Viêm khớp dạng thấp: Thận trọng với
các thuốc ức chế miễn dịch

Viêm khớp bàn tay.
Trước kia, nguyên nhân gây viêm khớp dạng thấp (VKDT) được cho là do
nhiễm đa khuẩn, rối loạn hormon chuyển hóa nhưng không có bằng chứng. Vài
thập niên gần đây, tiến bộ về miễn dịch học, sinh học phân tử cho phép hiểu thêm
sự khởi phát, duy trì, tiến triển bệnh và xác định là bệnh tự miễn. Thuốc điều trị
bệnh cũng có những nguyên tắc nhất định.
Trong điều trị, trước chỉ dùng các thuốc chữa triệu chứng như kháng viêm
không steroid (NSAIDs) thì nay còn dùng nhóm thuốc mới gọi là nhóm chống
thấp có cải thiện được bệnh (giảm nhẹ các đợt tiến triển cấp, ngừng hủy hoại, bảo
tồn chức năng vận đông khớp) viết tắt DMAD (disease-modifying anthirheumatic
drugs). Nguyên tắc dùng nhóm DMAD
DMAD là các chất ức chế miễn dịch nên không dùng cho người mắc
bệnh: suy giảm miễn dịch (nhiễm HIV), bị các bệnh khác hay quá già mà khả
năng miễn dịch đã bị sụt giảm (vì làm các bệnh đó trầm trọng thêm). Không dùng
cho người bị nhiễm khuẩn nặng, đang dùng kháng sinh. Không dùng đồng thời với
các thuốc làm giảm miễn dịch khác như corticoid (trừ trường hợp đặc biệt do thầy
thuốc chỉ đinh, theo dõi).
DMAD có độc với gan, thận có thể gây rối loạn hệ thống tạo máu: Không
dùng DMAD khi các cơ quan này bị bệnh nặng. Ngay với người bình thường cũng
phải làm các chỉ số xét nghiệm gan, thận, công thức máu trước khi dùng...
Với một số thuốc thường dùng
Methotrexat: Methotrexat không chỉ giảm đau, kháng viêm như NSAIDs
mà còn cải thiện tình trạng bệnh.Trước chỉ dùng khi không đáp ứng với NSAIDs,
corticoid; nay cho dùng sớm, ngay sau khi chẩn đoán đúng bệnh, nhằm phát huy
tối đa tính năng cải thiện tình trạng bệnh. Hầu hết, người bệnh dung nạp tốt (chỉ có

dưới 2 tuổi; cũng không được dùng cho người rối loạn chuyển hóa porphyrin.
Cyclosporin: Cyclosporin ức chế đặc hiệu, có hồi phục các tế bào lympho,
ưu tiên trên lympho T, ức chế sản xuất, phóng thích lymphokin nên ức chế miễn
dịch. Dùng trong VKDT tiến triển nặng khi đáp ứng kém với methotrexat. Có thể
phối hợp nếu dùng methotrexat đơn độc không đỡ.
Cyclosporin dạng uống hấp thu chậm, sinh khả dụng thấp (20-50%). Dạng
tiêm, truyền tĩnh mạch hấp thu tốt, sinh khả dụng cao hơn nhưng dễ gây sốc phản
vệ. Dạng tiêm và truyền tĩnh mạch chỉ dùng khi không dung nạp dạng uống, dùng
tại bệnh viện và sẵn sàng chống sốc. Với dạng uống tuy ít độc hơn nhưng khi mới
bắt đầu, hay có bất cứ sự điều chỉnh nào thì đều phải dùng tại bệnh viện.
Cyclosporin không dùng cho người suy thận nặng, huyết áp cao, các bệnh ác tính.
Các loại thuốc trên có ảnh hưởng xấu tới thai nhi và tiết qua sữa mẹ gây hại
cho trẻ vì vậy không dùng cho phụ nữ có thai và cho con bú.
Ngoài ra, còn nhiều loại khác như chlorambucil, azathioprin,
cyclophophamid trong đó có cả mycophenolat mofetyl mới nghiên cứu dùng. Giá
có loại rẻ (methotrexat, sulfasalazil), có loại đắt (cyclosporin). Cần tính đến khả
năng chi trả (vì thường dùng lâu dài ). Dùng MDAD trong VKDT cho hiệu quả
cao, nhưng cần có sự chỉ định theo dõi của thầy thuốc, tốt nhất là thầy thuốc có
kinh nghiệm với việc dùng thuốc ức chế miễn dịch.