1
Tổ chức dạy học dự án trong dạy học một số
kiến thức chương " Động lực học chất điểm"
sách giáo khoa Vật lý 10 nâng cao
Lê Thị Phương Hoa Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Vật lý)
Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Hương Trà
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Trình bày cơ sở lí luận của dạy học theo dự án. Nghiên cứu nội dung kiến
thức và tình hình dạy học và tổ chức hoạt động ngoại khóa chương “Động lực học
chất điểm” sách giáo khoa vật lí lớp 10 nâng cao, thiết kế dự án để tổ chức dạy học
dự án qua hoạt động ngoại khóa chương "Động lực học chất điểm". Tiến hành thực
nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi của các dự án đã đề xuất.

Keywords. Phương pháp giảng dạy; Động lực học chất điểm; Vật lý; Dạy học dự án

Content

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

học dự án khi dạy học Vật lí trong chương trình phổ thông như : Tổ chức dạy học dự án nội
dung kiến thức phần máy điện chương:“Dòng điện xoay chiều” SGK Vật lí 12 nâng cao
THPT (Vũ Văn Dụng - Học viên cao học khoá 2 - Khoa sư phạm - Đại học quốc gia Hà Nội )
;“Tổ chức dạy học dự án nội dung kiến thức “Dòng điện trong chất bán dẫn ” SGK V ật lí 11
nâng cao THPT (Phạm Văn Hoạch - Học viên cao học khoá 2 - Khoa sư phạm - Đại học
quốc gia Hà Nội ).
Dưới góc độ tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học vật lý, PGS. TS. Nguyễn Văn
Khải và Trương Đức Cường có bài viết “Tổ chức dạy học ngoại khoá phần Điện học lớp 12
nhằm góp phần giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho học sinh” trên tạp chí Giáo dục số 178 .
3. Mục tiêu nghiên cứu
Tổ chức dạy học dự án qua hoạt động ngoại khóa cho học sinh khi dạy học nội dung các
kiến thức chương “Động lực học chất điểm” Vật lí lớp 10 nâng cao, nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động và sáng tạo của học sinh khi giải quyết các vấn đề trong bài học và trong thực
tiễn cuộc sống.
4. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức chương “Động lực học chất điểm” lớp 10 nâng cao. 3
- Các hoạt động học và hoạt động tổ chức, hướng dẫn hoạt động ngoại khoá của giáo viên
trường THPT Ngô Thì Nhậm - Ninh Bình.
5. Mẫu khảo sát
- HS khối 10 (A, B, C, D, E) trường THPT Ngô Thì Nhậm - Ninh Bình .
6.Vấn đề nghiên cứu
Tổ chức dạy học dự án kiến thức chương “Động lực học chất điểm ”như thế nào để có
thể phát huy tính tích cực , chủ động và sáng tạo của học sinh trong học tập.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng cơ sở lí luận của dạy học dự án để tổ chức hoạt động ngoại khoá cho học
sinh khi dạy học nội dung kiến thức chương “ Động lực học chất điểm ” Vật lí lớp 10 nâng
cao thì sẽ giúp học sinh vận dụng được các kiến thức Vật lí vào đời sống thực tiễn, phát huy

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính
luận văn có ba chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận.
Chương 2: Tổ chức dạy học dự án trong dạy học một số kiến thức chương “Động lực học
chất điểm” SGK vật lí lớp 10 nâng cao.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA DẠY HỌC DỰ ÁN
1.1. Quan điểm hiện đại về dạy học
1.1.1. Bản chất của hoạt động dạy
Bản chất của hoạt động dạy là tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy học sinh
cách tìm ra chân lí. Muốn tạo ra được tính tích cực trong hoạt động của học sinh thì người
thầy phải có khả năng tổ chức và điều khiển hoạt động học. Phải làm sao cho các em vừa ý
thức được đối tượng cần lĩnh hội, vừa biết cách chiếm lĩnh được đối tượng đó.
1.1.2. Bản chất của hoạt động học
Hoạt động học tập là hoạt động chuyên hướng vào sự tái tạo lại tri thức ở người học, là hoạt
động nhằm tạo ra sự thay đổi về tri thức, kĩ năng, thái độ trong cá nhân người học một cách bền
vững, có thể quan sát được, bao gồm các hành động thể lực và trí tuệ của họ.
1.1.3.Mối quan hệ giữa dạy và học
Quan điểm của Vưgotxky L.X (1896-1934) và nhiều nhà giáo dục đương thời, dạy học
là quá trình tương tác giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động của học sinh. Dạy và
học là hai hoạt động có cấu trúc khác nhau có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất biện
chứng với nhau, thực hiện đồng thời với cùng một nội dung và hướng tới cùng một mục
đích. Sự thống nhất giữa hoạt động dạy và hoạt động học thể hiện ở nội dung, chương
trình, kế hoạch, phương tiện dạy học.
1.1.4. Các biểu hiện của tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập
1.1.4.1. Tính tích cực học tập
Tính tích cực học tập là một hiện tượng sư phạm biểu hiện ở sự cố gắng cao về nhiều mặt
trong học tập (L.V.Rebrova, 1975). “HS phát biểu, diễn đạt quan điểm, trình bày và tranh

