1
Hóa

HọcHữuCơ
TS Phan

Thanh

SơnNam
Bộ

môn

Kỹ

ThuậtHữuCơ
Khoa

Kỹ

ThuậtHóaHọc
Trường

ĐạiHọc

Bách

Khoa

TP. HCM
Điệnthoại: 8647256 ext. 5681


C (conjugation effect)
• HU siêu

liên

hợp

H (hyperconjugation

effect)
b. Hiệu

ứng

không

gian:
• HU không

gian

loại1
• HU không

gian

loại2
• HU ortho
3

C
2
C
1
Cl
H
H
H
H
H
H
Độ

âm

điệnCl> C Æ sự dịch chuyển đtử C1-Cl,
C2-C1, C3-C2
4
I.2. Phân

loại
a. HU cảm

ứng

dương

(+I)
• Gây



(-I)
• Gây

ra

bởi

các

nguyên

tử

hay nhóm

nguyên

tử

có

khuynh

hướng

hút

điệntử
* Quy

I.3. Đặc

điểmcủa

HU cảm

ứng
• Các

nguyên

tử

hay nhóm

nguyên

tử

mang

điện

tích

+ Æ Cho –I
• Các

nguyên


(+)
R
2
Æ -I
-O
-

-N
(-)
H Æ +I
-O
(+)
R
2

> -OR
6
•Trong cùng 1 chu kỳ

trong bảng HTTH: -I tăng từ

trái qua phải
-I:

-NR
2

< -OR < -F
•Trong cùng 1 phân nhóm chính : -I giảm từ



)
3
7
Các

nhóm

không

no đềumang–I, tăng

dần

theo

độ

không

no
-I:
R
2
C=CR-
C
RC
<
<
HU cảm

3

CH
2

CH(Cl)COOH

139
CH
3

CH(Cl)CH
2

COOH

8.9
ClCH
2

CH
2

CH
2

COOH

3.0
8

& αở

vị

trí

luân

phiên

nhau
Ví

dụ:

CH
2

=CH-CH=CH
2
hay

CH
2

=CH-CH=CH-CH=CH
2
9
HU liên


10
CH
2

=CH-CH=CH-N(CH
3

)
2
N có

đôi

điệntử

tự

do (p) Æ có xu hướng nhường
điệntử cho hệ liên hợp Æ phân tử phân cực(LH π-p)
Cl NH
2
Liên

hợp

π-p

(-Cl, -NH
2


điệntử

từ

bảnthânnórahệ

liên

hợp
Æ
+C
• Đặc

điểmcủa+C:
a.

Các

nguyên

tử

hay nhóm

nguyên

tử

có


2
H
NC
O
CH
3
-F
-Cl
-Br
-I
12
b. Các

ion mang

điệntíchâmcó+C mạnh

hơn

các

nguyên

tử

trung

hòa
+C:



> -OR > -F
d. Trong

cùng

1 phân

nhóm

chính: +C giảmtừ

trên

xuống

dưới
+C: -F > -Cl

> -Br > -I
+C: -OR > -SR > -SeR
13
II.2.2. HU liệnhợpâm(-C)
Các

nguyên

tử

hay nhóm


các

nhóm

nguyên

tử

mang

–C là

những

nhóm

không

no
-NO
2

-CN -CHO -COR -COOH -CONH
2
14
b. Trong

các


tử

tương

tự:

điệntíchcànglớn

thì

–C càng

mạnh
-C:

C=N
+
R
2

> C=NR
15
II.3. Đặc

tính

chung

củaHU liênhợp
a.

CH CH CH CH C
O
H
Độ

linh

động

củaH ở

2 chấtgiống

nhau
16
Tốc

độ

phản

ứng

giống

nhau:
RCHO
RCHO
HCH
2

17
b. Mộtsố

nhóm

thế

chưa

no, dấucủaHU liênhợpsẽ

thay

đổitùythuộc

vào

nhóm

ntử

liên

kếtvớinó
N
+
-
OO
NH
2

R
C
6
H
5
NR
2
+C của–NR
2

giảmso với–NH
2
18
III. Hiệu

ứng

siêu

liên

hợp
III.1. HU siêu

liên

hợpdương

(+H)
Là

3

)
3

C
+
) hay gốctự

do (vd: (CH
3

)
3

C
.
)
19
•Xét

phản

ứng:
CH
3

-CH=CH-CH
2



dụng

của+H, sảnphẩm

chính

là:
CCHCHCH
2
CH
3
H
H
H
HCl
CH
3
CHCl CH
2
CH
2
CH
3
+δ
−δ
20
CH
H
H

hợp

âm

(-H)
Là

sự

tương

tác

của

các

đtửσcủalkếtCα-F vớihệ

đtửπ(C=C, -C
6

H
5

…)
C F
F
F
22


gây

nên
IV. 1. HU không

gian

loại1 (S1)
Do các

nhóm

thế

có

kích

thướclớn, chiếm1 khoảng

không

gian

đáng

kể
Æ
cảntrở không cho 1 nhóm


thế

có

kích

thướclớn
Æ
hệ liên hợp
bị mấttínhphẳng
Æ
không cho 1 số phản ứng
Xảyra
N
H
3
C
H
3
C
N
+
N
R
R
+ N
H
3
C

IV. 3. Hiệu

ứng

Ortho
Gâyrabởi

các

nhóm

thếởvị

trí

ortho

trong

vòng

benzene
Æ gây ảnh hưởng đặcbiệtso với các nhóm thếởvị
trí khác
HU ortho: hỗnhợpcủa

nhiềuyếutố

(S1, S2, I, liên


m- 8.3 13.7 32.1
p- 2.9 7.2 37.6
Lưu ý: -I của NO
2
> -I của F