TRuONG DAI HOC T6NG Hap
THANH PDO no CHi MINH
THAN THJ THU LUONG
, ., ,ll ",. A -
Buac DAU TIM HIEU CUE DQ sa HUU
, A ", A
VA CANH TAC RUQNG DAT a LANG VI~T,
A ., ",
NAM BQ NUA DAU THE KY XIX,
QUA DJA B~
CHUYENNGANH qCH sir V$T NAM
MA so: 5.03.15
roM TAT LU~ AN PHO TIEN sl KHOA H9C L1CH sir
rY;~,;'" _ '-~j'<~~' ~J;:'(~ OJ
, ' ;,'- ; , ,~ ,- ,'\ ,
I -'j':
U ,\) - -
\ ~
; ,
,, : i
THANH PHD HO CHI MINH
1993
LuAN AN HU'OCHOm THANH TAl
KHOA'Sir TRUONG DAl HOC T6NG Hap
TP.HO CHI MINH .
, , x
NGuffi WONG DAN KHOA HQC:
1. Giao sU': DINH xuAN LAM
'" - ,
2. Ph6 Giao sU': HO SY KHOACH
NGUdI N~ xET 1:

m;;tngThang Tam thu mvc cua Phap nghien cU'uv'evan de
nay cua Viet Nam dB.kha phong phu. Dang ehu y la euon
"Eeonomie ~grieole de 1'lndoehine", Gougal - 1930 (Kinh te
Dong nghi~p Dong Dudng) eua ehuyen gia Dong hc;>eYves
Henry do Phu toaD quy'en xuat ban ~i Ha N(>i,trong do Yves
Henry d\,ta VaGket qua di'eu tra th\,te te' tieD hanh tli 1928
den 1930, dua ra nhung ty 1~v'e sd hOOru(>ng dat c; cac mi'en
Biic-Trung-Nam coo nudc ta. L~n an tieD sl coo Vu Van Hi'en
"La propriete eommunale du Tonkin", Hanoi et Paris 1939,
vdi n(>i dung di;ie khao v'e cong di'en eong th6 trong Ijch sti
Vi~t Nam va trong tlm ~i dudng thdi coo mi'en Biie. Ngoai
ra con nhi'eu tae gia khae nhu Le Jeune, Mathieu, Bienvenue,
Bondmon, Pierre Gourou d nhi'eu mdc 0(>khac nhau de c?p
Wi ehe d(>sd hOO ru(mg dat d nude ta.
3
TU sau Cach ml;lng thang Tam 1945, vi~c nghifm CUll
v~ ru~mg ~t d Vi~t nam noi chung Wi co m{'>tbttdc tien b{'>
dang k~. Cac sa gia mi'en B~c dli co gftng khai thac nhi~u
ngu'on ttt li~u phong phti d~ trinh bay dttc;1CmQt cach tttoog
d6i Ii~n t\lC vitn de ru('mg ~t xuy~n suot trong ljch sa daTI
~c. Cac mc gill Phan Huy Le, Vii Huy Phuc, Trttdng HUtt
QuYnh, HuYnh LU'a, Nguy~n Bac Nghinh, D(mg Phong V.v
dell cO nhU'ng mc phfim, bai viet nghi~n coo che dQ Sd hUtt
ruQng ~t nhi~u thdi ky khac nhau cUa Vi~t Nam, dli vttc;1t
xa nhU'ng h<;>cgia nghi~n CUllv'e ruQng ~t Vi~t Nam thdi
Phap thuQc. Tuy nhi~n hAu bet cac cang trinh tr~n hoiflcchi
de ~p den ru{'>ngditt B~c BQ, hoiflcco de ~p den ruQng ditt
cii nttdc nhttng trong do phAn nghien CUllv'e ruQng ditt Nam
BQ con rift sd Ittc;1c.Ngoai vi~c thieu ttt Ii~u thi th'!c s,! mang
de till nghien coo v'e ruQng ~t Nam BQ con chtta dtt<;1ct~p

