CÁCH TIẾP CẬN MỚI VỀ ĐIỀU CHỈNH QUY HOẠCH TP.HCM

Về đô thị hóa tập trung : Với các thành phố khổng lồ thế kỷ 20 thì hoạt
động đô thị ngày càng phức tạp hơn, nổi lên các vấn đề về ách tắc giao
thông, bảo vệ mối trường sống, cung cấp năng lượng, nhà ở, phúc lợi công
cộng v.v
I. TẦM NHÌN VÙNG ĐÔ THỊ TỚI NĂM 2010:
Về đô thị hoá tập trung: Với các thành phố khổng lồ thế kỷ 20 thì hoạt
động đô thị ngày càng phức tạp hơn, nổi lên các vấn đề về ách tắc giao
thông, bảo vệ mối trường sống, cung cấp năng lượng, nhà ở, phúc lợi công
cộng v.v
Về đô thị hoá phân tán chính là nhờ sự phát triển giao thông, đặc biệt là
phát triển về giao thông công cộng, thành phố không ngừng mở rộng diện
tích ngày càng xa trung tâm hơn và còn nối liền các khu công nghiệp, các
điểm dân cư đô thị lân cận, đó là phát triển theo kiểu "chùm đô thị".
"Chùm đô thị" bao gồm nhiều cụm đô thị tạo thành một cơ cấu thống nhất
theo kiểu nhiều "đô thị vệ tinh". Thực chất, đây cũng là một kiểu phát triển
thành phố cực lớn (song phân tán).
Như vậy, chùm đô thị có khả năng kết hợp khai thác các ưu điểm của hai
lối sống thành thị và nông thôn hình thành một đô thị sinh thái.
Trong nền kinh tế toàn cầu hóa ở thế kỷ 21, vai trò của các thành phố rất
quan trọng đó là kết quả của 4 chữ "C":
Communications : Liên lạc phát triển.
Capital : Sự hoạt động của thị trường vốn.
Corporations : Các tập đoàn kinh tế và sự linh hoạt của chúng.
Consumersm : Chủ nghĩa tiêu dùng dựa vào chất lượng và nhãn hiệu sản
phẩm, cả 2 đều không biên giới.
Tuy nhiên cũng đứng trước các thách thức mới, 4 chữ "P".
Population : Dân số tăng trưởng và các nhu cầu về nguồn lực từ sự tăng
trưởng này.
Poverty alleviation : Giảm nghèo khổ.

trí quan trọng của khu vực phía Nam và cả nước. Thành phố Hồ Chí Minh
là một trung tâm kinh tế, văn hoá, khoa học công nghệ, một đầu mối giao
lưu quốc tế lớn của cả nước và có vị trí chính trị quan trọng. Do vậy, chiến
lược phát triển của TP.HCM phải gắn với đồng bằng sông Cửu Long,
Miền Đông Nam bộ, Nam Trung Bộ, Nam Tây nguyên. Đó là một khu vực
có vị trí đặc biệt của đất nước.
Vùng thành phố Hồ Chí Minh lại là đô thị trung tâm trong vùng đô thị lớn
hơn (greater Metropolist/ Extended Metropolitan Region) vùng đô thị phía
Nam có bán kính ảnh hưởng từ 50-100 km trong đó có nhiều đô thị vệ tinh
mang tính dối trọng với TP.HCM. Đó là hệ thống mở phù hợp với tính
chất động của "cơ thể" thành phố trên cơ sở:
Phương pháp quy hoạch phân tán (Disurbanism) nêu trên (phù hợp với an
ninh - quốc phòng ) cần điều chỉnh để dân số thành phố không vượt quá 10
triệu người, để không trở thành thành phố cực lớn (Mega City) với những
thách thức khắt nghiệt hơn nhiều.
Do vậy vùng đô thị TP.HCM sẽ là một thành phố đa chức năng (Multi
-Function Polis- MFP).
Với tính chất vùng phức hợp (metroplex) được phát triển trên cơ sở cạnh
tranh của hệ thống kinh tế thế giới mới và môi trường sống của con người.
Trong qui hoạch đô thị khu vực TP.HCM có nhiều đô thị mới (cả vệ tinh
và phục cận) cần được xây dựng.
Khu vực ngoại thành dự kiến hình thành 15 khu công nghiệp và khu chế
xuất tập trung.
Cần xây dựng các khu nhà ở liên hợp với các khu công nghiệp và khu chế
xuất nêu trên, đó chính là các yếu tố tạo thị và hình thành nên các khu đô
thị mới theo các hướng đô thị hoá của thành phố để đảm bảo được sự cân
bằng giữa nhà ở và việc làm, tạo ra sức hút ly tâm để cân bằng với sức hút
hướng tâm của dòng "di dân" nhằm tạo nên một tầm vóc cho một vùng đô
thị lớn nhất cả nước.
Các khu đô thị mới (KĐTM) đã tạo nên một công cụ đặc biệt cho việc thực

