macnamana, Nxb
Chính trị Quốc gia, 1995. “Hồi ký của Linđơn Giônxơn” của Linđơn Giônxơn, Nxb Việt
Nam thông tấn xã, 1972…
Ngoài ra, còn một số công trình nghiên cứu đăng tải trên các sưu tập, các kỷ yếu
hội thảo khoa học, về phong trào nông dân miền Nam, như: phong trào Đồng khởi; khởi
nghĩa Trà Bồng, với những công trình tiêu biểu: "Phong trào Đồng khởi ở miền Nam Việt
Nam đặc điểm và kinh nghiệm" của Ngô Đăng Tri; "Bối cảnh quốc tế của phong trào
Đồng khởi ở miền Nam Việt Nam 1959-1960" của Vũ Quang Hiển, trong “50 năm phong

Trung ương Cục miền Nam của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam…
Hệ thống hóa những tư liệu đó theo trình tự thời gian gắn liền với các giai đoạn
phát triển của cách mạng miền Nam.
Trình bày những thành công, hạn chế trong các chính sách và công tác vận động
nông dân miền Nam của Đảng trong giai đoạn từ 1954-1965.
5. Nguồn tư liệu và phương pháp
5.1 Nguồn tư liệu
Các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin và Hồ Chí Minh về vấn đề nông
dân là tài liệu định hướng cho việc nghiên cứu đề tài.
Các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, của Trung ương cục miền Nam, các tài liệu lưu
trữ ở Cục lưu trữ quốc gia là nguồn tài liệu gốc để nghiên cứu.
Các công trình của các viện: Viện Lịch sử Đảng, Viện Lịch sử Quân sự, Viện Sử
học Việt Nam là những tài liệu tin cậy.
Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề
tài đăng tải trên báo chí là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng.
5.2 Phương pháp
Phương pháp luận: Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là phương pháp
luận của đề tài.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp lịch sử và lôgic, ngoài ra luận văn
còn sử dụng một số phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh…

6.Những đóng góp mới về khoa học của đề tài
Luận văn trình bày một cách có hệ thống và tương đối toàn diện các chủ trương
chính sách của Đảng và quá trình tổ chức vận động nông dân miền Nam đấu tranh chống
Mỹ và chính quyền Sài Gòn trong giai đoạn 1954-1965.
Góp phần làm rõ hơn vị trí, vai trò nông dân miền Nam trong thắng lợi sự nghiệp
kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Bước đầu khái quát ưu điểm và hạn chế trong công tác vận động nông dân của
Đảng. Từ đó rút ra các bài học trong công tác vận động nông dân của Đảng trong giai
đoạn phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn.

tiến lên giành thắng lợi mới. Nxb Sự Thật.
13. Lê Duẩn (1960), Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam, Nxb Sự Thật,.
14. Lê Duẩn (1985), Thư vào Nam, Nxb Sự Thật.
15. Lê Duẩn (1985), Về chiến tranh giải phóng chiến tranh giữ nước ở Việt Nam, Nxb
Quân đội nhân dân.
16. Trần Dương (chủ biên), (1995), Lịch sử khu VI trong kháng chiến chống Mỹ (1954-
1975). Nxb Quân đội nhân dân
17. Lê Quang Đạo (1963), Cách mạng Miền Nam nhất định thắng lợi nhưng phức tạp,
lâu dài, Nxb Sự Thật.
18. Đảng cộng sản Việt Nam (1985), Một số văn kiện của Đảng về kháng chiến chống
Mỹ tập 1 (1945-1965), Nxb Sư Thật, Hà Nội.
19. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
20. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 16, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
21. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 17, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
22. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 18, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
23. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 19, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
24. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 20, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
25. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 21, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
26. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 22, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
27. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 23, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
28. Đảng cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Đảng toàn tập, tập 24, Nxb Chính trị

đề lịch sử, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội).
41. G.C Herring (1998), Cuộc chiến tranh dài ngày nhất nước Mỹ, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội.
42. Hồ Chí Minh toàn tập (1996), tập 7 (1953-1955), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
43. Hồ Chí Minh toàn tập (1996), tập 8 (1955-1957), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
44. Hồ Chí Minh toàn tập (1996), tập 9 (1958-1959), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
45. Hồ Chí Minh toàn tập (1996), tập 10 (1960-1962), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
46. Hồ Chí Minh toàn tập (1996), tập 11 (1963-1965), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
47. Hồ Chủ Tịch với Miền Nam, Nxb Sự Thật, 1974.
48. Nguyễn Thị Thúy Hiền (2004), Phụ nữ miền Nam trong đấu tranh chính trị thời kỳ
kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975, Luận án Tiến sĩ lịch sử, Viện sử học. Hà
Nội
49. Trần Thị Thu Hương (2000), Đảng lãnh đạo đấu tranh chống phá Quốc sách ấp
chiến lược của Mỹ-Ngụy ở miền Nam Việt Nam (1961-1965). Luận án PTS Lịch sử, Học
viện CTQGHCM.
50. Lâm Quang Huyên (1997), Cách mạng ruộng đất ở Miền Nam. Nxb khoa học xã
hội.
51. Lưu Quý Kỳ (1962), Nhân dân miền Nam không có con đường nào khác, Nxb Sự
Thật.
52. Lí luận căn bản về ấp chiến lược (1962), VNCH, Lưu trữ Quốc gia 2.
53. V.I. Lênin, (1981), Toàn tập, tập 31, Nxb Tiến Bộ.
54. V.I. Lênin, (1981), Toàn tập, tập 32, Nxb Tiến Bộ.
55. Đặng Hữu Lộc (chủ biên), (2005), Lịch sử quân đội nhân dân Việt Nam 1954-1975,
Nxb Quân đội nhân dân. Hà Nội
56. Cao Văn Lượng (1991), Lịch sử cách mạng miền Nam giai đoạn 1954-1960, Nxb
Khoa học xã hội.
57. Cao Văn Lượng (1981), Tìm hiểu phong trào Đồng Khởi ở miền Nam Việt Nam,
Nxb Khoa học xã hội.