Can cu VElDdia b? con hill l?i duqc biet ding Nam Ky
hoi 1836 co 6 tinh, 10 phu, 25 huy~n, 141 t6ng va khong
dual 1717 xii them. Trang di'eu ki~n va kha nfmg co h?n, l~n
an chi mal khao sat 124 d~ab? cUa 124 xii than thuQc 10
t6ng trong 6 tinh.
Du v~y, tac gill dii chti y ch<;>ndi~m nghiEm eti\1 ireD
m9t dja ban rQng, trai GEmireD 6 tinh val nhi'eu d~c di~m
d~c tru'ng tieu bi~u cho cac xli than con l?i. C\l th~:
- Ch<;>ncac t6ng trong do co dli cac 10?i than xii veii
tinh hinh phan bo ruQng dat khae nhau: tU 10?imal chi co
d~a ph~n chua co ru~mg dat (khong mftu) den lo?i co di~n
tich ru{>ngdfi't cao nhfi't (4678.8) d~ xem xet xem tinh hinh
ceJcall ruQng dat trong cac than xii co so IUqllgruQng dfi't
ch€mh l~ch nhau co gi khac bi~t.
- Ch<;>ncae t6ng nilma nhi'eu dja hinh da d?ng veiinhung
d~c di~m dja ly, xii h{>ikhac nhau nhu t6ng a trung tam Gong
bilng tru m~t, t6ng n~m sat do thj Wn, t6ng a Gongb~ng veil
bi~n, t6ng co ljch sti khai khfin con mal me d~ xem xet
xem nhung vj tri dja ly va hoan canh xii hQi khac nhau do
anh huang nhu the nao den tinh hinh sa hoo ru{mg dfi'tva
canh tac a cac xii than.
- Ch<;>ncac Mng co eac lo?i hinh sa hoo khac nhau:
lo?i eo ea cong di'en cong th6 va tu di'en tu th6, lo?i 1OO~
la cong di'en, 10?ituy~t d?i da so la tu diEmv v d~ tim hi~u
vi sao co s\!'phan ct,tc ve sa hoo ru9ng dflt nhu v~y.
- Ch<;>ncac t6ng co tUO'l1gdoi du cac 10?icay trong (ltia
va cac lo?i Dong san khac nhu call, mia, dati, khoai d~u v.v ),
tltO'l1gdoi dli cac 10?i hinh canh roc: canh me ruQng, canh
5
tar da't wan, canh tar ao ca, khai thac ong fling V.v d~

8anh quy mo S0 hlft!. dii)!1 tieh sd hau giaa hili lo~i sd hau
chu phI) cRuh va ban' h{m cf C;lC them xii c6 hi~n tuqng phI)
canh. Thong kp so d!~m tich ru<)ng dat CURchtJ phI) canh d
flup nlicing ella h9 d~ till hi~ll ban chat clill hl{m tLfqng phI)
{'
canh a cac xa than Nam BI).
3. Tinh di~n tich rul)ng dat cong tU nhi'eu ngucm gOc
du'gc ghi trong dja b~ cua m6i dja phu'oog khao sat. Phan
itch so sanh ydi cM' dQ sa ht1u ruQng dat tu'.
, 4. Dva vao tu' li~u Dja b~, thong ke so di~n itch canh
Mc du'gc chuy~n d6i tll trcmg Ilia sang trong Dong san va cay
an qua hay dao ao nuoi ca, TU' do rlit ra nh?n xet v'e van Ge
pha the dQC canh Ilia chuy~n sang ml)t n'en kinh te Dong
nghi~p da d~ng cua Dong than Nam BI) lllta GaUthe ky XIX.
5. Nghien CUudi~n m~o Gong rul)ng (di~n tich ldn nhat,
nha nhat, trung binh cua cac thU'a rul)ng dat canh Mc) qua
ghi chep cm dja b~ d~ rlit ra nh?n xet v'e quy mo canh Mc
Ilia va cac lo~i cay Dong san, gap phan lam sang ta ho'n v'e
trinh dl) Ivc 1u'Q'ngsan xuat cua kinh te Gong bflng Nam BI)
nU'a Gau the ky XIX.
6. Dva vao sV mo ta crn dja b~, [an'GaU tieD lu?n an
da dvng leu so' GOhanh chinh crn cac xa than trong 10 t6ng
ch<;m khao sat (124 xa than) va th~ hi~n tr€m do di~n m~o
rul)ng dat cay trong a tU'ng dja phu'oog, m6i giao lu'u sa hU'u
rul)ng dat giua cac dja phu'oog d6 vdi nhau va vdi cac dja
phu'oog khac. NhO' v~Whi~u ra hoo du'gc v'e h~ thong hanh
chinh cling nhu' v'e quail h~ san xuat, Ivc lu'gng san xuat a
hong than Nam BI) Gau the ky XIX.
v. PHUaNG PHA.P NGHIEN coo:
Ngoai phu'oog phap nch sU' tac gia di,ic bi~t chli trQng

