1

HƯỚNG DẪN HỌC SINH TIỂU HỌC
TỰ HỌC
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”. Trẻ em là nguồn hạnh phúc của
gia đình, tương lai của đất nước, là lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc. Gia đình và Xã hội dành cho trẻ những điều kiện sống tốt nhất cho sự
phát triển về thể chất, tinh thần, trí tuệ, tình cảm và đạo đức của trẻ. Vâng, trẻ em
ngày nay đã được tiến lên một vị trí mới trong xã hội, các em được hưởng những
điều kiện ưu tiên để sống và phát triển nên người.
Chúng ta thấy rằng, thai nhi trong bụng mẹ tự phát triển thành em bé. Bé tự
cất tiếng khóc chào đời, tập bú, tập ăn, tập lẫy, tập bò, ê a tập nói… Bé tự học, tự
phát triển trong vòng tay thương yêu của cha mẹ. Lớn hơn một chút, bé tự học, tự
rèn nào là múa, vẽ, hát ca, làm tóan, làm văn …dưới sự hướng dẫn của cô thầy.
Như vậy, tự học, tự rèn, tự phát triển là điều kiện cốt lõi giúp phát triển bản thân
trẻ.
Đuyết- khem( Durkheim) có một câu nói rất hay: “Giáo dục là việc xã hội
hóa cá nhân vị thành niên một cách hệ thống”. Như vậy, muốn hình thành và
phát triển nhân cách theo mục tiêu đào tạo đã định, phải làm cho học sinh liên tục
tự học, học và hành (tất nhiên phải phù hợp với tâm sinh lí học sinh) , xem đó là
hạnh phúc trong học tập hàng ngày của bản thân. Phương pháp giáo dục tích cực
lấy học sinh làm trung tâm coi trọng quá trình tự học, tự đào tạo, rèn luyện của
người học, cho học sinh nhận thức sâu sắc rằng không phải học để chuẩn bị sống
mà học trong khi sống và sống trong khi đang học.

2

Hiện nay, đổi mới phương pháp giáo dục được thực hiện sâu rộng trong
trường học nhằm phát huy tinh sáng tạo, chủ động của học sinh , giúp học sinh

hứng thú, năng động, tự tin và tích cực trong các tiết học ở lớp.
a) Học bài cũ: Tôi thường chỉ rõ cho Học sinh kiến thức cơ bản
thông qua các hoạt động giảng dạy: thảo luận nhóm rút ra nội dung cần
nhớ, trao đổi ý kiến với mọi người về một vấn đề đang thắc mắc để các
em dễ dàng ghi nhớ có suy nghĩ, tránh học vẹt, học mà chẳng hiểu gì.
 Ví du: Khi dạy các em môn Luyện từ và câu đến bài “ Câu
kể Ai là gì?”, tôi cho học sinh thảo luận nhóm so sánh đối chiếu cách tìm
bộ phận chính của 3 kiểu câu kể: Ai làm gì?; Ai thế nào? và Ai là gì? ( hai
kiểu câu Ai làm gì?; Ai thế nào? học sinh đã học trước). Khi so sánh như
vậy học sinh nắm bài chắc hơn, học sinh hiểu rằng trong cả 3 mẫu câu này,
chủ ngữ đều trả lời cho câu hỏi: Ai? Cái gì? Con gì? Chỉ có cách đặt câu
hỏi tìm vị ngữ là khác nhau mà thôi!
b) Làm bài tập có sự gợi ý hướng dẫn những điểm khó
 Ví dụ: Khi học sinh học tập làm văn bài “ luyện tập miêu tả
các bộ phận của cây cối” , tôi yêu cầu học sinh dành 5 phút giờ chơi để
quan sát kĩ rễ cây bàng được trồng trong sân trường trước khi về nhà viết 1
đoạn. Tôi không quên hướng dẫn các em sử dụng càng nhiều giác quan để
quan sát càng tốt: dùng mắt quan sát độ lớn, hình dáng, màu sắc…dùng tay
để sờ vào phần rễ nổi lên trên mặt đất…. Tư duy liên tưởng xem bộ rễ cây
bàng giống với gì, có thể so sánh, nhân hóa với gì…. Với phần hướng dẫn

