TIỂU LUẬN
TẾ BÀO GỐC VÀ ĐẠO LÝ
SINH HỌC TRONG NGHIÊN
CỨU TẾ BÀO GỐC
PHẠM VĂN THƯƠNG
Phạm văn thương
1
Phạm văn thương
2
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong vài thập kỷ gần đây, chúng ta đã được chứng kiến nhiều
thành tựu quan trọng trong nghiên cứu về tế bào gốc cũng như những
tranh cãi về tính đạo đức trong nghiên cứu lĩnh vực này. Nghiên cứu về
tế bào gốc trang bị cho chúng ta những hiểu biết về quá trình hình thành
cơ thể sinh vật từ một tế bào đơn lẻ và quá trình các tế bào khỏe mạnh
thay thế các tế bào bị tổn thương trong các cơ thể trưởng thành, mang lại
cho nhân loại hy vọng chữa được nhiều bệnh mãn tính và nan giải mà
hiện nay chưa có biện pháp điều trị hiệu quả. Trong thế kỷ 21, nhân loại
đón đợi liệu pháp điều trị thay thế tế bào hay tế bào gốc trị liệu. Các
nghiên cứu thực nghiệm trên động vật đã chứng minh liệu pháp điều trị
mới này là có thể và đã có nhiều bằng chứng cho phép chúng ta hy vọng
vào triển vọng của tế bào gốc người. Tuy nhiên công việc này mới đang
ở giai đoạn đầu tiên và gặp không ít khó khăn về kỹ thuật cũng như các
vấn đề liên quan đến đạo đức và luân lý. Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Tế
bào gốc và đạo lý sinh học liên quan” làm đề tài tiểu luận của mình để
tìm hiểu về tế bào gốc cũng như các vấn đề đạo đức liên quan đến tế bào
gốc.
Phạm văn thương
3
B – MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Mục đích:

- 2001: Tìm ra một số phương pháp định hướng tế bào gốc biệt hóa trên
in vitro tạo ra các mô có thể dùng cho ghép mô.
- 2003: Tạo được noãn bào từ tế bào gốc phôi chuột. Điều này gợi ý
rằng tế bào gốc phôi có thể có tính toàn năng, bằng thực nghiệm có thể
làm một tế bào “trẻ lại”.
- 2005: Phát triển kỹ thuật mới cho phép tách chiết tế bào gốc phôi mà
không làm tổn thương phôi.
2. Tế bào gốc: Định nghĩa và phân loại.
2.1. Định nghĩa:
Hiện có rất nhiều định nghĩa về tế bào gốc. Tuy nhiên, có thể hiểu
tế bào gốc thông qua 1 số định nghĩa sau:
Phạm văn thương
5
- Tế bào gốc là những tế bào có khả năng sinh sản và biệt hóa cho ra
các tế bào biệt hóa [17, 4]
- Tế bào gốc là những tế bào chưa biệt hoá và chúng có khả năng biệt
hoá thành các kiểu tế bào chức năng, điều này cho phép chúng có vai
trò như hệ thống sữa chữa mô, tạo những tế bào khác hoạt động bình
thường trong cơ thể sinh vật [367, 1].
- Tế bào gốc là tế bào có khả năng phát triển thành nhiều loại tế bào
khác nhau trong cơ thể. Là một công cụ trong "hệ thống sửa chữa" của
cơ thể, khi được đưa vào các bộ phận khác nhau, tế bào gốc có thể
phân chia không giới hạn để lấp đầy những thiếu hụt tế bào của bộ
phận đó chừng nào cơ thể còn sống. Tế bào gốc có thể trở thành tế bào
cơ, hồng huyết cầu, tế bào não [7]
- Tế bào gốc là các tế bào chưa biệt hóa, có thể tự tái tạo (self renew)
và phân chia nhiều lần. Trong những điều kiện sinh lý/thực nghiệm
nhất định, tế bào gốc có thể cảm ứng biệt hóa thành các tế bào có chức
năng chuyên biệt như tế bào cơ tim, tế bào tuyến tụy, tế bào bào da, tế
bào máu, tế bào thần kinh…[3, 3]