co sa ht1u. Do la rue)ng chung doi vdi dan cll' trong lang, nhu'ng
Ia rue)ng tll' cUa Iang doi vdi nha nll'dc.
Trong cac Io~i sa ht1u rue)ng dat da neu tren thi Io~i
hinh sa ht1u nho tll' nhan la lo~i hinh xuat hi~n trll'dC nhat
va ph6 bien nhat. ~i hinh sd hoo 1&1cUa giai cap dia chu
ngay cang tang leu cling vdi qua trinh kiem tinh rue)ng dat
cua chung. Rue)ng qat Mn than di'en the) phe) bien nhu'ng so
lll'qng khong nhi'eu, quail di'en quail tr~i toy xuat hi~n Sc1m
nhu'ng so lll'qng cling khong dang k~.
Di;ic di~m ne)i b~t cUa che de)Sd ht1u ru~mg dat Nam Be>
theri ky nay khac vdi che de) sd ht1u rue>ng dat a Biic Be>lEi
cong di'en cong the) chll'a xuat hi~n, bell ~nh do sd ht1u Ic1n
8
cua d~a chu da phat tri~n va ngay cang chiem t1u the.
.II. TINH HINH CANH TAC RUQNG DAT DEN CUOITHE
KY XVIII:
TrEm lo~i sa hoo nho, nong clan khai kh~n clIng gia dinh
Wmnh. '
TrEm Io~i hinh sa hoo ldn, dja chu, ngoai h,tc ll1gng Iao
dQng t~p th~ cUa cac "dfEm no", "oay ta cay ruQng" dl1qc nuoi
co'm. Than ph~n cUa hQ khong giong nhl1 than ph~n ng11ai
no I~ trong che dQ no ty - chu yell Ia laD dQng cua cac ta
diEm cay thue ruQng dat cua d~a chu then che dQ phat canh
tho to.
Trong nhung don diEmdo binh linh san xuat hay trong
khu Vt/c ruQng dat quail diEm quail tr~i thi then hinh thLi'c
qUail don dien. Binh Hnh dl1qc nha nl1dc cap nong C\,l,giong
va'Il1dng thve, cung nhau eay diy, trong trQt san phtim lam
ra nQp van kho chung. Don dfen do clan thl1C1ngcanh Me thi
daD ding ehia thanh cae dQi giong nhl1 binh Hnh nhl1ng khong

'- Nha N!,':UYEmchu t1'~mgdEin van de khftn hoang, d{lc
bi~t la khfln hoang d Nam .BI). Nha nudc da ban hanh hang
10;;1tcAe chinh sach nham khuyen khich nhan daB khai khfln,
tien hanh chill cfip rul)ng dfit hoang va t1'g giup van cho daB
ngheo san xuat, tien hanh li;1pdon dfen tn!c tier t6 chti'c khi'in
hoang; tien hanh t6 chti'c dilO nhfeu con song va kenh lern
dam bao thu~m Igi cho giao thong va thuy Igi a dong bang
Nam B(>.
- Nha nude tieD hanh do d;;1Cl~p Dia b;;1Nam Be>vao
Dam lR36 va tU' d6 ap d{lt ehe dQ sa hUn rang di'en cDng th6
vila dong bang Nam BI). Slf xuat hi~n cUa cDng di'en cDng th6
cling veri vi~e ton t;;1iva md 1'<)ngthem di~n tieh. cae sa hUn
rue>ng dfit da c6 tll the ky XVIII khien cho bti'c tranh ehe de>
Sd bU'u ru<)ng dat a Nam B(>1111aGaUthe ky XIX c6 nhung
bien d6i quan tr9ng.
11-CBE ~e) sa HPU Rue)NGOATa NAMBe)QUADM
B~ NAM KY LYC TINH 1836,
1- Nhling quy tile l~p Dja b~ va eae lo~i ru~mg dflt trong
dja b~:
14 diel1 khoan ma pbai doan l~p dia b;;1do Truo'ng Dang
Que c'am c.fflufir d\lI1g trong qua trinh do d;;1eruQng dat. Ham
10
1836, giup chung ta hi~u du'qe nhfeu van de, tradc bet la cae
khai ni~m phan lo~i ruQng dat cUa nha nu'dc phong kien
Nguy€m dau the ky XIX, chung wi theo do d~ tieD hanh phan
lo~i, thong ke ruQng dfit qua dja bl;l:nhu' tu' diEmtu' thIS, cang
diEm cang th6 vv
2.Ru~mg di.it tu' hu-u va tinh hinh phim bo Sd hUll ru~mg
dat tu'
- L?p thong ke tu' diEm tu'th6 cua cac Umg xii trong 10

