Venus, hình tượng cái đẹp qua mọi thời đại Tranh Venus With a Mirror của Titian (hình tư liệu online)

Cứ mỗi lần Tết đến, trong trí óc non nớt của tôi vào thời xa xưa,
ngoài những vật dụng trong nhà được xanh đỏ một cách vui mắt,
điều anh em tôi mong nhất trước ngày đưa ông Táo về trời là được
xem những bức tranh treo tường mà mẹ tôi sẽ mua treo trong ba
ngày Tết. Những tấm tranh có hình dạng giống như những bức đối,
thường thì 4 tấm liền treo kề bên nhau kể lại những câu chuyện cổ
tích bằng tranh và được nhiều người thừa nhận không thể thiếu
trong ba ngày Tết. Màu sắc tươi vui cùng những hình ảnh đẹp đẽ
trong tranh góp phần trang điểm không khí hội hè và cũng che bớt
những hình ảnh khó nghèo của nhiều gia đình trong đó có gia đình
chúng tôi.

Anh em tôi mỗi đứa thích một loại tranh, thằng thì thích các câu
chuyện như Trương Chi thổi sáo cho nàng Mỵ Nương nghe, đứa
thì thích tranh gà lợn Đông Hồ, còn tôi thì bất kể đề tài nào miễn là
được vẽ dưới tay của họa sĩ Lê Trung.

Mãi tận bây giờ đối với tôi, tranh của Lê Trung nổi bật do yếu tố
duy nhất là chi tiết ông miêu tả hình ảnh các cô gái. Những cô gái
trong tranh ông đều giống nhau ở nét chính với những đặc tính
được nhận thấy rất rõ theo tiêu chuẩn: Ngực nở, eo thon, mông
vạm vỡ cùng với mái tóc dày gợi cảm! Các cô gái này sống động
và hổn hển thở trong tranh của Lê Trung khiến chúng có khả năng
làm người xem tranh ông nhanh chóng cảm nhận nét thanh xuân
cùng sức sống ngồn ngộn trong từng nét vẽ của người nghệ sĩ.
Cảm nghiệm cái đẹp từ người nữ đã đến với tôi như thế và tôi tin

thể hiện nhưng thất bại. Người nữ trong tranh Nguyễn Thị Hợp
cuồn cuộn nỗi khát khao và âm ỉ khơi gợi mầm sống, đưa nét đẹp
của toàn thân đạt tới điểm cao nhất của ý thức thẩm mỹ.

Tác phẩm 'Mẹ con' của họa sĩ Nguyễn Thị Hợp,
trong bộ sưu tập của Phạm Thế Nguyên.
Màu nước trên lụa 28x23', 1982.

Motif người nữ dưới nét vẽ của Lê Trung trước đây và Nguyễn Thị
Hợp sau này thật ra đã xuất hiện khá lâu trước đó. Gaston Lachaise
(1882-1935), điêu khắc gia bậc thầy người Pháp đã dẫn dắt khuynh
hướng thẩm mỹ của giới thưởng ngoạn Tây phương trong một thời
gian khá dài qua các tác phẩm của ông. Chất liệu mà ông thường
dùng để sáng tác là đá, gỗ và kim loại nhưng có lẽ thành công nhất
vẫn là đồng đỏ (bronze).

'Người đàn bà đứng', Standing Woman (1932) là một tuyệt tác của
Gaston Lachaise. Bức tượng miêu tả một phụ nữ khỏa thân với
những đường cong có sức quyến rũ kỳ lạ. Nét gợi cảm của ngực và
bụng được Gaston phô diễn với tất cả sự tinh tế của một nhà điêu
khắc tài hoa. Chất lượng đồng đã tăng thêm vẻ gợi cảm mặc dù có
khả năng gây lạnh cho người xem ở các đường cong rắn rỏi. Chiếc
eo thon đến độ không thể thon hơn được nữa là nét nổi bật nhất của
tác phẩm. Thanh tú và thuần khiết là cách nói chính xác nhất cho
tác phẩm này.

'Người đàn bà đứng', Standing Woman (1932) Bronze.

Trong nghệ thuật tạo hình, danh từ Vệ Nữ (Venus) được sử dụng
làm tựa cho nhiều danh phẩm trên thế giới từ thời kỳ trước Thiên

cũng toát lên vẻ đẹp cân đối của vị thần sắc đẹp, và ngay sau đó,
chuẩn mực của nét đẹp này được thừa nhận như một tiêu chuẩn
vàng cho các tác phẩm về sau. Venus Pudica, Capitoline Venus, và
Medici Venus là những phiên bản xuất hiện sau đó có cùng hình
thể với Aphrodite of Cnidos nhưng khác chút ít về cách để tay hay
kiểu co chân, còn phần đầu và ngực đều giống như nguyên mẫu.

