Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
Tài Liệu
MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ PHÁT TRIỂN
ĐÀO TẠO THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
GIAI ĐOẠN 2006 - 2010
Tác giả:
PGS-TS. Nguyễn Hoàng Long
- 1 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
Mục lục
- 2 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ
PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006 - 2010
PGS-TS. Nguyễn Hoàng Long
Trường Đại học Thương mại
Phát triển thương mại điện tử (TMĐT) là xu hướng tất yếu của thời đại trên
phạm vi toàn cầu. Triển khai ứng dụng TMĐT ở nước ta đã được xác định cụ thể qua kế
hoạch tổng thể của Thủ tướng Chính phủ và các chương trình trọng điểm theo lộ trình
phát triển đến năm 2020. Trong những chương trình này, chương trình đào tạo và phát
triển nguồn nhân lực cho TMĐT có vị trí, ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Trên thế giới tồn tại nhiều góc độ tiếp cận để soạn thảo và triển khai các chương
trình đào tạo TMĐT. Qua nghiên cứu ở một số nước đạt được kết quả cao trong đào tạo
và ứng dụng TMĐT như Mỹ, Canada, Úc, Singapore, Hồng Kông, … chúng tôi nhận
thấy có 3 góc độ tiếp cận cơ bản là: (1) Đào tạo CNTT – TT TMĐT, (2) Đào tạo quản
trị kinh doanh TMĐT; (3) Đào tạo TMĐT liên ngành. Nhằm mục tiêu đào tạo và phát
triển nguồn nhân lực cho TMĐT trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá sự vận dụng các góc
độ tiếp cận đào tạo thương mại theo bậc đào tạo, hình thức đào tạo ở Việt Nam thời gian
qua, nhất là các năm 2003 đến 2005, bài viết đưa ra các quan điểm cá nhân về sự cần

thương mại “dựa trên công nghệ” (Technology-based Commerce), trực tiếp
ở đây là dựa trên CNTT-TT. Chính sự phát triển, phổ biến ứng dụng của
CNTT-TT trong các ngành kinh tế dẫn tới sự ra đời của TMĐT. Trong thời
gian đầu, ứng dụng của TMĐT là khá hạn chế. Những năm qua, cùng với sự
phát triển và hoàn thiện của CNTT-TT, khả năng ứng dụng của TMĐT ngày
càng mở rộng (ra đời các kênh kinh doanh mới, mô hình kinh doanh mới,
lĩnh vực kinh doanh mới ).
•
CNTT-TT là ngành công nghệ cao, do vậy những người khởi xướng, đặt nền
móng và phát triển TMĐT trong thời kỳ đầu thường là các chuyên gia CNTT
có tư duy kinh doanh. Như trên đã nói, TMĐT về bản chất là một lĩnh vực
liên ngành (Interdisciplinary). Trong TMĐT diễn ra sự đan xen các yêu cầu
về kỹ năng và kiến thức công nghệ, kinh tế quản lý, khoa học xã hội và hành
vi. Đứng trên góc độ của mình, các nhà công nghệ cho rằng để vận hành
TMĐT, các chuyên gia TMĐT cần được trang bị nền tảng kiến thức cao về
CNTT-TT.
•
Các cơ sở đào tạo đầu tiên khởi xướng các chương trình đào tạo TMĐT phần
lớn là các khoa công nghệ tính toán, công nghệ thông tin thuộc các trường
đại học tổng hợp hoặc đại học, học viện kỹ thuật, có truyền thống và nguồn
lực dồi dào về đào tạo CNTT.
- 4 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
1.2. Đào tạo quản trị kinh doanh TMĐT
Cách tiếp cận trên góc độ đào tạo các nhà quản trị kinh doanh TMĐT (cách tiếp
cận quản trị kinh doanh). Đặc trưng cho các chương trình đào tạo TMĐT này được khởi
nguồn từ các trường và các khoa quản trị kinh doanh. Xét trên góc độ lịch sử, phần lớn
các chương trình đào tạo thuộc cách tiếp cận này ra đời sau các chương trình đào tạo
thuộc cách tiếp cận công nghệ.