hệ tế bào có liên quan mật thiết, ví dụ chỉ tạo nên các tế bào máu (bao
gồm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu lympho…), hoặc chỉ tạo nên các tế
bào của hệ thống thần kinh. Thường thì các tế bào gốc trưởng thành
như tế bào gốc tạo máu, tế bào gốc thần kinh chỉ có tính đa năng;
nhưng trong những điều kiện nhất định, chúng vẫn có thể chuyển biệt
hóa và trở nên có tính vạn năng.
Phạm văn thương
7
Hình 1. Tế bào gốc toàn năng, vạn năng và đa năng:
d/ Tế bào gốc đơn năng (mono/unipotential progenitor cells):
Tế bào gốc đơn năng, còn gọi là tế bào định hướng đơn dòng hay
tế bào đầu dòng (progenitor cells), là những tế bào gốc chỉ có khả năng
biệt hóa theo một dòng. Ví dụ mẫu tiểu cầu, tế bào định hướng dòng
lympho, tế bào định hướng dòng hồng cầu, dòng bạch cầu Trong điều
kiện bình thường, các tế bào gốc trưởng thành trong nhiều tổ chức đã
biệt hóa có tính đơn năng và có thể biệt hóa thành chỉ một dòng tế bào.
Khả năng biệt hóa theo dòng này cho phép duy trì trạng thái sẵn sàng tự
tái tạo mô, thay thế các tế bào mô chết vì già cỗi bằng các tế bào mô
mới.
2.2.2. Phân loại theo nguồn gốc phân lập
Theo nguồn gốc phân lập có thể xếp loại tế bào gốc làm 3 loại: tế
bào gốc phôi (trong đó có tế bào gốc phôi thực thụ và tế bào mầm phôi),
tế bào gốc thai, và tế bào gốc trưởng thành [1], [3].
a/ Tế bào gốc phôi (Embryonic stem cells-ESCs) và tế bào mầm phôi
(Embryonic germ cells)
Tế bào gốc phôi là các tế bào gốc vạn năng được lấy từ phôi giai
đoạn sớm (4-7 ngày tuổi). Ở giai đoạn này phôi có hình cầu và được gọi
là phôi túi (blastocyst). Blastocyst có cấu trúc gồm 3 thành phần: Một
Phạm văn thương
8

Phạm văn thương
9
3. Nguồn lấy tế bào gốc [1], [3]:
3.1. Nguồn lấy tế bào gốc phôi.
Tế bào gốc phôi được lấy từ khối tế bào bên trong (inner cell
mass) của phôi túi (blastocyst) phát triển từ:
- Các phôi tạo nên bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm.
- Các phôi nhân bản (cloned embryo) tạo nên bằng tách blastosomer
trong giai đoạn phôi 2- 4 tế bào, hoặc bằng phân chia blastocyst.
- Các phôi nhân bản vô tính tạo nên bằng kỹ thuật chuyển nhân tế bào
thân.
3.2. Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai.
Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai là thai động vật
hoặc thai thai nhi nạo bỏ. Với thai người nạo bỏ, thường chỉ lấy ở thai
nhi dưới 6 tuần tuổi (thai sớm, mức độ biệt hóa chưa cao). Tổ chức mầm
sinh dục thai là nơi lấy tế bào mầm phôi, các tổ chức khác của thai (não,
gan) là nơi lấy tế bào gốc thai.
3.3. Nguồn lấy tế bào gốc trưởng thành.
Thường lấy từ các tổ chức trưởng thành như: máu cuống rốn,
trung mô cuống rốn, tủy xương, máu ngoại vi, nang lông, tổ chức não…
Hình 2. Các nguồn lấy tế bào gốc
4. Ưu và nhược điểm của các loại tế bào gốc.
4.1. Tế bào gốc phôi.
Phạm văn thương
10
Do có tính vạn năng và dễ tăng sinh khi nuôi cấy labo, tế bào gốc
phôi có lẽ thuận lợi hơn cho liệu pháp điều trị bằng tế bào gốc. Tuy
nhiên nếu chỉ đơn thuần tiêm tế bào gốc phôi vào vị trí tổn thương, rất
có khả năng hình thành nên khối u teratoma tại vị trí tiêm. Do đó các tế
bào gốc cần được định hướng biệt hóa thành các tế bào mong muốn

