Ung thư tế bào gan
( Phần 2)

HCC được chẩn đoán bằng cách nào ?
Những xét nghiệm về máu :
Ung thư gan không được chẩn đoán bằng những xét nghiệm máu thường qui,
bao gồm những xét nghiệm chuẩn về gan. Việc chẩn đoán HCC tùy thuộc vào sự thận
trọng của bác sĩ trong việc sàng lọc những dấu ấn về ung thư trong máu và những xét
nghiệm về hình ảnh. Vì hầu hết những bệnh nhân bị HCC có kèm với bệnh gan (xơ
gan ), thì những xét nghiệm máu về gan của họ có thể không bình thường . Nếu những
xét nghiệm máu này trở nên bất thường hoặc tồi tệ hơn do HCC, thì đây là những dấu
hiệu cho thấy ung thư gan đã diễn tiến nặng rồi. Lúc đó, bất cứ điều trị nội khoa hay
ngoại khoa đều quá trễ.

Tuy nhiên, đôi khi một số xét nghiệm máu bất thường có thể chỉ ra sự hiện diện
của HCC. Cần nhớ rằng mỗi loại tế bào trong cơ thể chứa thông tin di truyền hoàn
chỉnh. Sự khác biệt giữa một loại tế bào này với một loại tế bào khác là do những mã
gen đặc biệt được tạo ra hoặc mất đi ở bên trong tế bào. Khi những tế bào trở nên bị
ung thư thì vài loại gen của tế bào lúc trước không hoạt động nữa thì nay hoạt động lại.
Vì vậy, ở HCC, những tế bào gan bị ung thư có thể mang đặc điểm của nhiều loại tế
bào khác. Ví dụ, tế bào HCC đôi khi có thể tạo ra những hormon có nguồn gốc từ
những phần khác của cơ thể. Những hormon này sau đó có thể gây ra vài bất thường
về xét nghiệm máu như là gia tăng số lượng hồng cầu (tăng hồng cầu thứ phát), đường
huyết thấp (hạ đường huyết ) và calcium trong máu cao (tăng calci máu ).
Xét nghiệm máu bất thường khác như là : cholesterol huyết thanh cao ( tăng
cholesterol máu ) được thấy khoảng trên 10% bệnh nhân Phi Châu bị HCC.
Cholesterol huyết thanh cao là do những tế bào gan ung thư không thể ức chế được sự
tạo thành cholesterol. ( Những tế bào bình thường có thể ức chế được việc tạo ra
cholesterol).
Không có một xét nghiệm sàng lọc nào về máu mà tin được hay chính xác để
chẩn đoán HCC. Đa số, thường dùng xét nghiệm đo lường AFP trong máu, AFP là

sẽ giảm về về bình thường, đó là cuộc mỗ thành công.
Có rất nhiều dấu hiệu về HCC khác mà gần đây đã được nghiên cứu nhưng
không thông dụng lắm. Những xét nghiệm về những dấu hiệu này bao gồm des-
gamma-carboxy prothrombin ( DCP), một dạng khác của men
gammaglutamyltransferase, một số men khác (ví dụ: alpha- L – fucosidase) mà nó
được tạo ra bởi những tế bào gan bất thường. ( Men=enzyme là những protêin xúc tác
cho phản ứng sinh hoá). Những xét nghiệm máu này dùng để kết hợp với AFP có thể
rất hữu ích trong việc chẩn đoán nhiều trường hợp bị HCC hơn là chỉ đơn thuần dựa
vào AFP.
Những xét nghiệm về hình ảnh học
Những xét nghiệm về hình ảnh học đóng vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán
HCC. Một xét nghiệm tốt có thể cung cấp những thông tin như kích thước khối u, số
lượng u và khối u có ảnh hưởng tới những mạch máu tại chỗ hoặc lan ra bên ngoài gan
không. Có nhiều loại xét nghiệm về hình ảnh, mỗi thứ có những ưu điểm và khuyết
điểm riêng . Trong thực hành, thường kết hợp nhiều loại để bổ sung cho nhau. Nói
cách khác, một X-quang phẳng thì không giúp ích gì cho chẩn đoán, nó cũng không
được thực hiện thường qui cho chẩn đoán HCC. Hơn nữa, xạ hình hạt nhân gan và lách
cũng không đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán lắm. Xét nghiệm này ít nhạy cảm
và cung cấp ít thông tin hơn so với các xét nghiệm khác (siêu âm, CT và MRI).
Siêu âm được xem như là xét nghiệm đầu tay nếu nghi ngờ bệnh nhân bị HCC.
Mức độ chính xác của siêu âm tùy thuộc rất nhiều vào các chuyên viên kỹ thuật và bác
sĩ chuyên về tia X người mà thực hiện xét nghiệm này. Những nghiên cứu từ Nhật Bản
và Đài Loan đã ghi nhận rằng siêu âm là một xét nghiệm về hình ảnh nhạy cảm nhất
để chẩn đoán cũng như mô tả những đặc tính về HCC. Nhưng bạn nên biết rằng, ở xét
nghiệm này, chuyên viên siêu âm phải mất khoảng 1 giờ ngồi siêu âm cho mỗi bệnh
nhân nếu nghi ngờ người đó bị HCC. Siêu âm có những ưu điểm là không cần thuốc
cản quang bằng đường tĩnh mạch và không bị ảnh hưởng bởi tia xạ. Hơn nữa, giá của
siêu âm thì quá thấp so với những loại xạ hình khác.
Chụp cắt lớp điện toán ( CT scan) là một xét nghiệm rất thường được sử dụng ở
Mỹ để khảo sát những khối u gan. CT Scan có nhiều pha, CT Scan xoắn ốc có thể