Tiếp cận quản trị kinh doanh nhấn mạnh trọng tâm trang bị các kỹ năng và kiến

quản trị kinh doanh ở các cơ sở đào tạo khác nhau.
1.3. Đào tạo TMĐT liên ngành (Interdisciplinary)
Xét với một nghĩa nào đó, tiếp cận trên góc độ đào tạo liên ngành (tiếp cận liên
ngành) nằm ở vị trí trung gian giữa hai cách tiếp cận đã đề cập trên. Các chương trình
đào tạo TMĐT theo tiếp cận liên ngành chủ trương đảm bảo sự hài hoà kiến thức và kỹ
năng thuộc cả ba lĩnh vực kinh tế - kinh doanh, khoa học xã hội - hành vi và công nghệ
thông tin - viễn thông. Xét một cách tổng quát, khi so sánh cơ cấu môn học trong các
chương trình đào tạo TMĐT, thì các chương trình theo tiếp cận quản trị kinh doanh và
tiếp cận liên ngành tương đối gần gũi nhau, trong khi các chương trình theo tiếp cận
công nghệ có sự khác biệt khá lớn.
Để xây dựng chương trình đào tạo TMĐT theo tiếp cận liên ngành, các cơ sở
đào tạo thành lập đội (eTeam) liên bộ môn, liên khoa hoặc liên trường (nằm trong thành
phần của cơ sở đào tạo, thường là các trường lớn). Các khoa, bộ môn tham gia và thành
phần của đội (eTeam) thường thuộc các lĩnh vực quản trị kinh doanh, marketing và
CNTT.
- 6 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
2. SỰ VẬN DỤNG CÁC GÓC ĐỘ TIẾP CẬN CỦA THẾ GIỚI VÀ THỰC
TRẠNG ĐÀO TẠO TMĐT Ở VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
Nhu cầu thị trường ngày càng tăng dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ các hoạt động
đào tạo CNTT và TMĐT trong năm qua với những hình thức phong phú và sự tham gia
của nhiều tổ chức, nhiều cơ sở đào tạo trong xã hội.
Nhu cầu đào tạo CNTT và TMĐT tăng dẫn đến sự tăng tương ứng của cung.
Một cuộc điều tra theo phương pháp lấy mẫu ở 300 tổ chức cung cấp các dịch vụ đào
tạo trên toàn quốc của Vụ TMĐT cho thấy 72% tổ chức đã có website riêng, 65% tổ
chức có cung cấp dịch vụ đào tạo trong lĩnh vực CNTT hoặc TMĐT. Trong đó, 79% tổ
chức có phòng, ban hoặc khoa riêng về CNTT, TMĐT và 81% tổ chức có phòng máy
tính. Những con số này cho thấy một xu hướng khá rõ tại các cơ sở đào tạo là định
hướng về đào tạo CNTT và TMĐT trong những năm gần đây. Mặc dù việc tiến hành
mở thêm các khoa mới, các ngành học mới liên quan đến rất nhiều yếu tố như cơ sở vật

quốc dân Hà Nội, đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, đại học Thương mại, đại học Ngoại
thương… một số luận văn cao học, luận án tiến sỹ đã nghiên cứu theo định hướng
chuyên sâu về quản trị TMĐT.