Dễ nuôi cấy nhân tạo. Khó nuôi cấy nhân tạo hơn
Có tính vạn năng cao hơn, dễ tăng
sinh trên nuôi cấy in vitro, cho
phép tạo ra lượng lớn.
Về cơ bản có tính đa năng, có thể
có tính vạn năng.
Gần như bất tử Không bất tử, số lần phân chia bị
giới hạn
Nguy cơ tạo các khối u teratoma
cao
Vì thế mà tế bào gốc phôi chưa
được sử dụng trên lâm sàng. Để
tránh tạo khối u, cần định hướng
biệt hóa tế bào gốc phôi trước trên
nuôi cấy nhân tạo.
Ít nguy cơ tạo các khối u
teratoma
Do lấy từ một cơ thể khác nên tế
bào gốc phôi “lạ” với cơ thể nhận
vì thế có nguy cơ gây nên phản ứng
thải ghép.
- Không bất đồng miễn dịch,
không gây thải ghép nếu là ghép
tự thân.
- Nếu ghép cho một người
khác thì vẫn bất đồng gây phản
ứng thải ghép.
Không dùng được cho ghép tự
thân, trừ trường hợp tế bào gốc tạo
ra bằng kỹ thuật nhân bản tạo phôi

đường type I, tổn thương xương và sụn, bệnh Parkinson…
5.1.2. Ứng dụng tế bào gốc phôi trong điều trị
Tuy có nhiều triển vọng, hiện nay các tế bào gốc phôi chưa được
dùng trong tế bào gốc trị liệu trên người. Các bệnh có thể được điều trị
bằng ghép các tế bào có nguồn gốc từ tế bào gốc phôi người bao gồm
bệnh Parkinson, đái đường, chấn thương tủy sống, suy tim… Vấn đề là
khi điều trị cho các bệnh này yêu cầu các tế bào gốc phôi phải được định
hướng biệt hóa thành các chủng loại tế bào đặc thù trước khi ghép.
Phạm văn thương
13
Một ưu điểm của dùng tế bào gốc phôi so với tế bào gốc trưởng
thành là các tế bào gốc phôi có khả năng tăng sinh không giới hạn trên
in vitro và có khả năng sinh ra nhiều chủng loại tế bào hơn khi được
định hướng biệt hóa. Ưu thế này sẽ tăng lên nếu như trong quá trình
ghép tế bào/mô, các tế bào gốc phôi không gây kích hoạt quá trình thải
ghép do miễn dịch. Có thể tránh tính sinh miễn dịch của các tế bào phát
triển từ tế bào gốc phôi người bằng chuyển gen cơ thể nhận vào các tế
bào gốc phôi làm cho chúng mang các phân tử kháng nguyên hòa hợp tổ
chức (MHC) lớp I của cơ thể nhận, hoặc bằng kỹ thuật chuyển nhân để
tạo ra các tế bào gốc phôi đồng nhất về gen với người nhận mô ghép.
Nhược điểm của dùng tế bào gốc phôi cho ghép trị liệu là dễ hình
thành các khối U teratoma. Điều này làm cho tế bào gốc phôi chưa được
sử dụng trong ghép tế bào gốc trị liệu trên lâm sàng. Hiện đã có một số
phương pháp nhằm loại bỏ các tế bào gốc phôi không biệt hóa trước khi
ghép cho phép có thể tránh việc hình thành các khối u teratoma trên cơ
thể nhận.
5.2. Công nghệ mô (tissue engineering)
Có thể coi công nghệ mô là một ứng dụng của tế bào gốc trị liệu.
Các tiến bộ gần đây trong nghiên cứu công nghệ mô và tế bào gốc cho
thấy có thể thiết lập tế bào thành các cấu trúc không gian ba chiều dùng

