QUY HOẠCH XÂY DỰNG, QUẢN LÝ ĐÔ THỊ TẠI TP.HCM
HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ BỀN VỮNG

Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị lớn nhất nước ta về quy mô cũng như tiềm lực
kinh tế với vai trò trung tâm hạt nhân, động lực phát triển kinh tế - xã hội trong vùng kinh
tế phía Nam và Nam bộ, với vị trí chính trị quan trọng của cả nước; đầu mối giao lưu
quốc tế; một trung tâm công nghiệp, dịch vụ đa lĩnh vực, khoa học công nghệ của khu
vực Đông Nam Á.
Trong những năm qua, tốc độ tăng trưởng kinh tế, sản lượng công nghiệp, nguồn
thu ngân sách, vốn đầu tư nước ngoài luôn cao của thành phố đã góp phần tích cực vào
thành tựu chung của nền kinh tế đất nước, điều này khẳng định vị trí vai trò đầu tàu của
thành phố nhưng đồng thời cũng xuất hiện nguy cơ dẫn tới tốc độ đô thị hóa quá nhanh,
tình trạng tập trung dân cư quá mức đã nảy sinh một số hậu quả như quá tải về cơ sở hạ
tầng đô thị, ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái ngày càng tăng.
Với sự nhận biết đầy đủ hơn về viễn cảnh phát triển thành phố trong mối quan hệ
khu vực với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vùng Nam bộ và khu vực Đông Nam Á,
Thành phố đã chỉ đạo nghiên cứu Đồ án Quy hoạch chung xây dựng với tính định hướng
quan trọng nhằm hoàn chỉnh tiến trình phát triển của TP.HCM đến năm 2025. Tiếp theo
là các đồ án quy hoạch chi tiết (QHCT), dự án đầu tư…. Đây là cơ sở cần thiết cho công
tác quản lý đô thị nhằm đảm bảo cho thành phố phát triển đúng định hướng, phù hợp với
chiến lược phát triển đô thị hóa của cả nước, tránh được những bế tắc mà nhiều thành phố
lớn trên thế giới đã và đang vấp phải, đồng thời đáp ứng được yêu cầu chỉnh trang xây
dựng trong giai đoạn trước mắt. Để giải quyết các vấn đề phức tạp nhằm xây dựng đô thị
hiện đại là phải đảm bảo việc thiết lập phát triển đô thị trên cơ sở tính toán toàn diện của
các nhân tố tạo lập đô thị về nhu cầu vật chất và tinh thần của người dân; đồng thời phải
tính đến các yếu tố về kinh tế, xã hội trong giai đoạn hiện tại cũng như trong tương lai lâu
dài và phù hợp với sự đa dạng của điều kiện tự nhiên, khí hậu cho sự phát triển không
ngừng của đô thị, quản lý đô thị có hữu hiệu và phát huy hiệu quả thì phải có quy hoạch
xây dựng, vì quy hoạch xây dựng là tiền đề để quản lý đô thị, do đó công tác quy hoạch

phố với mục tiêu là kéo dãn tập trung tại khu trung tâm thành phố đã quá tải chưa được
tập trung triển khai đúng mức (mới có khu A diện tích 110 ha khu đô thị Phú Mỹ Hưng
được xây dựng). Diện tích dành cho công trình công cộng chưa nhiều, trong 10 năm từ
1997 đến 2007 tăng được gần 500 ha (hiện có khoảng 2000 ha, bình quân trên
3m
2
/người). Về đất cho công viên cây xanh tăng được 490 ha, bình quân 1,5m
2
/người so
với qui định 5-8 m
2
/người trong Quy chuẩn xây dựng là thấp. Vẫn có tình trạng đô thị
phát triển theo xu hướng “vết dầu loang” trên những khu vực còn tiềm năng đất nông
nghiệp, dọc theo các trục giao thông. Số lượng dân nhập cư tăng nhanh, chiếm 30% dân
số thành phố, tập trung nhiều tại các quận ven, nhiều khu dân cư tự phát xây dựng không
theo quy hoạch. Yêu cầu đặt ra giải quyết hợp lý bài toán phân bố dân cư gắn với phát
triển đô thị là triển khai đầu tư tập trung theo định hướng mục tiêu đặt ra. Về mô hình
phát triển đô thị đa tầm, gắn kết với các khu đô thị vệ tinh đô thị trực thuộc, đô thị đối
trọng dọc theo các trục động lực phát triển tại vùng phụ cận của thành phố trong bán kính
30-50 km, định hướng trong quy hoạch từ đầu nhưng đề xuất triển khai thực hiện chưa
nhiều, còn phân tán, dàn trải, xuất hiện nhiều dự án khu nhà ở, đô thị nhỏ, lẻ tại khu vực
đô thị hóa ở thành phố (đã triển khai QHCT khu đô thị Tây Bắc 6000 ha, đô thị cảng
Hiệp Phước tại Nhà Bè 3000 ha, đô thị Sinh Việt tại huyện Bình Chánh 300 ha, đô thị
Phước Kiểng 350 ha, đô thị An Phú Hưng tại Hóc Môn 740 ha và nhiều khu đô thị mới
khác nhưng việc triển khai xây dựng chưa nhiều). Có thể thấy rằng, qua hệ thống các tiêu
chí kết hợp với kiểm nghiệm đánh giá thực tế, mô hình đô thị mới đã trở nên rõ nét hơn
và có xu hướng tiếp cận dần với các mô hình mới trên thế giới, trong đó việc xây dựng hạ
tầng kỷ thuật đồng bộ và hạ tầng xã hội đô thị đầy đủ, môi trường văn hóa đô thị lành
mạnh và thân thiện, quản lý khai thác sử dụng khu đô thị mới vì lợi ích cộng đồng là
những tiêu chí cơ bản cho sự phát triển bền vững của khu đô thị mới (khu đô thị mới Phú