trO' leu) co mQt vj tri quail tr<;mg (ni1m 60% di~n tfch ruQng
dat). Dii xuat hi~n mQt fang lap dja chu Idn co sO'hoo tU 50
den g'an 200 mllu, tuy chua th~t nhfeu. .
- T6ng Th~nh Phong huy~n Kien Hba phu Kien An tinh
Djnh Tttang 0' mla dau the ky XIX (ngay nay thuQc huy~n
Can Duac tlnh Long An) Dam trong vUng dong bang trung
tam cUa dong bang song CU'u Long.
Lap chu co sO'hoo duai 5 mlm chiem 66,1% so luqng
chu (329/498) va 16,7% di~n tich ruQng dat (608.3/3645.9).
Lap chu co sO'hoo ireD 5 mlm (trong do dong nhat la co sO'
hoo tti 5 den 20 milu) chiem 33,9% so luQ11gchu (169/498)
va 83,3% di~n tfch ruQng dat (3037.6/3645.9). Binh quail sO'
hoo cUa m6i chu trong toaD tbng la 7.1. Than co binh quail
sO'hoo caD nhat la 20; than co binh quail sO'hoo nha nhat
la 2.4. Nhin chung muc dQ ~p trung ruQng dat 0' day cling
tuoog doi caD, he1n 80% di~n tfch ruQng dat Dam trong tay
nht1'ng ngttdi kha gill, 2/3 chu ngheo co sO'hoo duai 5 milu
dfft chi ni1m gall 20% di~n tfch, chUng to ruQng dat a day
phat tri~n theo chiEm huang ~p trung, giai cap dja chu dii
gilt duqc vj tri quail tr<;mg nhung so d1a chu co sO'hoo tU
50 mllu trO' leu (cao nhat la 150 milu) it hoo 0' Lqi Trinh.
- T6ng Binh Trj H~ huy~n Binh DuC1ngphu Tan Binh,
tlnh Gia Djnh d mla dau the ky XIX (ngay nay dja ban nay
thuQc q~n Binh Th~nh, thanh pho Ho Chi Minh) la vUng
dong bang veil do thj Ian Sai Gon.
SO'hau nha 0' day chiem da so, 95% so lu<;fllgchu co sO'
hau duai 5 milu ruQng dat, trong do phl1n dong la co sa hoo
duai 1 milu. Khong co dja chu Ian co sO'hoo qua 30 milu
ruQng dat. Binh quail sa hau CUambi chu a Mng nay la 1.5,
trong do caD nhat la 6.2, thap nhat la 0.1, so than xii co binh

70% di~n tich ruQng dat. Dieu do phan anh fa xu the t~p
trung ruQng dat d day Nhung dja chu ldn co tU 50 ml1u trO'
len chi co mN chu. Tlnh hlnh (j day cung gall nhu' d Binh
Trj HIil, Sd hU'u nh6 chiem u'u the, ruQng da1 hi hU'u khang
nhieu, khong xuat hi~n dja chu Ian.
- T6ng Bao Ngai huy~n Bao An phu Hoang An tlnh Vinh
Long d ntia dati the ky XIX (ngily nay thuQc huy~n Giang
Tram tinh Ben Tre). Gan 70% s6 chu c6 sO'hU'u dum 5 ml1u
chi nAm 25% di~n tfch Sc1hU'u, can hem 30'(, s6 chu c6 sO'
hU'u tren 5 ml1u (dong nhat la hi 5 mAl! den 20 ml1u) Dam
trong tay hem 75'/, di~n tfch ruQng oat, phan anh xu the phat
tri~n ruQng dat tu c1day la xu the tfip trung ruQng dat.
- T6ng An Thlilnh huy~n Vlnh An phll Tfm Thanh tinh
13
An Giang a nlta oau the ky XIX, ngay nay thu{'>chuy~n Chq
Mc1itinh An Giang. T~i t6ng nay ru{'>ngdat khang nhfeu lo~i
sa hUll qua nh6 (dUc1i1 mliu), nhu'ng cling khang co nhfeu
Io~i dja ehu tU 50 mfiu trd Ien. Ba so dat dai nilm trong tay
tang Idp kha gia co sa hU'u tU 5 mliu den 20 mliu ru(>ng dat.
Tl1Y nhien gaB 35'k, so chil co Sd hUll duc1i 5 mliu chi nam
gnn 10'/, di~n tfeh rui;>ngdat tu, cho thay xu huc1ng phat tri~n
cua sd hUll rui;>ng dat d day Ia xu hudng t.{lptrung.
- T6ng Binh Thdi huy~n Vinh Binh, phil Tan Thanh
tlnh An Giang d ntta oau the ky XIX, ngay nay thu{'>chuy~n
b Man tlnh H~u Giang. T~i t6ng nay Sd hUll ttt 5 m:1u trd
Ien chiem u'u the tuy~t doL Sd hU'u nh6 chi chiem khang den
1% di~n tfch ru{'>ngdat. So dja chil ldn co Sd hUll ttt 50 den
250 mliu chiem 33% so Iuqng chil va khOling 70'k di~n tfch
ru{'>ngdat. Di'eu do chli'ng to giai cap dia chil d day m~nh,
ru{'>ngdat da t.{lptrung d muc d{'>caD.