để tạo ra những tình huống dạy học. HS có thể thể hiện việc học của mình trước những đối tượng
thực tế, liên hệ với các nguồn lực cộng đồng, tham khảo các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên
cứu, hoặc trao đổi thông qua công nghệ hiện đại.
1.2.5. Tiến trình dạy học dự án
1) Quyết định chủ đề
2) Xây dựng kế hoạch
3) Thực hiện dự án.
4) Giới thiệu dự án.
5) Đánh giá dự án
1.2.6. Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dự án 6
1.2.7. Tác dụng, ý nghĩa của dạy học dự án
+ Phát triển những kỹ năng sống
+ Tạo điều kiện cho nhiều phong cách học tập khác nhau.
+ Thúc đẩy người học sử dụng tư duy, áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng
về công nghệ.
+ Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội;
+ Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học.
+ Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm;
+ Phát triển khả năng sáng tạo;
+ Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp;
+ Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn;
+ Rèn luyện năng lực công tác làm việc;
+ Phát triển năng lực đánh giá.
1.3. Hoạt động ngoại khoá và vai trò trong dạy học vật lý ở trƣờng THPT
1.3.1. Khái niệm và vị trícủa hoạt động ngoại khoá ở trường THPT
* HĐNK là một thuật ngữ dùng để chỉ các hình thức hoạt động kết hợp dạy học với vui
chơi ngoài lớp, nhằm mục đích gắn việc dạy và học trong nhà trường với thực tế xã hội.

Kết luận chƣơng 1
Trong chương này, chúng tôi trình bày cơ sở lí luận hiện đại về dạy học theo hướng phát huy tính
tích cực và năng lực sáng tạo của HS trong học tập, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến dạy học dự án.
Những cơ sở lí luận đó sẽ được chúng tôi vận dụng để tổ chức dạy dọc dự án qua hoạt
động ngoại khoá khi dạy học nội dung kiến thức chương “Động lực học chất điểm” Sách giáo
khoa vật lí lớp 10 nâng cao.