4

như vậy thì đa số các em chịu khó quan sát và thực hiện bài viết tương đối
tốt.
c) Chuẩn bị bài mới:
Đây là điều kiện rất quan trọng giúp các em tiếp thu tốt bài mới, các em dễ
dàng hơn trong việc nắm bắt kiến thức, giờ học cũng sẽ nhẹ nhàng mà hiệu quả lại
cao. Giáo viên cần hướng dẫn nội dung các câu hỏi gợi ý cho học sinh suy nghĩ.
Và đây sẽ chính là những câu hỏi học sinh sẽ thảo luận trong khi học bài mới, giáo

chia hết cho 2,5,3 và 9. Học sinh khá giỏi dễ dàng nhận biết đối với dấu
hiệu chia hết cho 2,5 chỉ cần lưu ý chữ số tận cùng, còn đối với dấu hiệu
chia hết cho3 và 9 thì ta cần phải xét đến tổng các chữ số của số đó.
4/ Chú ý cách đăt câu hỏi kích thích học sinh tư duy:
Mặc dù đã có những câu hỏi trong sách giáo khoa và sách hướng dẫn giảng
dạy của giáo viên nhưng giáo viên cũng cần phải suy nghĩ thêm những câu hỏi
nhằm gợi suy nghĩ cho học sinh khi tự học (hoặc thay đổi hệ thống câu hỏi đã có
sao cho phù hợp với trình độ học sinh, buộc học sinh phải suy nghĩ để trả lời). Các
câu hỏi này gợi suy nghĩ thông minh cho học sinh, không phải các câu hỏi để nhớ
kiến thức hoặc học thuộc lòng. Đặt câu hỏi cũng là một nghệ thuật đòi hỏi sự sáng
tạo của giáo viên.
 Ví du: Khi dạy môn Đạo đức bài “Giữ gìn các công trình
công cộng” (bài 11 trang 34 SGK) , ở hoạt động 2, sau khi học sinh làm

6

việc nhóm đôi bài tập 1, SGK. Trong khi đại diện từng nhóm trình bày, cả
lớp trao đổi tranh luận về tranh 3 (vẽ hai học sinh đang khắc chữ trên thân
cây), tôi đưa câu hỏi: “Đến thăm các di tích lịch sử, có người hay khắc tên
mình lên thân cây cổ thụ, lên vách đá hoặc viết nhăng nhít lên tường. Làm
như vậy có hại gì? Để ghi nhớ buổi tham quan di tích lịch sử, tốt nhất ta
nên làm gì?” Câu hỏi trên đã giúp học sinh ý thức mình cần phải làm gì để
giữ gìn các công trình công cộng. Sau tiết học, tôi không quên giúp học
sinh ghi nhớ và thực hiện:
Những di tích, những công trình
Ông cha xây dựng, chúng mình giữ chung.
5/ Hướng dẫn học sinh tự phát hiện , thắc mắc qua các bài học:
Giáo viên cần tạo điều kiện, tập cho học sinh phát hiện thắc mắc qua các
bài học , tự tìm tòi, tự giải đáp, chỗ nào cảm thấy chưa chắc chắn thì trao đổi ở
nhóm hoặc hỏi lại thầy cô giáo. Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, người trọng tài,

24, học sinh sẽ vui thích reo lên: “ Em biết kết quả! Em trả lời! Em cô!!!” Giáo
viên vui vẻ mời học sinh nêu đáp số. Học sinh vội vã trả lời ngay: “Thưa cô 4 x
6=24; 4

+ 6=10, số cần tìm là 46”. Giáo viên mời học sinh khác nhận xét, bổ
sung để tìm thêm đáp số 64 nữa!
Như vậy từ sự định hướng khéo léo của giáo viên mà học sinh đi từ cái
đơn giản là tìm những cặp số có tích là 24 đến việc phức tạp là giải một bài
tóan. Hoặc khi giúp học sinh làm một bài tập làm văn giáo viên cũng phải đi từ
gợi ý nho nhỏ này đến gợi ý nho nhỏ khác kết hợp hữu cơ thành bài có hệ
thống mạch lạc.
b) Định hướng học sinh quan sát:

8

Quan sát là một công cụ nhận thức. Trong lịch sử khoa học thế giới, có
những quan sát đơn giản đã tạo ra bước ngoặt cho tư duy loài người như việc
quan sát quả táo rơi từ trên cây xuống đã giúp Newton tìm ra lực hút của trái
đất! Nuôi dưỡng và phát huy thói quen quan sát, nhận xét, hỏi và so sánh chính
là phát triển trí thông minh, phong cách học- hỏi của học sinh. Học chữ theo
kiểu “O tròn như quả trứng gà, Ô thời đội nón, Ơ già mang râu” chính là đã
vận dụng năng lực quan sát và so sánh của học sinh. Khi giáo viên giúp học
sinh làm tập làm văn tả đồ vật hay con vật, để học sinh có thể viết tốt, giáo
viên giúp học sinh quan sát tỉ mỉ, so sánh, nhân hóa…từ đó học sinh mới có
những lời hay ý đẹp, học sinh tạo ra sự sáng tạo, độc đáo cho bài tập làm văn.
Để giúp học sinh tăng cường khả năng quan sát, tôi yêu cầu học sinh so
sánh ba tổng sau:
27 + 36 + 53 + 75 + 80
57 + 76 + 20 + 85 + 33
87 + 35 + 26 + 53 + 70

thú làm việc với từ điển, sách báo. Tôi hướng dẫn họ thông qua một câu
chuyện mà tôi đã được đọc: “Đổ hay đỗ”: Tuấn là một học sinh 11 tuổi, ở xứ Huế_ đang viết “ăn xôi đỗ” bỗng
ngừng lại vì không biết đỗ dấu hỏi hay ngã.
Tuấn: Xôi đỗ thì dấu gì hở ba?

