Parkinson: Thuốc và sự thận trọng cần thiết

Khi thầy thuốc chuyên khoa đã chỉ định, thì cần có hợp tác tốt, tuân
thủ nghiêm ngặt y lệnh.
Bệnh Parkinson (liệt rung) có các biểu hiện: run trong lúc nghỉ (run
ngón tay, tay); vẻ mặt cứng đờ (các cơ mặt gần như bất động, toát lên vẻ đờ
đẫn, tuy vẫn sáng suốt); dáng đi lật bật (từng bước nhỏ, chậm, thân ngã về
phía trước); mất hoặc vận động chậm (mất các vận động tự động như đi mà
không đánh tay, lựng khựng, ít khi chớp mắt, nói chậm, đều đều, không âm
điệu). Người bệnh phải lệ thuộc vào người khác, có tâm lý mặc cảm
Nguyên nhân: do thiếu chất dẫn truyền thần kinh dopamin, song vì sao
thiếu thì chưa rõ. Thường gặp ở người 50-60 tuổi do thoái hóa não. Cũng gặp ở
người trẻ hơn do các tổn thương não vì bị độc chất (khí oxid carbon, mangan, thủy
ngân, thuốc trừ sâu), vì dùng thuốc (an thần, trầm cảm 3 vòng, reserpin), vì chấn
thương (ngã, đấu bốc), vì bệnh (bướu, viêm não). Các trường hợp này là hội chứng
Parkinson thứ phát.
Thuốc thường dùng, những điều lưu ý
Các tế bào kiểm soát vận động sản sinh ra dopamin, chất dẫn truyền thần
kinh. Ở người bệnh Parkinson, có sự thoái hóa các tế bào này, do đó có sự thiếu
hụt dopamin. Liệu pháp điều trị: dùng chất làm sinh ra dopamin (levodopa, một
tiền chất của dopamin) hoặc dùng chất làm tăng sinh khả dụng của dopamin hoặc
dùng các kháng cholinergic.
Nhóm thuốc làm sinh dopamin
Levodopa (L-dopa, L-3,4- dihydropyphenylalanin)
Không dùng trực tiếp dopamin vì không đi qua hàng rào máu não.
Levodopa đi qua hàng rào máu não, khử carboxyl, chuyển thành dopamin.
Nếu uống riêng lẻ, levodopa bị khử carboxyl bởi enzyme decarboxylase ở
ngay niêm mạc ruột (sự khử carboxyl ngay tại đây gây buồn nôn), chỉ còn khoảng
1% đến với não. Để tránh nhược điểm này, uống phối hợp levodopa với chất ức
chế enzyme trên (như carbidopa, benserazide), tiện hơn nữa, kết hợp chúng vào
trong một sản phẩm (bd: modopar).

người có kèm bệnh gan thận, suy tim sung huyết, loạn thần, co giật, đang dùng
thuốc kích thích thần kinh, có tiền sử viêm da eczema hay quá già (> 65 tuổi)
Không được dùng cho người động kinh, loạn tâm thần, loét dạ dày, mang thai, cho
con bú.
Nhóm thuốc ức chế COMT
Bao gồm các thuốc có tính chất chung là ức chế COMT (catechol-Omethyl
transfebrase) làm tăng sinh khả dụng của levodopa, kéo dài thời gian bán hủy của
nó. Biệt dược thường dùng là: entecarpone, tolcapone. Khi dùng thuốc này thì
giảm được liều dùng levodopa. Nhưng vì thuốc này không trực tiếp sinh ra
dopamin nên không thể có hiệu quả khi dùng một mình mà chỉ dùng khi có mặt
levodopa.
Tác dụng phụ chủ yếu của nhóm thuốc này là gây tiêu chảy, gây rối loạn
chức năng gan. Lúc dùng cần kiểm tra enzyme gan định kỳ mỗi 2 tuần/lần.
Nhóm kháng cholinergic
Artan (trihexylphenidyl)
Cơ chế tác dụng chưa rõ nhưng được cho là do phong bế các xung động li
tâm và ức chế trung tâm vận động. Thuốc có tính kháng acetylcholin (tương tự
như atropin). Khi dùng đúng liều sẽ có các dược tính có lợi cho điều trị Parkinson
(chống liệt rung), khi dùng liều cao sẽ gây các phản ứng phụ không có lợi như:
giảm tiết nước bọt (khô miệng), gây giãn đồng tử (chói, khó nhìn, tăng nhãn áp),
làm liệt cơ mi mắt (không thể điều tiết nhìn gần được, khô nước mắt), làm cho tim
lúc đầu đập chậm (do kích thích hành tủy) về sau lại đập nhanh (do tác động lên
nút xoang nhĩ). Dùng đúng liều thì artan nghiêng về dược tính có lợi.
Cần bắt đầu dùng artan với liều thấp, rồi tăng dần tới liều điều trị, chia ra 3-
4 lần trong ngày (vào các bữa ăn, ngậm thêm kẹo ngọt, uống thêm nước cho đỡ
khô miệng).
Những cách điều trị không dùng thuốc
Phần lớn người mắc bệnh ở tuổi già (50-60 tuổi). Thuốc không chữa khỏi
nhưng làm chậm quá trình tiến triển bệnh (bảo vệ thần kinh), làm giảm triệu chứng
(nâng cao chất lượng sống) nên được chấp nhận. Tuy nhiên, khi dùng thuốc thất