Bài 1- MỞ ĐẦU
1. Bài toán quản lý
- Công việc quản lý là rất phổ biến, có thể nói mọi tổ chức đều có nhu cầu quản lý.
• Công ty cần quản lý tài chính, vật tư, con người…
• Khách sạn cần quản lý phòng cho thuê, các dịch vụ, khách thuê phòng, tài chính, trang
thiết bị…
• Bệnh viện cần quản lý bệnh nhân, thuốc, bệnh án , bác sĩ, các thiết bị y tế…
- Để có thể thấy rõ công tác quản lý ta có thể xét ví dụ về bài toán Quản lý sinh viên trong nhà
trường như sau:
• Để quản lý sinh viên, nhà trường cần phải có hồ sơ sinh viên, đó chính là học bạ của
sinh viên. Học bạ thường gồm các thông tin sau: Họ tên, ngày sinh, giới tính, địa chỉ, kết
quả học tập và rèn luyện (điểm các môn học, xếp loại đạo đức…).
• Có thể hình dung hồ sơ đó như một bảng mà mỗi cột tương ứng với một mục thông tin,
mỗi hàng chứa một bộ thông tin về một sinh viên như sau:
STT Họ tên Ngày sinh Giới tính Điểm toán ….
1 Nguyễn An 12/8/1981 Nam 8
2 Trần văn Giang 21/3/1990 Nữ 7 …
… … … … … …
• Trong quá trình quản lý, hồ sơ có thể có những bổ sung, thay đổi, hay nhầm lẫn phải sửa
đổi, ví dụ như khi sinh viên ghi sai địa chỉ thì cần phải sửa lại địa chỉ mới. Khi học sinh
chuyển trường thì hồ sơ của học sinh đó cần được rút ra để chuyển đi. Hồ sơ của học sinh
khác chuyển về thì cần phải bổ sung vào hồ sơ lớp…Công việc này cần thực hiện chính
xác và thường xuyên để đảm bảo nó phản ánh đúng thực tế.
• Việc tạo lập hồ sơ không đơn thuần dùng để lưu trữ mà chủ yếu dùng để khai thác,
nhằm phục vụ các yêu cầu quản lý của nhà trường.
o Chẳng hạn như giáo viên có thể tìm hồ sơ của một học sinh nào đó để xem Gọi
là tìm kiếm.
o Có thể chọn ra một sinh viên thỏa mãn một điều kiện nào đó.
o Giáo viên có thể sắp xếp danh sách sinh viên theo thứ tự điểm trung bình.
o Cuối kỳ giáo viên phải thống kê, tổng hợp như đếm số đoàn viên, số sinh viên đạt
loại giỏi, tính điểm trung bình…

- Bài toán quản lý là bài toán phổ biến trong mọi hoạt động kinh tế xã hội. Việc lưu trữ và xử lý
thông tin một cách chính xác và kịp thời chiếm vị trí quan trọng trong quản lý, điều hành của
mọi tổ chức.
- Máy tính điện tử ra đời và phát triển đã trở thành một công cụ lưu trữ dữ liệu khổng lồ, tấc độ
truy xuất và xử lý dữ liệu nhanh. Do vậy cần phải tạo lập được các phương thức mô tả các cấu
trúc dữ liệu để có thể sử dụng máy tính trợ giúp đắc lực cho con người trong việc lưu trữ và
khai thác thông tin. Cơ sở dữ liệu (CSDL) và hệ quản trị cơ sở dữ liệu (HQTCSDL) ra đời và
phát triển để đáp ứng nhu cầu đó.
 Khái niệm CSDL : Một csdl (database) là một tập hợp các dữ liệu có liên quan với
nhau, chứa thông tin của một tổ chức nào đó (như trường học, bệnh viện, công ty…),
được lưu trữ trên các thiết bị nhớ để đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin của nhiều
người dùng với nhiều mục đích khác nhau.
- Ví dụ, như hồ sơ của sinh viên được lưu trữ ở bộ nhớ ngoài của máy tính có thể xem như là một
CSDL.
- Hiện nay thì việc ứng dụng CSDL trong hầu hết các hoạt động xã hội trở nên phổ biến và quen
thuộc. Như CSDL quản lý thư viện, CSDL quản lý hàng không…
- Để có thể tạo lập, lưu trữ và cho phép nhiều người có thể khai thác được CSDL thì cần có hệ
thống các chương trình cho phép người dùng giao tiếp với CSDL. Hệ thống các chương trình
này đã làm ẩn đi những chi tiết kỹ thuật phức tạp và làm đơn giản những tương tác của
người dùng với máy tính.
Khái niệm HQTCSDL: Phần mềm cung cấp một môi trường thuận lợi và hiệu quả để
tạo lập, lưu trữ và khai thác thông tin của CSDL được gọi là hệ quản trị cơ sở dữ liệu
(database management system).
- Người ta thường dùng thuật ngữ HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU để chỉ một CSDL cùng với HQTCSDL.
- Ngoài ra còn có các phần mềm ứng dụng được xây dựng dựa trên HQTCSDL để việc khai thác
CSDL trở nên thuận lợi hơn, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng (H.1).
2
H.1- Các thành phần của hệ cơ sở dữ liệu
- Để lưu trữ và khai thác thông tin bằng máy tính cần phải có:
• CSDL