CHƢƠNG 2
TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHƢƠNG “ĐỘNG
LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”
2.1. Nội dung kiến thức chƣơng “Động lực học chất điểm”
2.1.1. Phân tích nội dung kiến thức SGK chương “Động lực học chất điểm ”lớp 10 THPT
2.1.1.1. Kiến thức về “Động lực học chất điểm” ở bậc THCS.
Ở THCS, HS đã bước đầu làm quen với 3 khái niệm đó là “Lực, khối lượng, quán tính”, cụ
thể :
- Ở THCS, HS đã biết lực đặc trưng cho sự tác dụng vật này lên vật khác, lực được đo
bằng lực kế. Học sinh cũng biết lực là một đại lượng véctơ, biết cách biểu diễn véctơ lực.
- Về khối lượng, học sinh cũng đã biết đó là một đại lượng liên quan đến lượng tạo thành
vật, biết cách dùng cân để đo khối lượng.
- HS biết khi có lực tác dụng, mọi vật không thể thay đổi vận tốc đột ngột được vì có quán
tính.
2.1.1.2. Kiến thức về “ Động lực học chất điểm ” ở bậc THPT.
- Với khái niệm lực:
+ Khi học về định luật II Niu tơn, học sinh sẽ biết được độ lớn của lực (F =ma) và biết được
định nghĩa của đơn vị Niu tơn. 8
+ Khi học về định luật III Niu tơn, học sinh sẽ hiểu thêm một đặc điểm của lực là luôn xuất
hiện từng cặp.
9
2.1.3. Sơ đồ cấu trúc nội dung chương “Động lực học chất điểm ”
giảm mất
trọng lượng
Lực hấp dẫn
Lực đàn hồi
Lực ma sát
Phương
pháp động
lực học
Các
lực cơ
học
Các
định
luật Niu-
ton
Lực.
tổng hợp
và phân
tích lực 10
- Điều tra giáo viên về phương pháp lên lớp, nội dung chương trình, các khó khăn, hạn chế
thường gặp phải khi giảng dạy phần kiến thức “Động lực học chất điểm” lớp 10 nâng cao.
Bên cạch đó,cũng thực hiện điều tra về thực tế thực hiện các hoạt động ngoại khoá vật lý (bản
điều tra xem phụ lục :Phiếu điều tra GV)
- Điều tra học sinh thông qua bài kiểm tra để phát hiện sai lầm, khó khăn của HS khi học
kiến thức “Động lực học chất điểm” lớp 10 nâng cao (bản điều tra xem phụ lục: Kiểm tra
kiến thức); điều tra tình cảm, thái độ của các thành viên câu lạc bộ vật lí với việc học tập vật
lí, những mong muốn, kì vọng của các em để sao cho việc học vật lí trở nên thú vị, hấp dẫn

2.2.1.4. Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong quá trình thực hiện dự án
2.2.2. Dự án 2:“Tuyên truyền về nguyên nhân, hậu quả và cách phòng tránh một số tai
nạn giao thông”.
2.2.2.1. Ý tưởng dự án
Tai nạn giao thông đường bộ được định nghĩa là “Các sự kiện bất ngờ nằm ngoài ý muốn
chủ quan của con người. Nó xảy ra khi các đối tượng tham gia giao thông đường bộ đang
hoạt động trên các tuyến đường giao thông công cộng, đường chuyên dùng hoặc các địa bàn
giao thông công cộng, nhưng do chủ quan vi phạm các quy tắc an toàn giao thông hoặc do
gặp phải các tình huống đột xuất không kịp phòng tránh gây ra những thiệt hại nhất định cho
tính mạng và sức khoẻ con người hoặc tài sản của nhà nước và nhân dân” (Báo cáo tình hình
trật tự an toàn giao thông năm 2007 của Uỷ Ban An Toàn Giao Thông Quốc gia ngày
4/2/2008). Chúng ta có thể làm hạn chế tai nạn giao thông được không? Cần phải có những
biện pháp nào để nâng cao ý thức chấp hành an toàn giao thông cho người dân ở nước ta? HS
đóng vai là các thành viên của Uỷ ban Hỗ trợ An toàn Giao thông Quốc gia, bằng những kiến
thức về các định luật Niu-tơn và một số kiến thức xã hội khác có nhiệm vụ tuyên truyền về
nguyên nhân, hậu quả và cách phòng tránh một số tai nạn giao thông.
2.2.2.2. Mục tiêu dạy học
2.2.2.3. Bộ câu hỏi định hướng của dự án
* Câu hỏi khái quát:
Tai nạn giao thông ảnh hưởng tới cuộc sống của chúng ta như thế nào? Làm thế nào để
hạn chế được tai nạn giao thông xảy ra?
* Câu hỏi bài học:
Quán tính ảnh hưởng như thế nào đến tai nạn giao thông xảy ra?
* Câu hỏi nội dung :
+ Phát biểu nội dung các định luật Niu-tơn và phạm vi áp dụng của các định luật ?
+ Quán tính là gì? Ví dụ?
2.2.2.4. Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong quá trình thực hiện dự án
2.2.3. Kế hoạch triển khai dạy học dự án qua hoạt động ngoại khóa\
Bảng 2.1. Kế hoạch tổ chức dạy học dự án
Thời gian