cac than trang cling mQt t6ng va gili'a chung vc1i cac dia
phu'o'ng khac ngoai tong.
Truy tim siJ hU'u ruQng clift cun nhCtng ngu'O'iph\! canh
iJ que nha CUBhQ (chi thtfc hi~n du'Q'cvc1imot glaD lu'u phy.
canh cling t6ng, con ph\! canh kh~ic t6ng chu'a co du tu' li~u
d~ thtfc hi~n,) Lu?n an dFi tim hi~u blfcfc aau ve ban chat
hi~n tu'Q'ng ph\! canh trang siJ h(tu ruQng oat Cfnong thEm
Nam BQ mla aau the ky XIX.
4/Ru~mg di'it cong
La la?i ruQng dat nhfeu thLi' hili sau tu' dien tu' th6. Do
la la?i ruQng oat thuQc siJ hU'u Nha nu'c1choi;iccoi nhu' thuQc
SCfhtfu Nha nu'c1ctraG cha XB.than ghi VaGdia b? du'c1idaub
my.c "c6ng Glen c6ng th6", La?i ruQng dat nay pilat clem quail
cap cha xa clan theo dung dinh l~ tlt trieu dinh ban xuong.
Xa than khong co quyen mOilban, dlm co ruQng oat ay, Nhung
khi Nha nu'c1ctntng dl,Jng den cong diEm cong tM thi Nha
nu'c1ckhong phai b6f thu'C111gnhu' dot vc1itu' dieD tu' th6, ma
chi ghi chu VaGdia b~ de tnl to thue,
Gong dien c6ng th6 CfNilm BQ chi xuat hi~n theo
y chi
CUBNha nu'c1Cphong kien tlt CUQckinh Iy do dl;!cI?p dja bl;!
Dam 1836.
CJph?m vi dip t6ng, Iu?n van trinh bay so 1u'Q'ngr1!Qng
dat cong thong ke du'Q'cqua 124 dja b? CUB10 t6ng dB.chQn
va ty I~ cUa chung so vc1it6ng di~n tich CUBtUng t6ng. Di;it
so ruQng dfft cong trong cac t6ng d6 VaGnhling tlnh ma chung
trtfc thuQc thi thay ding ty I~ cong Glen cong th6 da tinh
du'gc cUa cac t6ng do can ban la phli hgp vc1ity l~ c6ng diEm
15
c6ng th6 ctla cac tlnh ttio'11gling ma tac gia Nguy€m Dinh