2.2 Trong đào tạo đại học
Cho đến năm 2005, ở tất cả các trường đại học Kinh tế ở nước ta, một số môn
học TMĐT được xác lập trong chương trình đào tạo các chuyên ngành của ngành quản
trị kinh doanh. Hoạt động đào tạo TMĐT trong năm 2005 còn được ghi nhận lớn ở sự
xuất hiện của khoá đào tạo chính quy về TMĐT tại trường đại học Thương mại. Đây có
thể coi là một bước đột phá để tạo nên nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao
trong tương lai cho lĩnh vực ứng dụng TMĐT tại Việt Nam như đánh giá của Vụ TMĐT
- Bộ Thương mại. Các chương trình đào tạo này là sự vận dụng quan điểm thứ hai: Đào
tạo quản trị kinh doanh TMĐT. Có thể minh chứng sự vận dụng hữu hiệu quan điểm
đào tạo quản trị kinh doanh trong đào tạo TMĐT của trường đại học Thương mại qua
mục tiêu đào tạo các cử nhân quản trị kinh doanh có phẩm chất và năng lực cơ bản, đảm
nhiệm cương vị quản trị các chức năng và quá trình kinh doanh ở những doanh nghiệp
có định hướng và dự án kinh doanh TMĐT, hoặc doanh nghiệp TMĐT hàng hoá cũng
- 8 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
như dịch vụ, chương trình đào tạo với tổng số 205 đvht không kể GDTC- 5 đvht và
GDQP- 11 đvht, trong đó kiến thức ngành và chuyên ngành chiếm 66 đvht.
Trường ĐH Ngoại Thương, trường đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh cũng đã
triển khai kế hoạch đào tạo TMĐT với sự ra đời của môn học TMĐT. Môn học TMĐT
được mở ra với ý nghĩa là một môn học độc lập, giảng dạy cho sinh viên chính quy sau
khi đã hoàn thành các môn học chuyên ngành, tạo cơ sở nền móng quan trọng cho sự
phát triển chuyên ngành ở giai đoạn tiếp theo.
2.3. Trong đào tạo cao đẳng
Trường Cán bộ thương mại trung ương thuộc Bộ Thương mại, trường Đại học
bán công Marketing Hồ Chí Minh, trường đại học dân lập Tôn Đức Thắng… là những
trường đầu tiên xây dựng khung đào tạo cao đẳng cho lĩnh vực TMĐT. Mục tiêu đào tạo
của khoá học này là đào tạo sinh viên làm việc chủ yếu ở các loại hình doanh nghiệp

tuỳ theo nhiệm vụ của từng dự án.
Các cơ sở đào tạo tập trung ngắn hạn là: VCCI, sự phối hợp Vụ TMĐT với các
trường đại học, một số cơ sở đào tạo về quản lý, quản trị kinh doanh và các tổ chức đào
tạo… Các chương trình đào tạo tập trung vào: Công nghệ thông tin và khái quát về
TMĐT. Trong năm 2005 phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã phối hợp với
các đối tác tổ chức 27 khoá đào tạo về những nội dung ứng dụng CNTT trong doanh
nghiệp, trong đó có 5 khoá đào tạo dành cho lãnh đạo doanh nghiệp, 3 khoá đào tạo cán
bộ quản lý CNTT và 19 khoá đào tạo chuyên ngành cho người sử dụng ứng dụng CNTT
tại doanh nghiệp.
2.5. Đào tạo trực tuyến
Với sự phát triển và phổ cập của Internet, đào tạo trực tuyến đang trở thành một
kênh đào tạo không thể thiếu cho nhiều lĩnh vực trong đó có lĩnh vực CNTT và TMĐT.
Song song với sự lớn mạnh của đào tạo không trực tuyến, hình thức đào tạo trực tuyến
về TMĐT đang có xu hướng phát triển nhanh trong năm 2005. Mặc dù mới chiếm tỷ lệ
9% nhưng loại hình đào tạo này hứa hẹn nhiều tiềm năng cho tương lai. Hình thức đào
tạo trực tuyến đã bắt đầu phát triển tại Việt Nam từ đào tạo chứng chỉ tới đào tạo đại
- 10 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
học và sau đại học. Chẳng hạn, các bài giảng, các bài tiểu luận đã dần dần được tải trên
mạng Internet thông qua website của các trường, các buổi thảo luận, trao đổi sôi nổi trên
một số diễn đàn. Mặc dù kênh đào tạo này chưa phát triển thành một kênh đào tạo chính
thức riêng biệt cho một khoá đào tạo nào về TMĐT trong nước nhưng nó đã hỗ trợ rất
lớn cho hình thức đào tạo truyền thống. Đây cũng được xem như là một phần không thể
thiếu nhằm nâng cao hiệu quả của các khoá đào tạo CNTT hay TMĐT bằng các bài
thực hành trên Internet. Thực tế, khoá đào tạo thạc sỹ quản trị kinh doanh chuyên ngành
TMĐT của Trường đại học Bách khoa Hà Nội đã áp dụng rất thành công phương pháp
đào tạo này.