pháp thực hiện theo hướng tích cực hơn như cân đối tập hợp các khu đất có quy mô phù
hợp hoặc các cơ sở lớn dành khoảng 30-50% diện tích đất để xây dựng công trình công
cộng, công viên cây xanh, còn lại cho điều chỉnh chức năng, chỉ tiêu quy hoạch – kiến
trúc để có điều kiện cho các dự án khai thác hiệu quả, tạo nguồn kinh phí cho di dời
nhanh hơn. Các dự án chỉnh trang, cải tạo nâng cấp đô thị điển hình như khu vực Xóm
Cải Quận 5 từ khu nhà ở lụp xụp thấp tầng, xây dựng các chung cư cao tầng. Nâng cấp đô
thị tại khu vực Kênh Lò Gốm Quận 6, xây dựng thêm các công trình công cộng, mở rộng
các đường hẻm, cải tạo nâng cấp nhà ở hoặc tại một số dự án lớn, xây dựng các cụm
chung cư cao tầng, trung tâm thương mại ở Quận 4 đạt được kết quả cao, sắp tới khuyến
khích chỉnh trang triển khai các cụm khu phố lớn như khu Mả Lạng Quận 1, khu dân cư
Công viên Đầm Sen Quận 11…
Việc mở rộng, dự phóng các tuyến đường giao thông trong nội thành hiện hữu
cũng được xem xét toàn diện hơn, hạn chế triển khai các dự án mở đường mà phải chi phí
cho công tác giải tỏa đền bù quá cao. Ban hành quy định về quy trình, nội dung quy
hoạch, nâng cấp, mở rộng hẻm giới theo hướng khả thi.
Việc triển khai, xây dựng các dải, vườn hoa cây xanh trên các hè phố lớn tại khu
vực trung tâm thành phố đã mang lại nhiều lợi ích tích cực cho phát triển bền vững của
đô thị, tăng được diện tích mảng xanh trong đô thị cũ, tạo được cảnh quan đẹp, cải thiện
môi trường đô thị đồng thời tạo được các khoảng hở xốp thấm nước hạn chế ngập lụt khi
có mưa lớn.
Với tốc độ đô thị hóa cao như ở TP.HCM trong những năm qua thì công tác lập,
thẩm định, phê duyệt quy hoạch và quản lý đô thị với các giải pháp phù hợp với thực tiễn
là vấn đề quan trọng. Chính quyền thành phố trong những năm gần đây tuy đã có nhiều
cố gắng trong việc đẩy mạnh công tác lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết xây
dựng để làm cơ sở quản lý xây dựng nhưng hiệu quả còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu
cầu của xã hội.
Việc phân cấp cho địa phương (quận, huyện) lập và phê duyệt quy hoạch chi tiết
xây dựng tuy đã thể hiện được chủ chương giao quyền chủ động cho chính quyền cơ sở
do điều kiện về lực lượng cán bộ có chuyên môn về quy hoạch đô thị còn thiếu, kinh
nghiệm và năng lực còn yếu nên cơ quan quản lý đô thị tại các quận huyện chưa đảm

