Nghiên cứu hệ thống văn bia đình Thừa Thiên
Huế
Nguyễn Lãm Thắng

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
Luận văn ThS ngành: Hán Nôm; Mã số: 60 22 40
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Kim Sơn
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Khảo sát, tiếp xúc với văn bản trên thực tế. Tổ chức rập văn bản và đo
đạc, thu thập những thông tin cần thiết liên quan đến văn bia đình Thừa Thiên Huế
đủ tiêu chuẩn để nghiên cứu. Nghiên cứu tình hình văn bản học của bia đình Thừa
Thiên Huế. Nghiên cứu giá trị văn hóa làng xã của bia đình Thừa Thiên Huế.
Keywords: Văn bia; Văn bản học; Thừa Thiên Huế
Content
I. Lý do chọn đề tài
Di sản văn hóa Hán Nôm Thừa Thiên Huế gắn bó với không gian và hoàn cảnh
lịch sử của triều Nguyễn - thời kỳ mà khối lượng khổng lồ các văn bản Hán Nôm đã được
hình thành, chuyển tải thành tựu của một nền văn hóa phong phú. Nghiên cứu văn bản
Hán Nôm để tìm hiểu về văn hoá cộng đồng, tín ngưỡng, tôn giáo, văn học nghệ thuật…
của một giai đoạn nhất định và sự tiếp diễn lịch sử của một địa phương đều nằm trong lộ
trình nghiên cứu văn hoá dân tộc. Trên cơ sở đó, vấn đề nghiên cứu về văn bia Hán Nôm
ở các đình làng Thừa Thiên Huế nhằm tìm hiểu lịch sử địa phương và lịch sử văn hóa
vùng miền của một thời kinh kỳ tráng lệ.
Trên tinh thần đó, chúng tôi gói gọn phạm vi nghiên cứu trong lĩnh vực văn bia
đình Thừa Thiên Huế. Ở đây, chúng tôi chỉ đi sâu nghiên cứu văn bia Hán Nôm đình
làng. Đây là công trình khoa học nghiêm túc, hầu mong trước hết là sưu tầm để bảo lưu,
sau đó làm rõ mối tương quan giữa sinh hoạt làng xã và văn hóa cộng đồng trong diễn
trình chung của lịch sử văn hóa Việt.
Chúng tôi xác lập đề tài luận văn là Nghiên cứu hệ thống văn bia đình Thừa
Thiên Huế. Đề tài là hướng tiếp cận và xử lý văn bản Hán Nôm trong một phạm vi rộng

văn bia đình Thừa Thiên Huế nói riêng.
Ngoài ra, còn phải kể đến một số công trình sưu tầm, biên dịch khác về văn bia
chùa, văn bia cung đình, văn bia, văn chuông Thừa Thiên Huế như:

- Văn bia chùa Huế (Phan Đăng)
- Văn bia chùa Huế (Thích Giới Hương)
- Văn Bia cung đình (Trần Đại Vinh)
- Văn bia chùa Huế (Trần Đại Vinh- Phan Thuận An)
- Tuyển dịch văn bia chùa Huế (Lê Nguyễn Lưu)
- Văn bia và văn chuông dân gian Thừa Thiên Huế (Trần Đại Vinh). Đây là tuyển
tập văn bia dân gian được tác giả sưu tầm phiên dịch và chú thích trên phương diện văn
bản, chưa khảo cứu về đặc điểm văn bia về hình thức cũng như đi sâu nghiên cứu về nội
dung.
- Tổ chức bảo vệ và phát huy văn hóa Hán Nôm Huế (Đề tài cấp Nhà nước - PGS.
TS. Nguyễn Văn Thịnh). Công trình này đã tiến hành sưu tầm, chỉnh lý, nghiên cứu và
đánh giá các giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa Hán Nôm ở Huế và khu vực miền Trung,
qua đó kiến nghị các giải pháp bảo tồn và khai thác nguồn di sản quý giá ở địa phương
này. Đây là lần đầu tiên di sản văn hóa Hán Nôm Huế được sưu tầm công phu, ở quy mô
lớn và được đánh giá một cách có khoa học. Đề tài có ý nghĩa khoa học và giá trị thực
tiễn quan trọng, là cơ sở cho việc thực hiện chủ trương của Nhà nước về “xây dựng nền
văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” ở Cố đô Huế và khu vực miền Trung…[119]
Các công trình trên phần lớn đi sâu vào nghiên cứu vốn di sản Hán Nôm cung đình
cũng như chùa chiền ở Thừa Thiên Huế… Trong công trình nghiên cứu Văn khắc Hán
Nôm dân gian Thừa Thiên Huế, chúng tôi chủ yếu sưu tầm văn bản trên hiện vật và phiên
âm dịch nghĩa. Ở luận văn này, chúng tôi bước đầu nghiên cứu có hệ thống về văn khắc
Hán Nôm ở các đình làng Thừa Thiên Huế, đi sâu nghiên cứu toàn diện về hai mặt nội
dung và hình thức văn bản.

III. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
III.1. Mục đích nghiên cứu

giả biên soạn Thông qua đó, đưa ra những nhận xét tổng quát về tình hình, đặc điểm và
giá trị của văn bia đình làng Thừa Thiên Huế.
V.3. Phương pháp tổng hợp liên ngành
Sử dụng phương pháp này để bước đầu đưa ra những nhận định tổng quát về văn
bia đình Thừa Thiên Huế.
Chúng tôi tiến hành phương pháp điền dã để khảo sát thực tế về bia hiện vật và các
ngôi đình ở Thừa Thiên Huế. Đây là phương pháp cần thiết để khai thác thực tế di sản.

VI. Giá trị đóng góp và khả năng ứng dụng của đề tài
Thông qua nguồn tư liệu chủ yếu là các bản chụp và sự khảo sát văn bản trên thực
địa để thống kê và trình bày một cách có hệ thống các văn bia đình làng.
Đồng thời dựa trên thựa tế văn bản, nghiên cứu về đặc điểm phân bố của văn bia
theo không gian và thời gian, từ đó nêu lên những đặc trưng văn bia của địa phương này.
Bước đầu nghiên cứu, tìm hiểu những giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, phong tục
tập quán… thông qua nội dung văn bia đình làng Thừa Thiên Huế.
Để làm sáng tỏ một số vấn đề được nêu lên trong luận văn, Phần phụ lục của luận
văn cần thiết giới thiệu phiên âm và dịch nghĩa 15 bài văn bia, kèm theo một số hình ảnh
đình làng và thác bản bia đình Thừa Thiên Huế.

VII. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3
chương:
Chương I: Sự phân bố văn bia đình Thừa Thiên Huế.
Chương II: Quá trình tạo tác và đặc điểm hình thức bia đình Thừa Thiên Huế.
Chương III: Một số vấn đề nội dung bia đình Thừa Thiên Huế.

References
1. Dương Văn An (2001), Ô châu cận lục, Trần Đại Vinh, Hoàng Văn Phúc dịch và
hiệu chú, NXb Thuận Hoá.
2. Phan Thuận An (1999), Quốc sử quán triều Nguyễn và giá trị của nó trong nền học