+ Lập kế hoạch thực hiện dự án.
+ Lấy thông tin phản hồi từ HS
Buổi sinh
hoạt thứ ba
+ Các nhóm báo cáo kế hoạch cụ thể thực hiện dự án, nêu rõ ý tưởng
thực hiện dự án.
+ GV và các nhóm lắng nghe, thảo luận và đóng góp ý kiến.
+ GV hướng dẫn HS tiến hành thực hiện các bước nghiên cứu.
+ Sau đó các nhóm thực hiện dự án
+ Lấy thông tin phản hồi từ HS
Buổi sinh
hoạt thứ tư
+ Các nhóm báo cáo sơ bộ về những việc đã làm được của dự án
+ Tổng hợp kết quả nghiên cứu của nhóm.
+ Chuẩn bị bài trình bày Powerpoint
Buổi sinh
hoạt thứ năm.
Tổ chức hoạt động ngoại khoá cho HS
+ Các nhóm giới thiệu sơ bộ dự án đã thực hiện: Bài thuyết trình, sản
phẩm.
+ Hoàn thành sổ theo dõi dự án
+Nhận xét, đánh giá chung tiến trình thực hiện dự án
Buổi sinh
hoạt thứ sáu
+ Tổ chức buổi báo cáo kết quả quá trình làm việc của CLB với tổ bộ
môn, nhà trường.
+ Các nhóm lần lượt báo cáo các dự án, BGK( GV trong tổ bộ môn, đại
diện HS các nhóm) đánh giá theo bộ công cụ đánh giá đã có.
3.2. Đối tƣợng thực nghiệm sƣ phạm
Đối tượng thực nghiệm là học sinh lớp 10 trường THPT Ngô Thì Nhậm - Thị xã Tam
Điệp - Tỉnh Ninh Bình.
3.3. Thời điểm thực nghiệm 14
Thời điểm tiến hành TN là giữa học kỳ II, năm học 2011 – 2012, sau khi HS đã học xong
chương “Động lực học chất điểm” ở học kỳ I
3.4. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm
Tiến hành chia HS thành 4 nhóm tham gia. mỗi nhóm gồm 8 HS đại diện thuộc các lớp
học khác nhau.
3.5. Thu thập dữ liệu thực nghiệm
Để có được kết quả thực nghiệm sư phạm, chúng tôi đã thu thập các dữ liệu thông qua:
- Quan sát hoạt động trao đổi với HS: Quan sát trực tiếp quá trình thực hiện dự án, chụp
ảnh các hoạt động, và quay video clip…
- Các sản phẩm của dự án: Bài trình chiếu, sản phẩm lực kế, sổ theo dõi dự án, một số bản
báo cáo.
- Bản đánh giá của BGK và các thông tin phản hồi của HS sau mỗi buổi sinh hoạt.
3.6. Thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm và cách khắc phục
3.7. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm
3.7.1. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
* Buổi sinh hoạt thứ 1:
* Buổi sinh hoạt thứ 2:
* Buổi sinh hoạt thứ 3:
* Buổi sinh hoạt thứ 4:
* Buổi sinh hoạt thứ 5:
* Buổi sinh hoạt thứ 6: Báo cáo dự án
Dựa trên các tiêu chí đánh giá cụ thể (Chương 2), 7 thành viên trong BGK đã chấm điểm
và cách tính điểm tổng hợp kết quả như sau: Điểm chấm của các GV có hệ số 2, điểm của HS

trình và
bài trình
chiếu
Ước mơ
45
47
43
47
46
47
47
45,7
Tương lai
48
46
48
49
47
49
48
47,7
Thủ lĩnh
43
44
43
45
46
47
44
44,2

90,2
Thủ lĩnh
95
96
90
80
74
74
92
88,4
Uy nghi
88
90
96
87
85
90
95
90,5
Sổ dự án
Ước mơ
43
X
X
46
45
46
46
44,8
Tương lai

Thuyết trình
Phần trình diễn sản
phẩm
Sổ dự án
Tổng
Giải
Ước mơ
45,7
82,5
44,8
173
Ba
Tương lai
47,7
90,2
46,5
184,4
Nhất
Thủ lĩnh
44,2
88,4
44,9
177,5
Ba
Uy nghi
44,9
90,5
46,2
181,6
Nhì