thiểu sau khi tách thửa, quy trình điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị…
đã góp phần phục vụ công tác quản lý đô thị hiệu quả hơn. Tuy nhiên, theo nhu cầu thực
tế thì cần thiết có triển khai nghiên cứu tiếp các vấn đề về: kinh tế đô thị, tạo nguồn lực,
huy động vốn cho phát triển đô thị và nhà ở xã hội, chỉ tiêu đất nhóm nhà ở cho các vùng
trong đô thị, quy định về quản lý nhà biệt thự hiện hữu trong khu vực trung tâm thành
phố, quy chế quản lý kiến trúc (quy chế cấp II) cho đô thị, khu quy hoạch dọc các tuyến
đường giao thông lớn….
Việc hình thành và phát triển đô thị trong thời gian vừa qua còn quá ít các khu đô
thị mới như mô hình khu đô thị Phú Mỹ Hưng. Vào những năm trước đây, khi thị trường
địa ốc mới phát triển thì tình hình đầu tư các khu nhà ở - nhất là tình trạng phân lô hộ lẻ -
còn manh mún, quy mô nhỏ, chủ yếu theo ranh thửa đất… dẫn đến tình trạng khó kết nối
về hạ tầng kỹ thuật đô thị, không có các công trình công cộng phục vụ hoàn chỉnh, tình
trạng san lấp kênh rạch trái phép nhiều ở khu vực ngoại vi thành phố đã gây ngập úng,
dẫn đến tình trạng bộ mặt đô thị tại các khu vực đô thị hóa - nhất là tại các vùng ven –
không có gì đặc sắc, đặc trưng cho từng vùng mà chỉ là hình thức nhà cửa lan tỏa từ nội
thành ra. Do vậy, việc lựa chọn các nhà đầu tư đủ năng lực thực hiện theo quy hoạch và
kết hợp với cơ chế giám sát, kiểm tra thường xuyên theo quy định sẽ góp phần chấn
chỉnh tình hình đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố.
Vấn đề có được quy hoạch tốt chưa đủ mà quan trọng là khả năng quản lý đô thị,
nó quyết định mức độ thành công của sự phát triển đô thị bền vững, một nhiệm vụ quan
trọng và cần thiết bảo đảm cho sự phát triển. Bộ mặt xây dựng đô thị đặc biệt ở các đô thị
lớn là tấm gương phản chiếu trình độ tổ chức và điều hành của các cấp chính quyền và
trước hết của các tổ chức quản lý chuyên ngành quy hoạch, kiến trúc, xây dựng đô thị.
Công tác quản lý đô thị theo quy hoạch xây dựng tại thành phố đã có những chuyển biến
tích cực, nhưng nhìn chung tình trạng xây dựng lộn xộn, không theo quy hoạch, xây dựng
tự phát không phép còn phổ biến, quản lý xây dựng chưa chủ động được tình hình phát
triển thành phố. Công tác quản lý xây dựng theo quy hoạch được phê duyệt chưa chặt chẽ
và thiếu hệ thống các biện pháp đồng bộ, dẫn đến việc điều chỉnh quy hoạch được duyệt
còn tùy tiện. Các thủ tục hành chính trong quản lý kiến trúc-quy hoạch, đầu tư xây dựng
còn phiền hà. Chủ trương phát triển đô thị tập trung theo dự án đã được quán triệt, song

biến đổi khí hậu toàn cầu.
- Ưu tiên phát triển các khu đô thị mới theo hướng xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ
thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, hoàn chỉnh, hiện đại hóa, đáp ứng nhu cầu nhà ở cho
nhân dân, đặc biệt chú ý nhu cầu nhà ở thu nhập thấp, nhà ở xã hội.
- Phát triển các dự án đầu tư xây dựng các khu cụm trường đại học – cao đẳng,
trung tâm y tế lớn, các khu công nghiệp tập trung ở ngoại vi thành phố vừa đảm bảo vệ
sinh môi trường đô thị, thuận lợi tổ chức giao thông đồng thời xây dựng các khu nhà ở
lưu trú công nhân, nhà ở ký túc xá sinh viên với đầy đủ hệ thống cơ sở hạ tầng xã hội và
kỹ thuật theo qui định, với cơ chế chính sách ưu cho phát triển.
- Đề xuất áp dụng giải pháp kiến trúc sinh thái trong kiến trúc đô thị.
- Nghiên cứu thực hiện việc quản lý bảo vệ và trồng rừng đầu nguồn trên các
vùng sông, hồ nhằm chống xói lở và giảm ngập úng cho vùng hạ lưu.
- Nghiên cứu thực hiện cơ chế liên kết Vùng trong phát triển công nghiệp và đầu
tư xây dựng cơ sở hạ tầng ở diện rộng.
- Nghiên cứu cơ chế phối hợp đầu tư xây dựng các mảng cây xanh lớn, các công
trình đầu mối hạ tầng kỹ thuật lớn của đô thị, khu nghĩa trang, khu xử lý chất thải rắn đô
thị tập trung có tính liên Vùng nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm đô thị cho thành phố Hồ
Chí Minh.
- Ngiên cứu các giải pháp quản lý khai thác nguồn nước ngầm tránh hiện tượng
lún sụt nền đất.
- Xây dựng mạng lưới giao thông đối ngoại và đô thị, triển khai các dự án giao
thông trọng điểm, tăng cường phát triển giao thông vận tải hành khách công cộng khối
lượng lớn (xe bus, metro, monorail…).
- Triển khai nhanh việc di dời các cảng biển trong nội thành thành phố, nhằm
khắc phục tình trạng kẹt xe trong khu vực nội thành hiện hữu.
- Tập trung xây dựng và phát triển 6 xã ngoại thành theo mô hình nông thôn mới.
- Tập trung nghiên cứu đề án ngầm hóa hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị trên địa
bàn thành phố.
- Thời gian tới, chúng ta nhận thức luôn không ngừng hoàn thiện công tác lập, xét
duyệt và quản lý xây dựng theo quy hoạch nhằm nâng cao chất lượng các đồ án quy