3. MỘT SỐ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO TMĐT Ở VIỆT NAM ĐẾN
2010
Qua thực trạng đào tạo CNTT và TMĐT ở Việt Nam những năm qua cho ta

- Đại học:
•
Chính qui: Mỗi khoá đào tạo 250 đến 350
•
Tại chức: Chú trọng tại chức bằng hai
- Sau đại học: Tham gia giảng dạy các môn học chuyên ngành và hướng dẫn
luận văn với cao học, luận án tiến sỹ.
* Về giáo trình: Biên soạn hoàn chỉnh các giáo trình các môn học chuyên ngành
và cơ sở trọng yếu, cơ bản là: Môi trường và chiến lược TMĐT, Quản trị B2B và B2C,
Marketing TMĐT, Thiết kế Web, Quản trị hệ thống TMĐT, Bảo mật thông tin trong
TMĐT…
* Về đội ngũ giáo viên:
•
Số lượng: Đến 2010 từ 25 – 27 giáo viên và chuyên viên.
•
Nâng cao trình độ giáo viên: thực hiện các chương trình bồi dưỡng ngắn hạn,
dài hạn tập trung cho đội ngũ giáo viên để đến năm 2010 khoa có 1 giáo sư,
2 phó giáo sư, 5 tiến sỹ, 5 thạc sỹ. Chú trọng các chương trình bồi dưỡng
chuyên sâu chuyên ngành về CNTT TMĐT và TMĐT.
- 12 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
* Về cơ sở vật chất kỹ thuật cho giảng dạy và nghiên cứu khoa học: tận dụng
triệt để phòng thực hành TMĐT, phòng học đa chức năng, thư viện điện tử. Có kế
hoạch nâng cao kỹ năng thực hành TMĐT cho sinh viên chuyên ngành qua việc tham
quan thực hành Cổng TMĐT, Sàn giao dịch của Vụ TMĐT – Bộ TM, Phòng Công
nghiệp Thương mại Việt Nam, thành phố Hà Nội và một số doanh nghiệp thực tiễn.
3.3. Về đào tạo cao đẳng: Một xu hướng đào tạo cao đẳng tích hợp CNTT và
TMĐT đã bắt đầu xuất hiện trong năm 2005-2006, sẽ phát triển mạnh hơn trong giai
đoạn 2006-2010. Một ví dụ điển hình khẳng định xu hướng phát triển này là chương
trình đào tạo cao đẳng TMĐT của Trường Cán bộ thương mại trung ương đã được thiết

nghiên cứu trên đây sẽ đóng góp thêm một cơ sở để các cơ quan quản lý các cơ sở đào
tạo hoạch định, thực thi hữu hiệu, phù hợp các chương trình đào tạo TMĐT nhằm phát
triển nguồn nhân lực cho TMĐT nói riêng, phát triển TMĐT nói chung ở nước ta giai
đoạn 2006-2010 theo kế hoạch phát triển tổng thể TMĐT đã được Thủ tướng Chính phủ
phê duyệt năm 2005.