hoặc các thử nghiệm in vivo liên quan đến việc đánh giá độc tính cấp và
độc tính bán trường diễn của thuốc. Mặc dù các nghiên cứu dược lấy
phương pháp thử nghiệm trên các mô hình động vật làm căn bản, biện
pháp này không phải lúc nào cũng cho phép phỏng đoán chính xác các
tác dụng có thể có của thuốc trên các tế bào người. Vì lý do này việc
nuôi cấy tế bào người thường được sử dụng trong các thử nghiệm tiền
lâm sàng. Các dòng tế bào người này thường được duy trì in vitro trong
thời gian dài và như vậy thường mang các đặc tính biệt hóa hơn các tế
bào trong cơ thể. Các khác biệt này có thể gây khó khăn trong việc
phỏng đoán tác dụng của thuốc trong cơ thể nếu chỉ dựa trên các đáp
ứng của các dòng tế bào người trên in vitro. Chính vậy nếu các tế bào
Phạm văn thương
15
gốc phôi có thể được định hướng biệt hóa thành các loại tế bào đặc thù
cho sàng lọc thuốc, các tế bào đặc thù này có lẽ sẽ mô phỏng tốt hơn đáp
ứng của các tế bào/mô trong cơ thể với thuốc và như vậy cũng cung cấp
các mô hình sàng lọc thuốc an toàn, kinh tế và hiệu quả hơn.
- Sàng lọc các chất có khả năng gây độc. Lý do sử dụng tế bào gốc
phôi người trong sàng lọc độc chất cũng giống như lý do dùng chúng
vào việc thử thuốc như đã nêu trên. Độc chất thường có tác dụng khác
nhau trên các loài động vật khác nhau, điều này nói lên tầm quan trọng
cần có các mô hình in vitro phù hợp nhất cho đánh giá tác dụng của độc
chất trên các tế bào người.
- Nghiên cứu các phương pháp mới về công nghệ gen (genetic
engineering). Hiện tại việc chỉnh sửa gen cho các tế bào gốc phôi chuột
trên in vitro có thể được thực hiện một cách dễ dàng nhờ các kỹ thuật
như kỹ thuật tái tổ hợp gen. Đây là một phương pháp thay thế hoặc thêm
các đoạn gen, bằng cách này các phân tử DNA mong muốn được đưa
vào bộ gen và sau đó đặc tính được biểu hiện. Dùng phương pháp này có
thể đưa vào dòng tế bào gốc phôi các gen định hướng tế bào gốc phôi

dịch. Mối quan hệ khăng khít giữa nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản có
thể được diễn tả theo mô hình dưới đây (hình)
Như vậy, nghiên cứu tế bào gốc phôi và nhân bản có mối liên
quan chặt chẽ cùng hỗ trợ nhau phát triển. Chỉ có phát triển các nghiên
cứu này mới có thể hoàn thiện và mở ra các ứng dụng mới trong tế bào
gốc trị liệu và nhân bản trị liệu. Tuy nhiên cũng còn rất nhiều vấn đề
phải đối mặt trong nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản, cả các vấn đề liên
Phạm văn thương
17
quan đến kỹ thuật cũng như những vấn đề liên quan đến quan niệm đạo
đức và tôn giáo.
1. Các vấn đề kỹ thuật
- Không thể vượt qua đồng hồ sinh học quy định sự lão hóa tế bào:
Trước đây người ta vẫn cho rằng các tế bào trong các mô nuôi cấy có số
lần phân chia không hạn chế (tức là bất tử). Năm 1961 Hayflik đã chứng
minh rằng chỉ có các tế bào ung thư mới bất tử, còn các tế bào bình
thường chỉ phân chia đến giới hạn 50 ± 10 lần rồi ngừng phân chia và
chết đi. Bằng thực nghiệm người ta thấy rằng nếu dùng nhiệt độ thấp để
làm các tế bào ngừng phân chia, rồi sau một thời gian hoạt hóa tế bào
trở lại cho nó phân chia thì tế bào vẫn nhớ số lần phân chia trước khi
ngừng và tiếp tục phân chia cho tới con số giới hạn [6].
Trở lại vấn đề động vật nhân bản vô tính. Cừu Dolly được nhân
bản từ một con cừu 6 tuổi vào năm 1996, nhưng đến năm 2003 cừu
Dolly chết do mắc các chứng bệnh của một con cừu già (viêm phổi,
viêm khớp nặng) khi nó mới sáu tuổi trong khi một con cừu bình thường
sống được 12 năm. Như vậy rõ ràng nhân bản vô tính (và cả với nhân
bản trị liệu) vấp phải vấn đề lão hóa tế bào. Mặc dù tế bào trưởng thành
được “giải biệt hóa” bằng kỹ thuật chuyển nhân vào tế bào trứng làm
cho nó trở thành toàn năng thì đồng hồ sinh học trong DNA tế bào vẫn
nhớ tuổi của nó và làm cho tế bào hay cơ thể nhân bản vô tính bị già