các buổi sinh hoạt câu lạc bộ vật lý, qua việc đánh giá các sản phẩm dự án, chúng tôi thấy
tiến trình dạy học đã đạt được mục tiêu đề ra là có thể tổ chức DHDA thông qua các HĐNK
khi dạy học kiến thức chương “Động lực học chất điểm” SGK Vật lí 10 nâng cao. Qua đó,
không những làm cho HS nắm vững kiến thức Vật lí mà còn phát huy tính tích cực, tự chủ và
bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho người học.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận
Từ kết quả thu được của luận văn, đối chiếu với nhiệm vụ đặt ra, chúng tôi đã giải quyết
được những vấn đề lý luận và thực tiễn như sau:
- Chúng tôi đã làm rõ các cơ sở lý luận của dạy học hiện đại trong đó có dạy học dự án và
của HĐNK nhằm phát huy tính tích cực, phát triển năng lực sáng tạo của HS trong học tập.
- Vận dụng cơ sở lý luận của chương 1, chúng tôi đã nghiên cứu soạn thảo tiến trình tổ
chức dạy học dự án thông qua tổ chức câu lạc bộ vật lí trong HĐNK chương “Động lực học 17
chất điểm” nhằm đảm bảo cho HS tham gia tích cực, phát triển năng lực sáng tạo của bản
thân, vận dụng các kiến thức lý thuyết vào thực tiễn.
- Quá trình thực nghiệm sư phạm đã chứng tỏ tính khả thi của tiến trình soạn thảo. Với
việc tổ chức hoạt động dạy học như đã thiết kế không những phát huy được tính tích cực,
phát triển năng lực sáng tạo của người học mà còn rèn luyện cho người học những kỹ năng tư
duy bậc cao (Phân tích, tổng hợp, đánh giá…). Đặc biệt, HS biết phân công công việc, biết
cách hợp tác trong công việc, biết tự xây dựng kế hoạch thực hiện các dự án , biết cách đánh
giá và tự đánh giá. Tiến trình này cũng có thể làm tài liệu hữu ích cho GV THPT khi dạy nội
dung kiến thức chương “Động lực học chất điểm ”
Với kết quả như trên, đề tài đã đạt được mục đích đề ra và khẳng định được giả thuyết
khoa học ban đầu.
Hướng nghiên cứu tiếp của đề tài:
Kết quả thu được từ đề tài tạo điều kiện cho chúng tôi có thể mở rộng và đi sâu nghiên

5.Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên kiêm chủ biên). SGK Vật lí 10 nâng cao . Nxb Giáo dục,
2006
6. Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên ). Sách bài tập Vật lí 10 nâng cao . Nxb Giáo dục,
2006.
7. Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên kiêm chủ biên). Sách giáo viên Vật lí 10 nâng cao .
Nxb Giáo dục, 2006.
8. Nguyễn Diệu Linh. Tổ chức dạy học dự án qua hoạy động ngoại khoá khi dạy nội dung
kiến thức chương “Các định luật bảo toàn” vật lý lớp 10 ban cơ bản. Luận văn thạc sĩ sư
phạm vật lý Đại học giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2009.
9. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng. Tổ chức hoạt động nhận thức cho HS trong dạy
học vật lý ở trường phổ thông. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001.
10. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Quế. Phương pháp dạy học Vật
lí ở trường phổ thông. Nxb Đại học sư phạm, 2002.
11. Đỗ Văn Thông. Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm. Nxb Giáo dục, 2004.
12. Phùng Thị Nguyệt Thu. Hiệu quả của hoạt động ngoại khoá đối với việc nâng cao chất
lượng giảng dạy-Học tập trong nhà trường phổ thông. Kỷ yếu hội thảo hiệu quả của hoạt
động ngoại khoá đối với việc nâng cao chất lượng dạy – học trong nhà trường phổ thông.
Viện nghiên cứu giáo dục Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 2007.
13. Nguyễn Phúc Thuần, Trần Văn Quang. Những bài tập định tính về vật lý sơ cấp. Nxb
Giáo dục, 1980.
14. Phạm Hữu Tòng. Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định hướng phát triển hoạt
động tích cực, tự chủ sáng tạo và tư duy khoa học. Nxb Đại học sư phạm, 2008.
15. Phạm Hữu Tòng. Lý luận dạy học vật lý oẻ trường trung học. Nxb Giáo dục, 2001.
16. Đỗ Hƣơng Trà. Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học Vật lí ở trường phổ
thông. Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, 2011.
17. Dự án Việt –Bỉ. Tài liệu tập huấn về ba phương pháp dạy học tích cực, 2007.
18. V.G.Ramoxki. Phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật l í(Bản dịch).
Nxb Giáo dục Matxcova, 1975.