74. Nguyễn Sơn (chủ biên), (1997), Chiến tranh nhân dân địa phương trong kháng
chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975), Phụ lục thống kê, Nxb Quân đội nhân dân.
75. Bùi Đình Thanh(chủ biên), (1962), Tám năm đấu tranh anh dũng và gian khổ của
đồng bào Miền Nam, Nxb Việt sử học.
76. Nguyễn Tất Thắng (chủ biên), (1997), Chiến tranh nhân dân địa phương trong
kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975). Phụ lục trích thú nhận của đối phương với
chiến tranh du kích, Nxb Quân đội nhân dân.
77. Lê Văn Thịnh (2010), Nông dân miền Nam trong phong trào Đồng khởi (1959-
1960). (Phong trào Đồng khởi 50 năm nhìn lại, Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội).
78. Lê Văn Thịnh (2010), Phong trào Đồng khởi-sự mở đầu thắng lợi của đường lối
cách mạng độc lập, tự chủ và phương pháp cách mạng đúng đắn thời kỳ 1954-1975. (50
năm Phong trào Đồng Khởi ở miền Nam Việt Nam những vấn đề lịch sử, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội).
79. Vũ Quốc Thúc (1971) Kế hoạch phát triển miền Nam Việt Nam sau 10 năm chiến
tranh của Mỹ-Ngụy: Kế hoạch Lilienthal Tài liệu dịch, Nxb Bộ ngoại thương.
80. Nguyễn Công Thục (2006), Phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược, Nxb
Chính trị Quốc gia.
81. Hà Đình Thuyên (chủ biên), (1997), Chiến tranh nhân dân địa phương trong
kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975). Chuyên đề: Chiến tranh nhân dân địa
phương bám trụ ở Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Quân đội nhân dân.
82. Ngô Đăng Tri (2010) Phong trào Đồng khởi ở miền Nam Việt Nam, đặc điểm và
kinh nghiệm. (50 năm Phong trào Đồng Khởi ở miền Nam Việt Nam những vấn đề lịch
sử, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội).
83. Phạm Quang Toàn (1976), Hậu quả 20 năm "bình định" tàn bạo và thâm độc của
Mỹ-ngụy đối với nông thôn miền Nam Việt Nam, Tạp chí nghiên cứu lịch sử số 6,7 tháng
11, 12, trang 45-58.
84. Tội ác khủng bố, tra tấn, tù đầy của đế quốc Mỹ và tai sai đối với nhân dân miền
Nam Việt Nam, Nxb Sự thật, 1968.
85. Trung ương cục miền Nam (1966) Những văn kiện chủ yếu của Mặt trận dân tộc
giải phóng miền Nam từ tháng 11/1964 đến 12/1965, Nxb Sự Thật.

Viện lịch sử Đảng.
100. Trung ương Cục miền Nam, Nghị quyết công tác chống phá ấp chiến lược gom dân
toàn T, ngày 17-3-1964, Lưu trữ VPTƯĐ
101. Trung ương Cục miền Nam, Ý kiến của bác Hương do anh Sáu phổ biến, ngày 20-
11-1964, Tài liệu viết tay, lưu trữ VPTƯĐ.
102. Trung ương Cục miền Nam, Chỉ thị về cuộc phát động quần chúng nông thôn năm
1965, Lưu trữ Viện LSĐ.
103. Trung ương Cục miền Nam, Chỉ thị về ruộng đất và hướng phát triển ở nông thôn,
ngày 19-3-1965, Lưu trữ Viện LSĐ.
104. Uỷ ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ (1968). Tội ác diệt chủng của Đế
Quốc Mỹ ở miền nam Việt Nam : Cuốn sách thứ 4 tố cáo tội ác. Nxb Sự thật.
105. Nguyễn Trung Vinh (chủ biên), (2008), Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông
dân tỉnh Cần Thơ (1930-2008), Nxb Cần Thơ.
106. Viện khoa học quân sự, số 1-1977, Phương Tây viết về cuộc chiến tranh xâm lược
của Mỹ ở Việt Nam, Lưu trữ tại viện Lịch sử quân sự.
107. Viện lịch sử Đảng (1985), Những sự kiện lịch sử Đảng tập 3 (Về kháng chiến
chống Mỹ cứu nước), Nxb Thông tin lý luận Hà Nội.
108. Viện lịch sử quân sự - Bộ quốc phòng (1986). Nghiên cứu văn kiện của Đảng về
chống Mỹ cứu nước, Nxb Sự Thật, Hà Nội.
109. Viện Sử học (1995), Lịch sử Việt Nam 1954-1965, Nxb Khoa học xã hội.
110. Việt Nam thông tấn xã (1971), Tài liệu mật Bộ Quốc phòng Mỹ về cuộc chiến tranh
xâm lược Việt Nam tập 1.