đề phạm vi và điều kiện cho các nghiên cứu loại này. Nghiên cứu tế bào
gốc đặt ra các vấn đề đạo đức và tôn giáo sau:
- Sử dụng phôi/thai người là giết chết một con người: Các quan điểm
chống lại việc nghiên cứu tế bào gốc phôi người chủ yếu dựa trên vấn đề
tín ngưỡng và quan niệm về việc phá hủy phôi người. Điều tra xã hội
của Nisbet M. C. cho thấy năm 2001, 53% dân Mỹ cho rằng sự sống bắt
đầu từ lúc thụ thai [5] và cho rằng các nghiên cứu tế bào gốc phôi người
là sai lầm về mặt đạo đức. Nhiều ý kiến chống đối cho rằng phôi người
phải có nhân quyền, phải được bảo vệ như đối với bảo vệ con người.
Tuy nhiên cái nhìn của công chúng về vấn đề nghiên cứu tế bào gốc phôi
Phạm văn thương
19
có thay đổi. Năm 2002 chỉ có 39% và năm 2003 chỉ có 38% số người
được phỏng vấn còn cho rằng nghiên cứu phôi người là sai lầm về đạo
đức, nhiều người cho rằng các phôi thừa trong quá trình làm thụ tinh
nhân tạo điều trị vô sinh thay vì vứt bỏ nên được hiến cho khoa học.
- Công cụ hóa phôi người, biến cuộc sống thành món hàng thương
mại: Nhiều người lo ngại rằng các nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản sẽ
biến phôi người thành công cụ cho các nghiên cứu y sinh học. Họ lo
ngại rằng để chhữa bệnh cho một người người ta tạo ra một “bản sao”
giống hệt người đó, giết chết sinh linh này để lấy mô/tạng dùng cho
“bản gốc”. Khi đó cuộc sống sẽ là món hàng để mua bán.
- Chống lại quy luật của tạo hóa, chống lại thuyết “định mệnh”: Tạo
hóa quy định quá trình sinh – lão - bệnh - tử của mỗi cơ thể sinh vật.
Nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản phải chăng cố gắng cưỡng lại định
mệnh, chống lại quy luật sinh học để kéo dài sự sống.
- Nguy cơ nhân bản vô tính người, tạo ra các rối loạn về trật tự gia
đình, xã hội: Các quan ngại về nguy cơ này xuất hiện trên công luận từ
năm 1996 khi cừu Dolly được nhân bản. Từ khi Hàn Quốc công bố tạo
được các dòng tế bào gốc (2004) từ phôi người nhân bản vô tính thì

nghệ tế bào gốc. Tuy nhiên, trong nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc còn
có nhiều vấn đề liên quan đến đạo lý sinh học. Những tranh luận xung
quanh vấn đề này không chỉ giới hạn trong phòng thí nghiệm, hay trong
tôn giáo mà còn lan rộng ở xã hội, lôi cuốn cả giới chính trị.
Phạm văn thương
22
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Phan Kim Ngọc - Phạm Văn Phúc. (2007). Công nghệ sinh học trên
người và động vật. NXB Giáo dục.
[2]. Phan Kim Ngọc, Phạm Văn Phúc, Trương Định. (2009). Công nghệ tế
bào gốc. NXB giáo dục.
[3]. Nguyễn Anh Trí, Lê Xuân Hải. Tế bào gốc và nhân bản. Viện huyết
học – truyền máu trung ương.
[4]. Nguyễn Như Hiền. Giáo trình sinh học tế bào. NXB giáo dục việt
nam.
[5]. Nisbet M. C. (2004). Public opinion about stem cell researh and
human cloning. Public Opinion Quarterly. 68(1): 121-154
[6]. Vũ Hướng Văn. Vì sao con người không bất tử. Báo sức khỏe đời
sống số xuân bính tuất 2006.
[7].http://www.moh.gov.vn/homebyt/vn/portal/InfoDetail.jsp?
area=0&cat=1870&ID=4412
Phạm văn thương
23