Giả thuyết thị trường hiệu quả
Giả thuyết thị trường hiệu quả là một giả thuyết của lý thuyết tài chính cho rằng
giá cả trên các thị trường có tính chất đầu cơ, đặc biệt là thị trường chứng khoán
phản ánh đầy đủ mọi thông tin đã biết, hay nói cách khác, phản ánh đầy đủ kỳ
vọng của các nhà đầu tư.
Do đó không thể kiếm được lợi nhuận bằng cách căn cứ vào các thông tin đã biết
hay những hình thái biến động của giá cả trong quá khứ. Có thể nói một cách ngắn
gọn là các nhà đầu tư không thể khôn hơn thị trường. Khái niệm hiệu quả ở đây
được dùng với hàm ý hấp thụ thông tin nhanh chóng chứ không phải các nguồn
lực tạo ra sản lượng tối đa như trong các l
ĩ
nh vực kinh tế học khác. Thông tin cũng
được hiểu là những tin tức có thể ảnh hưởng đến giá cả và không dự đoán trước
được.
Cơ sở lý luận
Từ khi thị trường chứng khoán ra đời, đã có rất nhiều lý thuyết dày công nghiên
cứu phương pháp đầu tư có lợi nhuận cao trên thị trường này như phân tích cơ
bản, phân tích kỹ thuật hay các quy tắc mua sau khi giá tăng 2 ngày; mua khi có
tin xấu, bán khi có tin tốt Tuy vậy kết quả của nó không thỏa mãn mong muốn
của những nhà đầu tư. Một nghiên cứu về hoạt động của những nhà môi giới
chứng khoán đã dẫn đến kết luận rằng tính trung bình, lợi nhuận đem lại từ các
danh mục đầu tư do họ thực hiện cũng không hơn một danh mục đầu tư được lựa
chọn ngẫu nhiên. Những nghiên cứu về xu hướng giá của thị trường chứng khoán
sử dụng số liệu thống kê trong nhiều năm cũng rút ra: chỉ có một điều chắc chắn
đối với giá cổ phiếu là chúng lên xuống rất thất thường. Những điều này đã dẫn
đến một lý thuyết gọi là lý thuyết tấm bia trong việc lựa chọn cổ phiếu để đầu tư:
nhà đầu tư có thể phóng một cái phi tiêu vào bảng danh mục cổ phiếu để chọn; tốt
hơn cả là đa dạng hóa danh mục đầu tư thậm chí mua tất cả các loại cổ phiếu niêm
yết (mua chỉ số chứng khoán). Nói tóm lại, những nghiên cứu trong nhiều thập kỷ
qua đưa đến kết luận không thể kiếm lợi nhuận cao trên thị trường chứng khoán
bằng các quy tắc hay công thức bởi vì nhìn chung nó cũng không tốt hơn một cơ

năng. Ngược lại, hãy giả định rằng, nếu thị trường luôn định giá các loại chứng
khoán sai lầm một cách có hệ thống. Một thị trường như vậy chắc chắn sẽ là một
trò chơi quá dễ dàng đối với các nhà đầu tư thông minh với khả năng phân tích
thật sự. Do vậy. có đến hàng trăm, hàng nghìn những chuyên gia phân tích đang
lùng sục các loại cổ phiếu đang được định giá quá cao hoặc quá thấp. Cơ hội thu
các khoản lợi nhuận phụ thêm sẽ không còn khi các chuyên gia này rút ngắn
khoảng cách giữa giá cả và giá trị.
Nói một cách khác, một số tương đối ít thành viên của thị trường với một khối
lượng khá nhỏ thông tin đúng đắn sẽ là những người quyết định giá cả trên thị
trường. Vấn đề nằm ở chỗ số ít này càng thông minh và nhiệt tình bao nhiêu thì họ
càng có nhiều khả năng hủy hoại lẫn nhau bấy nhiêu, và do đó thị trường sẽ trở
nên ngày càng hiệu quả hơn.
Thuyết thị trường hiệu quả là một trong những giả định đầu tiên nhưng khá tốt
trong việc xác định phương thức giá cả các loại cổ phiếu phản ứng với lại với các
thông tin trong một thị trường tự do. Thực tế việc thông tin được hấp thụ một cách
nhanh chóng vào giá cổ phiếu và việc các cửa sổ cơ hội đầu tư luôn mở ra với cả
thị trường là một trong những luận điểm sắc bén nhất cho việc bảo đảm thị trường
không giao dịch với chi phí bị đẩy lên quá cao. Chính các nhà đầu cơ, ở một khía
cạnh tốt đẹp nào đó, là những người quan trọng giúp giá cả trên thị trường luôn
không đi quá xa khỏi giá trị kinh tế đích thực…
Bước ngẫu nhiên: giải thuyết thị trường hiệu quả đưa ra một phương pháp để phân
tích diễn biến giá cả của những thị trường đầu cơ có tổ chức, theo đó giá cả của thị
trường này lên xuống thất thường và không thể dự kiến trước được như những
bước ngẫu nhiên trong một khoảng thời gian. Các nghiên cứu về chỉ số giá chứng
khoán của toàn bộ thị trường cũng như của một cổ phiếu cho thấy đồ thị diễn biến
của nó cũng giống như đồ thị kết quả tung ngẫu nhiên một đồng xu. Giả thuyết thị
trường hiệu quả giải thích rằng sở dĩ có tình trạng này là do những thông tin mới
ngay tức thì được phản ánh vào trong giá cả đồng thời những thông tin này có tính
không dự đoán trước được nên diễn biến của giá cả cũng vậy.
Tranh luận về giả thuyết thị trường hiệu quả