19. Trần Văn Giàu (1958), Sự khủng hoảng của chế độ phong kiến nhà Nguyễn trước
1858, Sơ khảo, Nxb Văn hóa, Hà Nội.
20. Piere Gourou (2001), Bước đầu khảo sát về nhà ở Thừa Thiên Huế, Tạp chí Thông
tin Khoa học và Công nghệ số 4(34).2001, Sở KH CN&MT Thừa Thiên Huế, Huế.
21. Phan Thanh Hải (1999), Hệ thống thủ phủ các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong (1558 -
1775), Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ số 1-2-3(23-24-25).1999, Sở KH
CN&MT Thừa Thiên Huế, Huế.
22. Phan Thanh Hải (2003), Bia và văn bia cung đình thời Nguyễn tại Huế: một di sản
quý cần được chú ý bảo tồn, Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ số
1(39).1999, Sở KH CN&MT Thừa Thiên Huế, Huế.
23. Nguyễn Thừa Hỉ - Đỗ Bang - Nguyễn Văn Đăng (1999), Đô thị Việt Nam dưới thời
Nguyễn, Nxb Thuận Hóa.
24. Nguyễn Văn Hoa (1999), Một vấn đề lớn trong cổ sử Thừa Thiên Huế đang cần làm
sáng tỏ, Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ số 2(24).2000, Sở KH CN&MT
Thừa Thiên Huế, Huế.
25. Charles-Eduoard Hocquard (2000), Kinh thành Huế xưa, Tạp chí Thông tin Khoa học
và Công nghệ số 1(27).2000, Sở KH CN&MT Thừa Thiên Huế, Huế.
26. Nguyễn Quang Hồng (1992), Lời dẫn cho bộ sách sắp xuất bản - Văn khắc Hán Nôm
Việt Nam - Tuyển chọn và lược thuật, Tạp chí Hán Nôm, số 2, Hà Nội.
27. Nguyễn Quang Hồng (chủ biên) (1992), Văn khắc Hán Nôm Việt Nam, Nxb KHXH,
Hà Nội.
28. Đoàn Trung Hữu (2008), Văn bia chùa quận Ba Đình, Luận văn Thạc sĩ Hán Nôm,
Hà Nội.
29. Nguyễn Thị Hường (2005), Nghiên cứu văn bia chữ Nôm, Luận văn Thạc sĩ Khoa
học Ngữ văn, Hà Nội.
30. Trần Thu Hường (2003), Văn bia đình làng Bắc bộ thế kỷ XVII, Luận văn Thạc sĩ
Khoa học Lịch sử.
31. Tomita Kenji (1993), Cấu tạo và nguồn gốc của chữ Nôm, chữ của dân tộc Việt Nam,
Tạp chí Hán Nôm, số 3, Hà Nội.
32. Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam sử lược, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng.

47. Trịnh Khắc Mạnh (2002), Tên tự, tên hiệu các tác gia Hán Nôm Việt Nam, Nxb
KHXH, Hà Nội.
48. Trịnh Khắc Mạnh (2008), Một số vấn đề về văn bia Việt Nam, Nxb KHXH, Hà Nội.
49. Dương Thái Minh (1977), Thư mục Hán Nôm - Mục lục tác giả, in ronéo, Ban Hán
Nôm, Hà Nội.
50. Nguyễn Phong Nam (chủ biên) (1997), Những vấn đề lịch sử và văn chương triều
Nguyễn, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
51. Triều Nguyên (), Một thế kỷ sưu tầm, nghiên cứu văn hoá dân gian Thừa Thiên Huế,
Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ số 4(30).2000, Sở KH CN&MT Thừa
Thiên Huế, Huế.
52. Trần Nghĩa - Francois (đồng chủ biên) (1993), Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục
đề yếu, Nxb KHXH, Hà Nội.
53. Trần Nghĩa (1990), Bản đồ cổ Việt Nam, Tạp chí Hán Nôm, số 2.
54. Nhiều tác giả (1995), Những vấn đề văn hóa - xã hội thời Nguyễn, Kỷ yếu hội nghị
khoa học lần thứ hai về thời Nguyễn, Nxb KHXH, Hà Nội.
55. Nhiều tác giả (1999), Tư tưởng canh tân đất nước dưới triều Nguyễn, Nxb Thuận
Hóa, Huế.
56. Nhiều tác giả (2005), Lịch sử nhà Nguyễn một cách tiếp cận mới, Nxb ĐHSP, Hà
Nội.
57. Lê Đình Phụng (1987), Tìm hiểu nghệ thuật trang trí bia đá thế kỷ XVIII, Tạp chí
Khảo cổ học, số 2, tr. 45-51.
58. Hà Mai Phương (1974), Hoạt động của Bộ Công dưới thời Tự Đức, Tủ sách Sử học,
Bộ Văn hóa - Giáo dục và Thanh niên, Sài Gòn.
59. Vũ Thị Phụng (1998), Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam, Nxb
ĐHQG Hà Nội, Hà Nội.
60. Lê Văn Quán (2000), Vai trò chữ Nôm trong truyền thống văn hoá Việt Nam, Thông
báo Hán Nôm.
61. Nguyễn Phan Quang (1999), Việt Nam thế kỉ XIX (1802 - 1884), Nxb TP.HCM, TP.
Hồ Chí Minh.
62. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam liệt truyện, tập 4, Trương Văn Chinh - Nguyễn

