Viêm khớp dạng thấp: Thận trọng với các
thuốc ức chế miễn dịch

Trước kia, nguyên nhân gây viêm khớp dạng thấp (VKDT) được cho là do
nhiễm đa khuẩn, rối loạn hormon chuyển hóa nhưng không có bằng chứng. Vài
thập niên gần đây, tiến bộ về miễn dịch học, sinh học phân tử cho phép hiểu thêm
sự khởi phát, duy trì, tiến triển bệnh và xác định là bệnh tự miễn. Thuốc điều trị
bệnh cũng có những nguyên tắc nhất định.
Trong điều trị, trước chỉ dùng các thuốc chữa triệu chứng như kháng viêm
không steroid (NSAIDs) thì nay còn dùng nhóm thuốc mới gọi là nhóm chống thấp có
cải thiện được bệnh (giảm nhẹ các đợt tiến triển cấp, ngừng hủy hoại, bảo tồn chức
năng vận đông khớp) viết tắt DMAD (disease-modifying anthirheumatic drugs).

Nguyên tắc dùng nhóm DMAD
DMAD là các chất ức chế miễn dịch nên không dùng cho người mắc bệnh:
suy giảm miễn dịch (nhiễm HIV), bị các bệnh khác hay quá già mà khả năng miễn
dịch đã bị sụt giảm (vì làm các bệnh đó trầm trọng thêm). Không dùng cho người bị
nhiễm khuẩn nặng, đang dùng kháng sinh. Không dùng đồng thời với các thuốc làm
giảm miễn dịch khác như corticoid (trừ trường hợp đặc biệt do thầy thuốc chỉ đinh,
theo dõi).
DMAD có độc với gan, thận có thể gây rối loạn hệ thống tạo máu: Không dùng
DMAD khi các cơ quan này bị bệnh nặng. Ngay với người bình thường cũng phải làm
các chỉ số xét nghiệm gan, thận, công thức máu trước khi dùng...
Với một số thuốc thường dùng
Methotrexat: Methotrexat không chỉ giảm đau, kháng viêm như NSAIDs mà
còn cải thiện tình trạng bệnh.Trước chỉ dùng khi không đáp ứng với NSAIDs,
corticoid; nay cho dùng sớm, ngay sau khi chẩn đoán đúng bệnh, nhằm phát huy tối đa
tính năng cải thiện tình trạng bệnh. Hầu hết, người bệnh dung nạp tốt (chỉ có 1,7%
không dung nạp phải ngừng thuốc). Tuy nhiên, thuốc cũng có một số tác dụng phụ
(khoảng 14%).
Những người bị suy hay rối loạn thận nặng, suy hô hấp, suy gan tiến triển,

Cyclosporin dạng uống hấp thu chậm, sinh khả dụng thấp (20-50%). Dạng tiêm,
truyền tĩnh mạch hấp thu tốt, sinh khả dụng cao hơn nhưng dễ gây sốc phản vệ. Dạng
tiêm và truyền tĩnh mạch chỉ dùng khi không dung nạp dạng uống, dùng tại bệnh viện
và sẵn sàng chống sốc. Với dạng uống tuy ít độc hơn nhưng khi mới bắt đầu, hay có
bất cứ sự điều chỉnh nào thì đều phải dùng tại bệnh viện. Cyclosporin không dùng cho
người suy thận nặng, huyết áp cao, các bệnh ác tính.
Các loại thuốc trên có ảnh hưởng xấu tới thai nhi và tiết qua sữa mẹ gây hại cho
trẻ vì vậy không dùng cho phụ nữ có thai và cho con bú.
Ngoài ra, còn nhiều loại khác như chlorambucil, azathioprin, cyclophophamid
trong đó có cả mycophenolat mofetyl mới nghiên cứu dùng. Giá có loại rẻ
(methotrexat, sulfasalazil), có loại đắt (cyclosporin). Cần tính đến khả năng chi trả (vì
thường dùng lâu dài ). Dùng MDAD trong VKDT cho hiệu quả cao, nhưng cần có sự
chỉ định theo dõi của thầy thuốc, tốt nhất là thầy thuốc có kinh nghiệm với việc dùng
thuốc ức chế miễn dịch.