I?p ru0ng dat cong t:;ii n6ng t115n Nam B0. Ty I? ru9ng cHit
c6ng, tu khac nhau d nhU'ng dja phuo'11gkhac nhau phan anh
Ijch su hinh thanh co cali ru0ng dat t?i do cling nhu nhung
anh hudng va s'! quan Iy cua chlnh quYEmtrung uO'ng vdi
dja phuo'11g NhU'ng dja phUo'11gnao co [~ch sU'thanh I~p sdm,
16
ru<)ng dat do ngtfdi clan bO cang suc khat khftn ttt Iau thi
ru<)ng dat cang it, sv tal I?p ru<)ng dfit cang d~di ap Ivc cua
nha nudc phong kien i1 day khang m:;1nhme. d nhU'ng vUng
mdi khat khftn, htu clan ngheo dva vao sV trq gilip cUa cang
quy nha nudc d~ khat hoang thi ru{mg dfit cang chiem m{>t
ty I~ rat cao.
CHUaNG III
CHE DO CANH TAc RUONG DAT (j NAM BO NU'A
" '. . .
DAu THE KY XIX qua DJA B~
1. Canh me l11a,cae lo~i nong san va cay an qua :
- Tinh di~n tich ru<)ng (canh tac Ilia) va ty I~ cUa no
d cac d~a phucmg khao sat, tinh di~n itch dfit (trong Dang
san va cay an qua) va t1 I~ dfit nay trong cac d~a phuO'ng
khao sat, ket qtla cho thay rllng di~n itch canh tac Ilia i1h1iu
bet cac dja phucmg deli chiem
ty I~ cao, dfeu do chti"ng to
trong cO'cali cay trong cUa Dang nghi~p Nam B{>mi'a dati the
ky XIX cay Ilia Ia cay trong chu yeti.
Ky thu?t canh tac Ilia vlln hoan toaD I~ thu<)c vao tV
nhien, tHY v?y nhd dfit dai man mB', thuy Iqi dfeu boa, Dang
SHift Ilia cling d:;1ttucmg doi cao.
Thong ke nhU'ng trUdng hqp thay d6i Io:;1ihinh canh
roc ttt canh tac ru{>ng (trong Ilia) sang canh tac dfit vu'dn

phan cUa ngu'ai phy eanh ao ca(e6 nhfeu hay it ru<)ng dift Ci
que); bi~u di~n tren sc1da so lu<;>,ngngu'ai phy canh va hucfng
di cUa ngu'ai phy canh ao ca, xem xet vi~c chuy~n d6i hinh
thti'c canh tar hi ruQng daD thanh ao nuai ca ban d~ nQp thue
(thay rho vi~e n9P thue ruQng) cua hai them tren.
Ket h<;>,pvcfi tai li~u cUa "D?i Nam thy'e lye", "Gia djnn
thanh thong chi", lu?n van di den nh?n xet ve hinh thti'c
eanh tar ao ca Cidnh Djnh TuO'ng cua Nam Ky lyc tinh m1a
dau the ky -XIX d6 la mQt lo?i hinh eanh tae th~ hi~n sy'
Bang dQng cua Bong daD Nam b9 O<;>,idyng nguon l<;>,itV nhien
thay d6i hinh thti'c canh tar eho phu h<;>,pva c6 hi~u qua kinh
te caD hoo CiBhang nc1idift xifu kh6 eanh tae 100) Canh tar
ao ea g6p phan lam phong pho them lo?i hlnh eanh tae ruQng
dift Cidong b~ng Nam b('>- -
18
- KET LU~N
Tinh hinh sci hU'u va crmh roc ruQng dfit cua ngtiO'iVi~t
ci Bong than Nflm Be>mla aau the ky XIX qua dja b? 1836
du'gc trinh bay qua lL$n van ci me>ts6 net chinh nhu' salt:
1- Sv hinh thanh va phat trien che d('>Sd hliu ruQng
dat d Nam B9 trong boi canh vlta co nhung yeu to W nhien
va xii hQi cUa thO'i ky khi'in hoang (dat re>ng,ngtiO'ithu'a, thien
nhii'm trit phu hfm nhu' chu'a du'gc khai thac), l?i vtta phai
chill sv me dQng nhfeu. mi[it cua sv khung hoang cUa che de>
- phong kien.
2- Sv hinh thanh che d9 Sd hliu ruQng dat d Nam B9
mCiaau bttng vi~c ra dO'iva phat tri~n cua ru9ng dat tu', cho
bet the ky XVIII vliri chu'a co sv xuat hi~n che de>cong di'en
cong th6.
3- Sd hliu tu' nhan ve ru9ng dat d 11I1aaau the ky XIX