nghiệp Hiệp Phước và cả vùng phía Nam thành phố sau này.
- Trong tương lai đô thị phía Nam thành phố cũng sẽ từng bước phát triển
ra biển Cần Giờ để xây dựng cảng biển của thành phố ở Cần Giờ, để
TP.HCM có "mặt tiền hướng ra biển" có thể hội nhập vào chuỗi các "thành
phố ven biển" mang tính chất "đô thị sinh thái" (ecological urban). Trong
quá trình hình thành và phát triển khu vực Đồng Nai - Sài Gòn từ trên 300
năm. Cảng đã dịch chuyển từ Đồng Nai tới Sài Gòn và tất yếu sẽ dịch
chuyển dần ra Cát Lái , Hiệp Phước và biển Đông.
IV. NÂNG CẤP ĐÔ THỊ Ở CÁC KHU DÂN CƯ CÓ THU NHẬP
THẤP LÀ GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ ĐỂ CƠ CẤU LẠI QUY HOẠCH
CÁC QUẬN NỘI THÀNH.
Dân số ở TP.HCM đang tăng nhanh, trong khi đầu tư cơ sở hạ tầng và các
dịch vụ bị tụt hậu khá xa so với nhu cầu. Điều này tạo nên nguy cơ về môi
trường và sức khỏe đối với dân cư. Do vậy cần thiết phải đưa ra các
phương pháp mới, sáng tạo và chi phí thấp nhằm giải quyết những thách
thức trong quá trình đô thị hóa ngày càng tăng, đó là phương pháp nâng
cấp đô thị (Urban Upgrading) tại các khu dân cư có thu nhập thấp, với
quan điểm chủ đạo là chuyển từ chiến lược bao cấp cho ít người sang
chiến lược tạo điều kiện cho nhiều người.
Trong khi đó chương trình di dời và tái định cư 10 ngàn hộ dân sống trên
và ven kênh rạch nội thành sẽ phải là giải pháp đột phá để đồng thời điều
chỉnh cơ cấu quy hoạch các quận nội thành.
Hoàn thành chương trình nêu trên, TP.HCM mới có thể đứng vào danh
sách "Các thành phố không có nhà ổ chuột - Cities without slums".
V. ĐƯA QUY HOẠCH VÀO THỰC THI CÓ HIỆU QUẢ:
1. Hiện đại hoá phương pháp quản lý nhà nước về quy hoạch vùng đô
thị:

a. Về qui hoạch chung:
Nhằm chú trọng nhiều hơn yếu tố "qui hoạch động" và tính mềm dẻo,

vùng đô thị TP.HCM cần có một tổ chức thích hợp với vùng đô thị lớn mà
hiện nay chưa có. Tổ chức này phải vừa linh hoạt quản lý nhà nước, vừa
hợp tác liên vùng có hiệu quả bao gồm Chủ tịch của tất cả các tỉnh, thành
phố trong vùng do một Phó Thủ Tướng chủ trì để phát triển trong quy
hoạch thống nhất, để có biện pháp lãnh đạo và xử lý nhanh nhạy.
4. Tạo nên một cơ cấu đô thị tốt hơn trong "vùng đô thị":
Đô thị được mở rộng ngày càng nhanh chóng trong xu hướng toàn cầu hóa
đã ảnh hưởng đến hình thức và cơ cấu đô thị. Phần đô thị cũ lâu đơn đang
phải đối phó với tiến trình phát triển không thể lan ra mãi theo phương
thức tập trung để trở thành đô thị khổng lồ (trên 10triệu dân). Để giải quyết
vấn đề nêu trên cần có qui hoạch theo hướng đô thị phân tán theo hình
thức vùng đô thị (Metropolis) trên cơ sở đó quản lý tăng trưởng đô thị
(Urban Growth management - UGM) và xác định ranh giới tăng trưởng đô
thị (Urban Growth Boundary - UGB) để đảm bảo phát triển bền vững phù
hợp với việc bảo vệ môi trường trong khu vực. Khái niêm này cần được bổ
sung vào Nghị định của Chính Phủ về việc phân loại đô thị và cấp quản lý
đô thị số 72/2001/NĐ-CP ngày 05/10/2001.
Nguyễn Đăng Sơn Viện phó Viện nghiên cứu đô thị - UIS