Cảnh báo tử vong vì sốc phản
vệ do tự dùng thuốc

Tự ý dùng thuốc sẽ làm tăng nguy cơ dị ứng thuốc. Ảnh: corbis

Vừa qua, Khoa Nhi Bệnh viện đa khoa Đà Nẵng tiếp nhận một bệnh
nhân (BN) 13 tuổi ở Bình Yên, Hải Châu, thành phố Đà Nẵng nhập viện vì bị
sốc phản vệ (SPV) không hồi phục và đã tử vong. BN sau khi ăn mít trộn, có
triệu chứng đau đầu, đầy bụng, khó tiêu Người mẹ tự mua thuốc ở hiệu
thuốc gần nhà và cho con uống 2 viên thuốc alka seltzer (loại viên thuốc sủi
bọt chống đầy hơi, đau vùng thường vị ) và paracetamol-codein (thuốc hạ
sốt, giảm đau ). Sau khi uống thuốc, BN lên cơn đau bụng dữ dội, người nổi
mẫn đỏ, khó thở và được gia đình đưa đi bệnh viện để cấp cứu nhưng
không thoát khỏi tử thần. Vì vậy, mọi người cần cảnh báo tử vong vì SPV do
tự dùng thuốc.
SPV là gì ?
SPV còn gọi là sốc quá mẫn (anaphylactic shock), đây là một thể đặc biệt
của tình trạng dị ứng thuốc. SPV thường xảy ra phần lớn do dùng thuốc tiêm. Nó
xảy ra tức thì, thường trong hoặc ngay sau khi tiêm thuốc và là một loại tai biến
nghiêm trọng nhất, có nguy cơ đe dọa đến tính mạng của BN. Các chất hoạt mạch,
đặc biệt là loại histamin được giải phóng nhiều, chủ yếu từ bạch cầu đa nhân ái
kiềm, làm giãn các tiểu động mạch, mao mạch, làm tăng tính thấm thành mạch dẫn
đến giảm đột ngột thể tích máu tuần hoàn, làm co thắt khí phế quản gây khó thở,
tăng tiết các tuyến
Nhiều loại thuốc có thể gây nên SPV như kháng sinh, vaccine và huyết
thanh, một số vitamin tiêm tĩnh mạch, thuốc tê, thuốc chống viêm không steroid
Phản ứng thường xảy ra sau khi tiêm tĩnh mạch nhưng cũng có thể xảy ra khi dùng
thuốc theo các đường khác như : tiêm bắp thịt, uống, nhỏ mắt, bôi ngoài da
SPV biểu hiện triệu chứng như thế nào?
Triệu chứng lâm sàng thường xảy ra khi BN đang tiêm thuốc hoặc sau khi
tiêm thuốc, uống thuốc, nhỏ thuốc, bôi thuốc BN thấy choáng váng, nôn nao khó

lại vào trong tĩnh mạch. Nếu BN được đặt ống nội khí quản, có thể nhỏ vài giọt
dung dịch adrenalin (pha 3mg trong 10ml nước muối sinh lý) qua ống vào phổi.
Nếu không có adrenalin có thể dùng dopamin liều cao để đưa huyết áp lên. Ngoài
ra, cần tiến hành các biện pháp hồi sinh tổng hợp; nếu có ngừng tim, ngừng thở

phải xoa bóp tim ngoài lồng ngực, thổi ngạt hoặc bóp bóng hơi hỗ trợ hô hấp. Có
thể sử dụng thuốc nhóm corticoid hỗ trợ thêm cho tác dụng của adrenalin. Nếu có
khó thở thì cho thở oxy, bóp bóng hơi hỗ trợ hô hấp, dùng aminophylin tiêm tĩnh
mạch Nếu cần thì đặt nội khí quản và làm hô hấp hỗ trợ, dùng thuốc trợ tim
mạch, cân bằng nước và điện giải Nên nhớ rằng, xử trí SPV là một biện pháp
cần tiến hành khẩn cấp, nhanh, nhạy, kịp thời mới có hy vọng đưa BN ra khỏi
tình trạng nguy kịch để không bị tử vong. Dự phòng SPV do thuốc Phải bắt đầu từ
việc dự phòng dị ứng thuốc. Cần xác định loại thuốc có khả năng gây dị ứng cho
BN dù các biểu hiện lâm sàng chỉ xảy ra nhẹ để phòng tránh không dùng cho
những lần sau. Thầy thuốc nên ghi đặc điểm dị ứng thuốc vào sổ y bạ và phải có ý
thức hỏi kỹ BN về tiền sử dị ứng thuốc khi ghi đơn thuốc phòng bệnh, điều trị cho
BN. Có nhiều cách giải mẫn cảm đối với các dị nguyên nhưng khó thực hiện đối
với các trường hợp dị ứng thuốc, nhất là gặp phải thuốc giả, thuốc kém phẩm chất,
thuốc không bảo đảm chất lượng Vì vậy, mọi người không nên tự ý mua và sử
dụng thuốc để phòng bệnh, điều trị bệnh nếu không có ý kiến chỉ định của thầy
thuốc, dù đó chỉ là những loại thuốc thông thường để tránh những hậu quả đáng
tiếc xảy ra có thể gây thiệt mạng.