la con du'<'1ngkiem tinh ru9ng dat tli d~a phu'c1ng nay sang
dia phu'c1ng khac nhu' m9t so no:i a Gong biing Biic b9 cung
th<'1i.Ph\! canh d Gong biing Nam b9 phan anh tinh hinh giao
hill sa h11u a cac d~a phu'c1ng trong boi canh quail Iy ru9ng
dat long lea cua nha nu'0c phong kien tru'0c do.
7- Tli 1836 den giua the ky XIX nha nu'0c phong kien
da ap di';ttva sau do biing nhieu bi~n phIlp da gia tang di~n
tich cong diEm cong the> a Nam b9. Xu the nay da tac d9ng
tieu cvc den tinh hinh phat tri~n kinh te cua Gong biing Nam
b9.
Chinh sv phan hoa va phM tri~n den hat cvc cUa Sd
h11uru9ng dat tu', trong do sd h11unha tv canh bi d£y xuong,
sd h11u Idn dia chu tieD Wi la yell c'8.ukhach quail cua sv
phat tri~n kinh te d Gong biing Nam b9 Gauthe ky XIX. Nhu'n'g
nha nu'0c phong kien vdi chinh sach thiet I~p va gia tang
di~n tich cong dieD cong th6, da to ra bat c~p trong vi~c clap
ung yell c'8.ukhach quail trim. Gong dieD cong the>da trd thanh
yell to I~c h~u d 1l11aGau the ky XIX vi no duy tri xa h9i
tigju Dong phong kien, trot bu9c ngu'<'1iDong daD VaGmanh
ru9ng cong nha hE?Pkhien ru9ng dat b~ keG lui I~i xu the xe
Ie manh mUll, thu cong nghi~p khong co dieu ki~n tach kh6i
Dong nghi~p, khong giili phong suc laG d9ng d~ ph\!c V\! cho
san xuat Wn. Ve mi';ttdau tranh giai cap, cong dieD cong th6
20
dii lam ch~m xu hu&lg phan hOOxa hQi,d~n d~n nhUng thoa
hi~p giua cae Ivc luQ'ng doi khang, do v~y cuQc dati tranh
giai clip, dQng Ivc phat trif}n cUa cac xa hQi co giai cllp se
khong th~ duQ'cd~y m1;lnh.Thi~t l?p va gia tang y~u t6 11;lc
h?u a mQt khu vvc ma xu hu&lg VU'emtdi m9t trinh d9 Ivc
luQ'llgsan xuat cao hem da b9C19ro nhu Nam b9, nha Nguy~n

CHUaNG II CM De>sa Hdu Rue>ngD8:t a Nam
Be>Ntia D'au TM Ky XIX Qua Dfa BI.!
I. B6i canh Ijeh sti mdi tac de>ngMn CM de>sa h11u
ru9ng da:t a Nam be>ntia dAu tM kY XIX
II. Ch~ d9 sa h11u ru9ng d8:t d Nam b9 qua Dja hi.!
1386' ,
1. Nhdng quy tie ~p dja 'bl.!va cae 10l.J.isa hdu
rue>ng da:ttrong dfa hI.!.
2. sa hdu rue>rig d8:t hi; 'S11phan b6 sa h11u rue>ng
da:t t11
3. Ng11<1iph1,1canh trong sa h11uruQng da:t t11
4. Sd hdu rue>ng da:t Cong ,
CHUaNG III Ch~'dQ canh' hie rue>ng d8:t a Nam
Be>ntia dAu th~ kY XIX qua
Dfa BI.!
I. Canh me ru9ng da:t, trong Ida, cae Iol.J.i
nong sim va cay !in qua
II. Canh tae aoca
KET LU~
PHV LVC
CHU THICH
TAI LItU TRAM KHAo
Trang
1
1
4
12
23
25
26

333-350.
4- " Khch nghla Bay Thua" (1867-1873) ('u-iet::chung vdi
Vo;.'(l'hgnh Phudng). Nxb Thanh phS HO Chi Minh, 1991,
162 trang.
5- Thu m¥c ve phong trao Tay Sdn (viet chung vdi nhieu
tac gi~). Ban Tuyen huan Tinh Uy Tien Giang
xuatban,
1985, trang 21-143.
6- " L}ch sv Dang b9 tinh 1)&CL&C" (viet chung vdi
nhieu tac gia). Ban nghien Cdu Itch sV Dang tinh D~c
L~C xuat ban, 1983,
trang 10-40.
"",",., " <~
fr";
l
rv"'-~~"~;I'!I("';- ,
I dB
I
"'!, '
I
'" "'~I,' '
j
lL;f~"""">,,,,"'.I,
1.,.'. ., /., - H':
,
l
ll,
(
li,.:,,;, r"t/'
(