- 14 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
GIÁO TRÌNH ĐÀO TẠO THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ -
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
ThS. Nguyễn Văn Thoan
Trưởng Bộ môn Thương mại điện tử
Trường Đại học Ngoại thương
1. THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ ĐÀO TẠO THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
Trong những năm gần đây, với tốc độ phát triển mãnh mẽ, công nghệ thông tin
và thương mại điện tử đã xâm nhập vào mọi góc cạnh của đời sống xã hội nói chung và
hoạt động kinh tế nói riêng. Internet và Thương mại điện tử đã trở nên quen thuộc với
nhiều tầng lớp dân cư, từ học sinh, sinh viên đến các doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan
quản lý nhà nước. Thương mại điện tử góp phần hoàn thiện thương mại truyền thống
đồng thời hình thành những mô hình kinh doanh mới; giảm chi phí, nâng cao hiệu quả
kinh doanh và làm tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt là trong quá
trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Với thương mại điện tử, người mua có thể lựa chọn hàng hoá, dịch vụ trên các
thị trường ở mọi nơi trên thế giới. Các tổ chức cá nhân có thể giới thiệu sản phẩm đến
mọi thị trường, đồng thời phối hợp sản xuất và kinh doanh với nhà cung cấp, nhà phân
phối thông qua Internet để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh hình thành những mô
hình kinh doanh mới với năng lực sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh cao hơn. Với sự
đầu tư, khuyến khích của các nước trên thế giới đặc biệt là Mỹ, Canada, EU, APEC,
Australia, Singapore, Nhật cùng với các tổ chức quốc tế như WTO, OECD, UNCTAD,
UNCITRAL, WIPO, ICANN thương mại điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng
trong hoạt động thương mại của các quốc gia và thế giới.

doanh nghiệp ở các nước khác nhau sự khác biệt này càng rõ rệt đặc biệt là chưa có hoạt
động đào tạo các chuyên gia và các cán bộ chuyên sâu về lĩnh vực này một cách chính
quy.
Hiện nay, ở nước ta mới chỉ có một số ít cơ sở đào tạo về Thương mại điện tử
như Trường Đại học Bách Khoa với chương trình Thạc sỹ Thương mại điện tử, Trường
Đại học Thương mại với chuyên ngành Thương mại điện tử và các chương trình đào
tạo ngắn hạn về Thương mại điện tử cho doanh nghiệp của Vụ Thương mại điện tử (Bộ
thương mại), Viện tin học doanh nghiệp (VCCI) Trường Đại học Ngoại thương là
một trong những trường đại học đầu tiên ở Việt Nam đào tạo về Thương mại điện tử
nhưng chỉ giới hạn ở một môn học 60 tiết từ năm học 2004-2005. Từ khi thành lập, Bộ
môn Thương mại điện tử của Trường Đại học Ngoại thương đã rất tích cực và đi đầu
trong xây dựng chương trình và đào tạo với hơn 800 sinh viên được đào tạo chính quy
mỗi năm và hàng trăm cán bộ, doanh nghiệp được đào tạo qua các khóa học ngắn hạn
được tổ chức tại Trường hoặc phối hợp với các tổ chức khác như Vụ Thương mại điện
- 16 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
tử (Bộ Thương mại), Viện tin học doanh nghiệp (VCCI), Viện Công nghệ thông tin (Đại
học Quốc gia) trên khắp cả nước.
Thương mại điện tử là một lĩnh vực rộng, cần sự kế thừa các kiến thức kinh tế,
thương mại truyền thống và sự sáng tạo trong áp dụng những kiến thức, kỹ năng mới và
thành tựu của công nghệ thông tin và truyền thông. Bên cạnh việc trang bị những kiến
thức chung về kinh tế, quản trị kinh doanh cho người học, thương mại điện tử bao gồm
thêm các kiến thức chuyên ngành như: chiến lược thương mại điện tử, các mô hình kinh
doanh thương mại điện tử, marketing điện tử, tài chính, ngân hàng điện tử, luật về
thương mại điện tử, giao dịch điện tử, chính phủ điện tử cùng những kiến thức về
công nghệ thông tin hỗ trợ trực tiếp cho thương mại điện tử như lập trình xây dựng các
ứng dụng và website thương mại điện tử, quản trị mạng trong thương mại điện tử, quản
trị hệ thống thông tin trong thương mại điện tử, quản trị dự án thương mại điện tử.