Những ưu điểm của kỹ thuật siêu âm, CT và MRI hầu như đã làm cho nhu cầu
chụp động mạch đồ không cần thiết nữa. Chụp động mạch đồ là dùng một catheter
đâm qua động mạch đùi (ở vùng bẹn ) đưa ống thông tới động mạch chủ và đi vào
động mạch gan, là động mạch cung cấp máu cho gan. Sau đó, tiêm chất cản quang lúc
máu qua động mạch gan, cùng lúc chụp Xquang hình ảnh này. Một hình ảnh về động
mạch trong trường hợp bị HCC cho thấy gia tăng dòng máu tới bởi những tiểu động
mạch nhỏ mới tạo ra bất thường để cung cấp máu cho khối u ( sự tăng sinh các mạch
máu).
Vậy, cuối cùng, xét nghiệm về hình ảnh nào là tốt nhất để chẩn đoán HCC ?
Không có câu trả lời nào đơn giản cả. Có rất nhiều yếu tố cần phải xem xét lại. Ví dụ,
xét nghiệm bạn làm là để chẩn đoán xác định rõ là bệnh nhân bị HCC hay là để tầm
soát xem bệnh nhân có bị HCC không? Những thăm khám gợi ý trên bệnh nhân là gì?
Chất lượng khác nhau giữa các phương tiện này như thế nào ? Giá cả ra sao ? Bệnh
nhân có những vấn đề gì khác cần phải xem xét không? Như là chứng sợ bị nhốt kín
hoặc có bị suy thận không? Bệnh nhân có mang vật kim loại nào trong cơ thể không,
ví dụ như máy tạo nhịp tim hoặc dụng cụ giả lắp đặt vào cơ thể ? ( Những vật này làm
cho MRI không thể thực hiện được ).
Nếu bạn sống ở Nhật hoặc Đài Loan và có sự trợ giúp của chuyên gia về X
quang hoặc chuyên gia về gan với những tài năng trong lãnh vực siêu âm, bạn có thể
có được những hình ảnh ghi nhận được tốt như là một CT Scan vậy. Siêu âm là một
xét nghiệm thông dụng ( dễ thực hiện và rẻ tiền ) dùng trong việc chẩn đoán bệnh. Ở
Bắc Mỹ, CT Scan xoắn ốc nhiều pha có lẽ là một kỹ thuật hình ảnh chính xác nhất.
Tuy nhiên, đối với những bệnh nhân suy giảm chức năng thận, hoặc có sự trợ giúp của
MRI kỹ thuật hiện đại, thì MRI là xét nghiệm được chọn lựa để giúp cho chẩn đoán.
Cuối cùng, hãy giữ ý kiến rằng những kỹ thuật siêu âm, CT và MRI rồi sẽ mở
ra những phương tiện mới tốt hơn và dùng những chất cản quang đặc biệt hơn để thấy
rõ những đặc tính của khối u.
Chọc hút hoặc sinh thiết gan
Trên lý thuyết, chẩn đoán xác định HCC thì luôn luôn dựa trên hình ảnh mô học
bằng cách quan sát dưới kính hiển vi. Tuy nhiên, vài loại ung thư gan ở dạng biệt hóa

bệnh nên đặt ra hai câu hỏi trước khi quyết định thực hiện sinh thiết gan:
Khối u này có phải là một HCC không ?
Việc sinh thiết có làm thay đổi điều trị cho bệnh nhân không ?
Nếu trả lời hai câu hỏi này là có thì nên thực hiện sinh thiết. Tóm lại, có 2
trường hợp khác nhau liên quan tới HCC mà sinh thiết cần xem xét lại. Đầu tiên là
những biểu hiện bất thường ở gan ( có thể là u gan ) được nhìn thấy qua siêu âm ở
bệnh nhân mà không có yếu tố nguy cơ của HCC hoặc gia tăng của AFP. Thứ hai là
xem coi mức độ lan rộng của bệnh khi mà có nhiều vùng bất thường thấy khi làm xét
nghiệm hình ảnh về gan.
Nhìn chung, không có một đề cập nào bao trùm có thể cho hướng để thực hiện
chọc hút hay sinh thiết gan cả. Quyết định thực hiện điều này dựa trên từng bệnh nhân
cụ thể, tùy thuộc vào hướng điều trị và những tài năng lâm sàng của đội ngũ bác sĩ.