77. Nguyễn Văn Thịnh (2004), Hội thảo thông báo Hán Nôm Huế. Báo cáo đề dẫn Hội
thảo.
78. Nguyễn Văn Thịnh (2004), Huế và văn hoá Hán Nôm Huế. Hội thảo thông báo Hán
Nôm Huế.
79. Nguyễn Văn Thịnh (2004), Từ di sản Hán Nôm Huế đến văn hoá Hán Nôm Huế –
một bước tiến về nghiên cứu Hán Nôm vùng Huế. Hội thảo thông báo Hán Nôm Huế.
80. Nguyễn Văn Thịnh (2004), Nét sống động của văn hoá Hán Nôm Huế qua thư pháp
và sáng tác Hán Nôm theo thể loại văn học cổ . Hội thảo thông báo Hán Nôm Huế.
81. Ngô Đức Thọ (1993), Các nhà khoa bảng Việt Nam (1075 - 1919), Nxb Văn học, Hà
Nội.
82. Ngô Đức Thọ (1997), Nghiên cứu chữ húy Việt Nam qua các triều đại, Nxb Văn hóa,
Hà Nội.
83. Ngô Đức Thọ (chủ biên) (2007), Từ điển di tích văn hoá Việt Nam, Nxb Từ điển
Bách khoa, Hà Nội.
84. Nguyễn Hữu Thông (2000), Mỹ thuật Huế xét từ góc độ ý nghĩa và biểu tượng của
các kiểu thức trang trí, Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ số 1(27).2000, Sở
KH CN&MT Thừa Thiên Huế, Huế.
85. Đinh Khắc Thuân (1989), Bia đá, chuông đồng thời Tây Sơn, Tạp chí Hán Nôm, số 1.
86. Đinh Khắc Thuân (1988), Đá, thợ khắc và đặc trưng bia thế kỷ XVI, Tạp chí Hán
Nôm, số 2.
87. Đinh Khắc Thuân (1987), Một số vấn đề về niên đại bia Việt Nam, Tạp chí Hán Nôm,
số 2.
88. Đinh Khắc Thuân (2002), Văn bia Hán Nôm với di tích, danh thắng, Thông báo Hán
Nôm.
89. Trịnh Tiến Thuận (1996), Phương pháp sưu tập văn bia, Tạp chí KHXH, số 28.
90. Chu Quang Trứ (1997), Bia và văn bia chùa Việt Nam, Tạp chí nghiên cứu Phật học,
số 4 - 5.
91. Chu Quang Trứ, (1970), Chùa và đình trong sinh hoạt văn hoá của người Việt qua
một làng trung du Bắc Bộ, Tạp chí Dân tộc học, số 2.
92. Yosshiharu Tsuboi, Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa (1847-1885).

107. Trần Đại Vinh (2006), Văn bia & văn chuông Hán Nôm dân gian Thừa Thiên
Huế, Nxb Thuận Hoá.
108. Phạm Thị Thuỳ Vinh (1994), Tên gọi “Việt Nam” trong bia đá thời Lê Trung
hưng, Tạp chí Hán Nôm, số 4.
109. Phạm Thị Thuỳ Vinh (2003), Bước đầu tìm hiểu loại hình văn khắc chữ Hán của
Nhật Bản, Tạp chí Hán Nôm, số 5.
110. Phạm Thị Thuỳ Vinh (2003), Văn bia thời Lê xứ Kinh Bắc và sự phản ánh sinh
hoạt làng xã, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, Viện Cao học thực hành, Viện nghiên
cứu Hán Nôm, Viện Viễn Đông Bác cổ, Hà Nội. [tr 133]
111. Phạm Thị Thùy Vinh (2008), “Một số đặc điểm về nội dung và hình thức của văn
bia Lê sơ”, Tạp chí Hán Nôm, số 4.
112. Nguyễn Đắc Xuân (1998), Chín đời chúa mười ba đời vua Nguyễn, Nxb Thuận
Hóa, Huế.

III. Internet
113. www.hannom.org.vn
114.
115.
116. www.nlv.gov.vn
117. www.vass.gov.vn
118.
119. />PORTAL&item_id=1219780&thth_details=1
120. www.sdh.ggr.dinhlangohue?gk.