2. NHU CẦU ĐÀO TẠO
Sự bùng nổ của công nghệ thông tin và sự hội tụ giữa các dịch vụ viễn thông –

kinh doanh quốc tế đòi hỏi không chỉ am hiểu về nghiệp vụ kinh doanh quốc tế, nắm
vững luật pháp kinh doanh quốc tế mà còn phải biết tận dụng những thành tựu của
công nghệ thông tin và truyền thông và các hoạt động kinh doanh để tăng hiệu quả,
giảm chi phí, nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Với đặc thù của chuyên ngành Thương mại điện tử, việc đào tạo ra một nguồn
nhân lực vừa có kiến thức về kinh doanh quốc tế và chuyên sâu về thương mại điện tử,
giỏi ngoại ngữ, có kỹ năng và kiến thức đầy đủ về công nghệ thông tin, chắc chắn sẽ
đáp ứng được nhu cầu đang rất cấp bách của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế quốc
tế, các cơ quan quản lý, nghiên cứu kinh tế.
3. CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
Năm 2005 đánh dấu sự khép lại của giai đoạn hình thành và bước sang giai đoạn
phát triển của thương mại điện tử tại Việt Nam với nhiều sự kiện nổi bật như hình thành
chính sách và pháp luật về thương mại điện tử, sự phát triển hạ tầng công nghệ thông tin
và các dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử, ứng dụng thương mại điện tử trong doanh
nghiệp, khai trương cổng thương mại điện tử quốc gia, đặc biệt là pháp luật chính thức
thừa nhận thương mại điện tử với sự ra đời Luật giao dịch điện tử. Trong bốn điều kiện
cơ bản để thương mại điện tử phát triển gồm: nhận thức, nhân lực, nối mạng và nội
dung. Khi nhận thức về tầm quan trọng và lợi ích của thương mại điện tử đối với các tổ
chức và cá nhân đã rõ ràng, nhân lực trở thành yếu tố quyết định để đẩy mạnh phát triển
thương mại điện tử. Các hoạt động tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, tác động dần
dần đến thói quen giao dịch thương mại của tổ chức và cá nhân được triển khai đồng bộ
qua các phương tiện thông tin đại chúng như TV, báo, đài, báo điện tử, các cuộc thi.
Chính sách định hướng và nhu cầu thị trường là hai yếu tố quan trọng tác động đến hoạt
động tuyên truyền nói chung và đào tạo thương mại điện tử nói riêng.
3.1. Các hình thức đào tạo Thương mại điện tử
- 18 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
Theo Báo cáo Hiện trạng thương mại điện tử Việt Nam 2005, tại Việt Nam hiện
có những hình thức đào tạo thương mại điện tử sau.
- Đào tạo chính quy dài hạn 16 %

Chương trình đào tạo đại học
Khoa đào tạo chuyên ngành thương mại điện tử đầu tiên tại Việt Nam
Khoa Thương mại điện tử trường đại học Thương mại được thành lập theo
Quyết định 532 ngày 15/8/2005 của Hiệu trưởng trường đại học Thương mại là khoa
chuyên ngành với chức năng nhiệm vụ đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa
học ngành quản trị kinh doanh, chuyên ngành thương mại điện tử. Khoa chính thức
tuyển sinh từ năm học 2005 – 2006. Chương trình đào tạo được thiết kế tương đối toàn
diện bao gồm những môn học như: Môi trường và Chiến lược thương mại điện tử,
Marketing thương mại điện tử, Quản trị tác nghiệp thương mại điện tử B2B & B2C,
Phân tích và thiết kế hệ thống thương mại điện tử, Thương mại điện tử với doanh
nghiệp vừa và nhỏ và thực hành thương mại điện tử. Khóa tuyển sinh đầu tiên của
Khoa năm 2005-2006 có 252 sinh viên hệ đại học dài hạn chính quy.