Danh tác Capitoline và Medici là nguồn cảm hứng cho họa sĩ Phục
Hưng Sandro Botticlli. Họa sĩ đã tạo lại dáng đứng bất hủ này vào
tác phẩm 'The Birth of Venus' và ngay sau đó bức tranh đi thẳng
vào lịch sử hội họa thế giới. Danh tác 'The Birth of Venus' miêu tả
Nữ thần sắc đẹp Aphrodite đang đứng trên con sò nổi bên trên mặt
biển và trôi dần vào bờ. Một tay che ngực một tay che phần kín
của cơ thể, bức tranh cho thấy nét thanh xuân của Venus lồng lộng
trong gió biển, tượng trưng cái bao la của vũ trụ và trong cái bao la
đó, sức đẹp chính là sức mạnh muôn thuở làm con người tự vượt
thoát lên mọi thử thách của tạo hóa. Con sò dưới chân của Venus
ẩn dụ cho sinh thực khí của người nữ, là một trong những nét đẹp
của bức tranh và cũng là triết lý thẩm mỹ của cái đẹp trên cơ thể
phụ nữ kéo dài đến thời kỳ Phục Hưng. Tuy nhiên xét về giải phẫu
học thì 'The Birth of Venus' không thể hiện rõ tiêu chuẩn của
Leonardo da Vinci hay Raphael nhưng thay vào đó, tác phẩm đã tự
đưa ra được một tiêu chuẩn riêng: Gợi cảm và quyến rũ. Hai tiêu
chuẩn vàng này khó thể hiện thành công trong các tác phẩm khỏa
thân nếu họa sĩ không đủ tài năng để nâng da thịt trở thành bệ
phóng cho những suy tưởng thẩm mỹ.

Cho tới khi tác phẩm Venus With a Mirror của Titian ra đời vào
năm 1555, cuối thời kỳ Phục Hưng thì cái đẹp của Venus đã dần
bước sang một khuynh hướng mới. Cơ thể của Venus không còn

nghệ sĩ là phải tạo nên một hình ảnh phụ nữ có sinh lý vững mạnh,
khả năng sinh sản cao để lưu giống về sau những ý tưởng này đã
hình thành 'Venus of Willendorf'. Vẻ đẹp của tượng tuy chưa định
hình một cách cụ thể, nhưng với những bước giả định về tính thẩm
mỹ, người ta có thể tin rằng đây là khuynh hướng thẩm mỹ của
người hang động và biết đâu, trong tiềm thức con người nó đã sống
dai đến nỗi trong các trường mỹ thuật ngày nay, không hiếm người
mẫu có thân hình thật không thua bao nhiêu so với 'Venus of
Willendorf'.

Ngày Tết nhìn lại những danh tác Venus cổ kim chợt nảy sinh ra
lắm điều lạ lẫm. Đẹp mạnh mẽ như các cô gái trong tranh Lê
Trung, hiền hòa đầy đặn như người mẫu trong tranh Nguyễn Thị
Hợp hay sắc sảo quyến rũ như Phryne, và chí ít cũng là nữ thần sắc
đẹp như trong The Birth of Venus, thì mới đáng gọi là Nữ Thần
sắc đẹp! chứ phốp pháp, dữ dội và quá khổ như 'Venus of
Willendorf' mà cũng gọi là Venus thì thật là khó thể tưởng tượng
đối với hầu hết người Việt.

Nhưng xét cho cùng, nghệ thuật là bước đường khám phá vô tận.
Nét đẹp qua từng thời kỳ phải khác nhau. Ngày nay người mẫu gầy
như que tăm mới lọt được vào mắt xanh của các tay tổ Fashion
design. Thế nhưng biết đâu chỉ trong vài thập niên nữa, khi quân số
của những phụ nữ quá khổ trên thế giới tăng vượt hơn con số 50%
so với 27% hiện nay thì khi ấy việc lựa chọn người mập mạp, đầy
đặn như 'Venus of Willendorf' để làm mẫu đâu có gì đáng phải
ngạc nhiên!

Bức tượng Nữ thần Venus làm bằng tuyết



Bức tượng Nữ thần Venus thành Milo tại bảo tàng Louvre.

Bức tượng Nữ thần Venus thành Milo nguyên bản hiện đang được
trưng bày ở bảo tàng Louvre tại Paris. Bức tượng miêu tả một phụ
nữ khỏa thân, cũng không có cánh tay, nhưng phần đầu vẫn còn
nguyên vẹn.

( tổng hợp )