Kinh tế học vi mô: Tối đa hoá lợi nhuận
Trong chương này, chúng ta sẽ xem xem các công ty quyết định mức lợi nhuận tối
đa của sản lượng như thế nào. Là một phần thảo luận, chúng ta sẽ xem xét sự khác
biệt giữa các thị trường cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh độc quyền, độc quyền
thiểu số và độc quyền.
Tối đa hoá lợi nhuận
Các nhà kinh tế học cho rằng các công ty lựa chọn mức giá và sản lượng tối đa hoá
được lợi nhuận của họ. Tuy nhiên, khi các nhà kinh tế học thảo luận về lợi nhuận,
họ liên hệ tới khái niệm
lợi nhuận kinh tế (economic profit) được định nghĩa như
sau:
Lợi nhuận kinh tế = tổng doanh thu - toàn bộ chi phí kinh tế
Như bạn đã biết khi chúng ta bàn về các kiến thức ở Chương 2, chi phí kinh tế bao
gồm toàn bộ những chi phí cơ hội, bất luận những chi phí này rõ ràng hay ngấm
ngầm. Một chi phí rõ ràng là một chi phí trong đó có một sự thanh toán được thực
hiện. Nói cách khác, một chi phí ngấm ngầm là một chi phí trong đó tiền không
được đổi tay cho nhau. Để giúp minh hoạ cho sự khác biệt này, chúng ta sẽ xem
xét một ví dụ cụ thể. Giả sử bạn mượn tiền từ một ngân hàng để có vốn kinh
doanh. Trong trường hợp này, thanh toán lãi suất cho khoản vay nợ là một chi phí
rõ ràng. Nói cách khác, bạn sử dụng khoản
tiết kiệm của bản thân để làm vốn kinh
doanh, bạn không phải trả lãi suất cho bất cứ ai khác vì sử dụng những nguồn vốn
này. Tuy nhiên, trong trường hợp này, chi phí cơ hội sẽ là chi phí không rõ ràng
của cái lãi suất mà bạn có thể nhận được nếu bạn sử dụng tiền này để mua những
tài sản có lãi suất thay vì bỏ làm vốn kinh doanh.
(Hiệu đính: để ra 1 ví dụ bằng toán học để các bạn hiểu nhiều hơn. Ví dụ, bạn có
tiền trong tay là 1 triệu, và bạn đi mượn tiền ngân hàng là 1 triệu để làm ăn. Như
vậy, vốn làm ăn của bạn là 2 triệu. Ví dụ thêm là ngân hàng của bạn tính tiền lời
cho mượn là 7%, trong khi nếu bạn cho ngân hàng của bạn mượn tiền, ngân hàng
trả 2%. Số tiền lời mà bạn phải trả ngân hàng, 70 ngàn, là chi phí rõ ràng. Số tiền
lời mà bạn mất vì bạn dùng tiền đi làm ăn, thay vì cho ngân hàng mượn, 20 ngàn,

Nếu những người chủ sở hữu của một công ty nhận được lợi nhuận kinh tế, điều
này có nghĩa là họ nhận được một tỷ lệ sinh lời với việc sử dụng những nguồn lực
này vượt quá những gì họ có thể nhận được trong cách sử dụng tốt nhất kế tiếp.
Trong tình huống này, chúng ta hy vọng thấy những công ty này tham gia kinh
doanh (trừ phi có những rào cản với việc tham gia kinh doanh).
Nếu một công ty chịu tổn thất kinh tế (lợi nhuận kinh tế là âm), những người chủ
sở hữu nhận được thu nhập ít hơn thu nhập họ có thể nhận được nếu những nguồn
lực của họ được sử dụng trong cách thay thế tốt nhất kế tiếp. Về dài hạn, chúng ta
sẽ thấy những công ty này rời bỏ việc kinh doanh khi điều này xảy ra.
Nếu những người chủ sở hữu của một công ty điển hình nhận được lợi nhuận kinh
tế bằng 0, điều này có nghĩa họ nhận được thu nhập tương đương với thu nhập họ
có thể nhận được trong cách sử dụng tốt nhất kế tiếp. Trong trường hợp này,
không có động lực cho các công ty tham gia hoặc rời bỏ việc kinh doanh. Hãy
chắc chắn bạn hiểu lợi nhuận kinh tế bằng 0 xảy ra chỉ khi những người chủ sở
hữu nhận được lợi nhuận kinh tế bằng lợi nhuận thông thường.
Doanh thu cận biên (marginal revenue) và chi phí cận biên (marginal cost)
Hãy xem xem điều gì xảy ra với lợi nhuận của một công ty khi công ty này sản
xuất ra thêm một đơn vị sản lượng. Hãy nhớ là lợi nhuận kinh tế được xác định:
Lợi nhuận kinh tế = tổng doanh thu - chi phí kinh tế
Khi một công ty sản xuất ra thêm một đơn vị sản lượng, tổng doanh thu của nó
tăng lên (trong mọi tình huống thực tế) và chi phí của nó cũng tăng lên. Lợi nhuận
tăng nếu doanh thu tăng một lượng lớn hơn lượng mà chi phí tăng và giảm nếu chi
phí tăng nhiều hơn khoản tăng của doanh thu. Doanh thu thêm thu được từ kết quả
quy mô của một đơn vị sản lượng thêm được gọi là
doanh thu cận biên (Marginal
Revenue ~ MR).
Như được lưu ý trong phần Kinh tế học vi mô: Sản xuất, chi phí
thêm đi cùng với việc sản xuất thêm một đơn vị sản lượng là
chi phí cận biên
(Marginal Cost ~ MC).