3
Bảng 1
Dữ Liệu
Bảng n
…
Bảng 1
Khung nhìn n
…
Khung nhìn 1
Mức vật lýMức khái niệmMức khung nhìn
Ví dụ, CSDL lớp có cấu trúc bảng gồm có các cột và hàng, trong đó mỗi cột là mỗi thuộc
tính và mỗi hàng là một hồ sơ.
b. Tính toàn vẹn
Các giá trị dữ liệu được lưu trữ trong CSDL phải thỏa mãn một số ràng buộc, tùy thuộc
vào hoạt động của tổ chức mà CSDL phản ánh.
Ví dụ, mỗi thư viện đều có quy định về số sách nhiều nhất mà người đọc có thể được
mượn trong một lần, chẳng hạn số sách muợn không vượt quá 5 quyển. CSDL của 1 thư viện
phải phù hợp với quy định hạn chế sách mượn của thư viện đó.
c. Tính nhất quán
Sau những thao tác cập nhật dữ liệu và ngay cả khi có sự cố (phần cứng, phần mềm) xẩy
ra trong quá trình cập nhật, dữ liệu trong CSDL phải được đảm bảo đúng đắn.
Ví dụ, Chương trình của ngân hàng chuyển 100 triệu đồng từ tài khoản A sang tài khoản
B. Trong quá trình chuyển có sự có xẩy ra rất có thể số tiền ở A đã trừ nhưng ở B không nhận
được. Để tránh sự không nhất quán như vậy đối với CSDL thì hoặc cả 2 hành động rút tiền khỏi
A và nhập tiền vào B đều xẩy ra hoặc không có hành động nào xẩy ra cả.
Nếu có nhiều cập nhật dữ liệu xẩy ra cùng lúc, tương tác giữa chúng có thể dẫn đến dữ
liệu không nhất quán. Ví dụ, nếu cùng một thời điểm có 2 khách cùng muốn đặt một vé còn lại
của chuyến bay , ở 2 địa lý bán vé máy bay thì điều này có thể dẫn đến một chỗ ngồi được bán
cho 2 khách khác nhau.
Hệ CSDL phải đảm bảo được tính nhất quán dữ liệu, nghĩa là không xẩy ra tình huống

• Khai thác (sắp xếp, tìm kiếm, kết xuất báo cáo…)
Ngôn ngữ thao tác dữ liệu được dùng phổ biến hiện nay là SQL (Structured Query
Language).
c. Cung cấp công cụ kiểm soát, điều khiển truy cập vào CSDL
Để đảm bảo được các yêu cầu cơ bản của một HQTCSDL, thì HQTCSDL phải có các bộ
chương trình thực hiện những nhiệm vụ sau:
• Phát hiện và ngăn chặn những truy cập không được phép Giúp an toàn và bảo mật
thông tin
• Duy trì tính nhất quán của dữ liệu
• Tổ chức điều khiển các truy cập đồng thời
• Khôi phục dữ liệu khi có sự cố xẩy ra
• Quản lý các mô tả dữ liệu
3.5. Các ứng dụng của HQTCSDL
- Việc sử dụng các HQTCSDL ngày càng nhiều và phổ biến trong các lĩnh vực như kinh tế, giáo
dục, xã hội, y tế…
• Cơ sở giáo dục đào tạo dùng để quản lý thông tin người học, môn học, kết quả học tập.
• Cơ sở kinh doanh cần có CSDL về thông tin khách hàng, sản phẩm, việc mua bán…
• Cơ sở sản xuất cần quản lý dây chuyền thiết bị và theo dõi việc sản xuất các sản phẩm
trong nhà máy, hàng tồn kho…
• Tổ chức tài chính lưu thông tin về cổ phần, tình hình kinh doanh mua bán tài chính như cổ
phiếu, trái phiếu…
• Ngân hàng cần quản lý các tài khoản, khoản vay, các giao dịch hàng ngày
• Hàng không quản lý các chuyến bay, việc đăng ký vé…
• Tổ chức viễn thông cần ghi nhận các cuộc gọi, hóa đơn hàng tháng, tính toán số dư cho
các thẻ gọi trả trước…
• Những ứng dụng khác.
- Mỗi tổ chức trên đều phải thiết kế và xây dựng một CSDL riêng.
3.6. Các bước xây dựng CSDL
Bước1: Khảo sát
• Tìm hiểu yêu cầu công tác quản lý