10

Cha: Theo con thì dấu gì?
Tuấn: dấu hỏi như con ngờ ngợ.
Cha: Có cách gì để con tự kiểm tra không? Ví dụ như tra từ điển chẳng
hạn.
Tuấn: Ba nói cho con biết thì chỉ mất có mấy giây thôi, con tra từ điển
mất nữa giờ đấy. Cả cuốn sách to tướng dày cộp!
Cha: Con cứ thử xem mất mấy phút? Tra từ điển cũng có nhiều hứng
thu bất ngờ đấy! Ba giúp con một tí nhé. Chữ Đ nằm sau chữ gì và trước chữ
gì?
Tuấn: Con biết rồi, sau chữ D và trước chữ E.
Cha: Thế còn “Đô”?
Tuấn: ( nhẩm một lúc) Đô sau Đo và trước Đơ.
Tuấn lật các trang từ điển Tiếng Việt…
Tuấn: A! Con tìm thấy rồi! Đổ đúng là dấu hỏi như con viết rồi.
Cha: Con xem lại đi. Đổ con tìm thấy nghĩa là gì?
Tuấn ( đọc): Đổ là sụp xuống, vứt đi: nhà đổ, đổ rác.
Cha: Thế “ăn xôi đỗ” là “ăn xôi vứt đi”, “ xôi sụp xuống” !
Tuấn: Chết rồi! Con hấp tấp quá! Từ điển còn khối từ “đổ” mà con
không để ý: đổ bể, đổ tội, đổ xô…. Có cả “đỗ” dấu ngã nữa.
Cha: Thế con chọn từ nào?

các cột cây số trên đường và chiếc đồng hồ; các em thực hiện một tró chơi
thú vị là đếm các cột cây số và so với đồng hồ để rồi các em phát hiện ra
rằng cứ một kilômet xe chạy mất 1phút 30giây, vậy vận tốc của xe là
40km/giờ. Hoặc lúc ăn xong một viên kẹo sữa, các em cũng có thể ôn lại từ
vựng “milk candy” được viết bằng tiếng Anh trên tờ giấy gói viên kẹo…
 Học mọi người: Học người thật, việc thật, người tốt, việc tốt,
người xưa trong lịch sử, nhân vật trong truyện… Khi đọc truyện “Vua máy
tính Bin Ghết” ( truyện đọc lớp 4), yêu thích và khâm phục vua máy tính
Bin Ghết _ nhà phát minh, nhà kinh doanh, một trong những người giàu có
nhất hành tinh, học sinh học được ở nhân vật Bin Ghết tinh thần say mê học
tập, làm việc; đam mê đọc sách từ khi còn rất bé; ý chí quyết tâm cao…
 Học bằng mọi cách: Giáo viên cần giúp cho học sinh thoát
khỏi lối học thụ động, đơn giản là đến lớp nghe giảng, về nhà làm bài, học
thuộc bài…Kiên trì giúp học sinh có thói quen tự đọc sách báo, hứng thú
tra từ điển, học qua radio, qua tivi, qua các phương tiện nghe nhìn, qua các
trang web, qua các câu hỏi thông minh… Phải bằng mọi cách tự mình tìm
ra kiến thức, khám phá cái mới, cái chưa biết bằng hành động và suy nghĩ
của chính mình.
Tóm lại: Học sinh cần rèn luyện cho bản thân tinh thần tự học, kĩ năng tự
học. Các em không chỉ thực hiện việc tự học ở cấp Tiểu học hay Trung học mà
việc tự học cần phải được rèn luyện suốt đời, rèn luyện đến mức nhuần nhuyễn thì
mới có thể cập nhật được tri thức và “nên người” ở thời đại bùng nổ thông tin như
hiện nay.
13

trong việc giúp học sinh tự học.
Về bản thân người giáo viên phải thực sự có lòng yêu nghề và tình
thương đối với học sinh. Chính tình yêu thương của mình sẽ giúp cho người
giáo viên suy nghĩ tìm tòi, lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp, lựa chọn
những cách thức phù hợp với từng đối tượng học sinh trong việc giúp các em
tự học, tự tìm ra kiến thức….
V/ LỜI KẾT:
Công tác giáo dục là sự nghiệp chung của mỗi người chúng ta. Làm thế
nào để góp một phần nhỏ bé công sức của mình trong việc “trồng người” là
điều tôi luôn hướng tới. Bởi “Dạy học là một nghề cao quý trong tất cả những
nghề cao quý”