trong trường hợp này bằng: thay đổi về tổng doanh thu/ thay đổi về số lượng = 1
đôla/ 1 = 1 đôla. Trong ví dụ minh hoạ này, doanh thu cận biên luôn nhỏ hơn giá
của hàng hoá khi công ty đứng trước với một đường cầu có độ dốc đi xuống dưới.
Đó là vì công ty phải hạ thấp mức giá để không chỉ bán được đơn vị hàng hoá cuối
cùng mà còn bán tất cả các đơn vị hàng hoá mà công ty muốn bán. Trong trường
hợp này, công ty có tổng doanh thu tăng thêm 5 đôla từ cùng 5 đơn vị hàng hoá,
nhưng tổng doanh thu của công ty bị thiệt hại 4 đôla khi công ty hạ giá 4 đơn vị
hàng hoá đầu tiên 1 đôla. Vì vậy, tổng doanh thu chỉ tăng 1 đôla khi đơn vị hàng
hoá thứ 5 được bán.

Biểu đồ dưới minh hoạ cho mối quan hệ giữa đường tổng doanh thu và đường cầu.
Đưòng cầu cho biết mức giá tại mỗi mức sản lượng. Do chúng ta biết là MR thấp
hơn mức giá, đường tổng doanh thu cận biên phải nằm dưới đường cầu. Sử dụng
kết quả từ chương về độ co giãn, chúng ta có thể thấy tổng doanh thu cận biên là
dương trong khu vực đường cầu có tính co giãn (do trong trường hợp này một mức
giá giảm dẫn tới một mức tăng tổng doanh thu), bằng 0 khi cầu là đơn vị co giãn
(do tổng doanh thu không thay đổi khi giá giảm trong trường hợp cầu là đơn vị co
giãn) và âm khi cầu không co giãn (do tổng doanh thu giảm khi giá giảm trong
khu vực đường cầu không có tính co giãn).

Biểu đồ dưới đây minh hoạ cho mức tối đa hoá lợi nhuận của giá và sản lượng với
một công ty đứng trước với một đường cầu sản phẩm có độ dốc nghiêng xuống
dưới. Như đã lưu ý ở trên, mức tối đa hoá lợi nhuận của sản lượng chỉ có tại điểm
MR = MC. Điều này xảy ra tại mức sản lượng Q0, mức sản lượng tại đó đường
MR và đường MC giao nhau. Giá mà các công ty có thể thay đổi để bán tăng
nhiều sản lượng được định ra trước bởi đường cầu. Trong ví dụ này, giá bằng P0

Phần bôi mầu trên biểu đồ hiển thị cho mức lợi nhuận kinh tế của công ty này.
Lưu ý là chiều cao của hình chữ nhật này bằng sự chênh lệch giữa giá hàng hoá và
tổng chi phí trung bình. Khoảng cách chiều cao này bằng mức lợi nhuận của mỗi

kinh doanh như vậy có thể dẫn tới một mức cân bằng về dài hạn trong đó chỉ một
công ty có thể sống sót (do công ty lớn nhất có thể sản xuất ở mức chi phí thấp
hơn và có thể thay đổi giá thấp hơn ATC của các công ty nhỏ hơn).
Trong một
thị trường cạnh tranh độc quyền (Monopolistically Competitive
Market):
• có một số lượng lớn các công ty
• các sản phẩm có tính khác biệt (ví dụ, mỗi công ty sản xuất một sản phẩm
giống nhau, nhưng không y hệt nhau),
• gia nhập thị trường tương đối dễ dàng và
• công ty là một người làm giá đứng trước với một đường cầu có độ dốc đi
xuống.
Trong một
thị trường độc quyền nhóm (Oligopoly Market):
• một số lượng nhỏ các công ty sản xuất ra hầu hết các sản phẩm
• các sản phẩm có thể được tiêu chuẩn hoá hoặc có sự khác biệt
• có một số rào cản đáng kể với việc gia nhập thị trường
• tồn tại nhận thức về sự phụ thuộc lẫn nhau (ví dụ, mỗi công ty nhận thức là
lợi nhuận của nó phụ thuộc vào hoạt động và phản ứng của các công ty
cạnh tranh).
Hầu hết các sản phẩm được sản xuất và bán trong các ngành kinh doanh mang tính
cạnh tranh độc quyền và độc quyền nhóm.