Bộ môn đầu tiên về Thương mại điện tử
Trường Đại học Ngoại thương khởi động cho hoạt động đào tạo thương mại điện
tử ở bậc đại học với sự ra đời môn học Thương mại điện tử theo Quyết định ngày
1/4/2004 của Hiệu trưởng nhà trường. Môn học Thương mại điện tử được thành lập với
ý nghĩa là một môn học độc lập, giảng dạy cho sinh viên chính quy các chuyên ngành
Kinh tế đối ngoại và Quản trị kinh doanh. Với mục đích trang bị những kiến thức và kỹ
năng cho sinh viên Ngoại thương sau khi ra trường có thể tổ chức và tiến hành các hoạt
động kinh doanh qua mạng Internet và các phương tiện điện tử. Phương pháp giảng dạy
chú trọng đến cả lý thuyết và thực hành. Phần thực hành hướng tới mục tiêu trang bị các
kỹ năng để người học hiểu và ứng dụng các mô hinh kinh doanh trực tuyến phổ biến
hienẹ nay, thao tác các nghiệp vụ thương mại điện tử trên máy tính. Phần thực hành
nâng cao nhằm đạo tạo và phát triển những kỹ năng về công nghệ thông tin cần thiết để
người học vận dụng sáng tạo và xây dựng các mô hình kinh doanh điện tử. Đến nay,
môn học đã được giảng dạy cho sinh viên của Khoa Kinh tế Ngoại thương, chuyên
ngành Kinh tế đối ngoại, các khóa 40, 41 với tổng số khoảng 1.500 sinh viên.
3.3. Giáo trình cho đào tạo thương mại điện tử
- 20 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006

(UNSW, Sydney, Úc). Trong giai đoạn dạy thử nghiệm ba năm từ 2003 đến 2005, giáo
trình liên tục được sửa đổi, bổ sung những nội dung từ cơ bản đến nâng cao, cả về nội
dung thương mại lẫn nội dung về công nghệ thông tin để phù hợp hơn với khả năng và
nhu cầu của sinh viên.
Khi biên soạn giáo trình, Bộ môn sử dụng những sách về thương mại điện tử
phổ biến và mới nhất thông qua tham khảo chương trình đào tạo của trường UNSW,
Latrobe và Queensland (Úc), đặc biệt Bộ môn sử dụng các sách thương mại điện tử mới
và điển hình nhất trên Amazon.com, trong đó phải kể đến hai đầu sách được tái bản liên
tục qua các năm là:
- 21 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
•
Electronic commerce: A managerial perspective, tác giả Efraim Turban, tái
bản lần thứ 4, năm 2006, nhà xuất bản Prentice Hall
•
Electronic commerce, tác giả Gary Schneider, tái bản lần thứ 6, năm 2006,
nhà xuất bản Thomson
Khó khăn lớn nhất mà các giảng viên gặp phải khi biên soạn giáo trình thương
mại điện tử là các ví dụ điển hình về các mô hình kinh doanh thương mại điện tử tại
Việt Nam, bài học thành công và thất bại Trong quá trình này, nhờ sự giúp đỡ của
lãnh đạo Vụ Thương mại điện tử (Bộ thương mại) và các chuyên viên, Bộ môn đã có
những thông tin rất chi tiết, cập nhật và hữu ích để đưa vào giáo trình.
Khó khăn thứ hai khi biên soạn giáo trình là nội dung thực hành, để thực hành
các nội quan trọng của thương mại điện tử như giao dịch thương mại điện tử, khai thác
thông tin thị trường, quản trị website thương mại điện tử, bên cạnh yêu cầu về cơ sở vật
chất như phòng máy, đường truyền Internet, khó khăn về mặt giáo trình thể hiện ở khâu
xây dựng những phần mềm ứng dụng thương mại điện tử để sử dụng trong các bài tập
thực hành. Với sự nỗ lực của các giáo viên Bộ môn và sự giúp đỡ của nhiều chuyên gia
lập trình, Bộ môn đã từng bước xây dựng và nghiên cứu được một số giải pháp thương
mại điện tử để cài đặt trên máy chủ của trường cho sinh viên sử dụng trong các bài thực

•
Tạo điều kiện và khuyến khích xây dựng giáo trình cho các môn học chuyên
sâu về thương mại điện tử
•
Tăng cường đầu tư vào cơ sở vật chất đặc biệt là phòng lab, đường truyền
Internet, các giải pháp phần mềm thương mại điện tử để đào tạo các kỹ năng
thực hành
4.4. Về phía các giảng viên
•
Chủ động nâng cao trình độ về cả kiến thức thương mại và công nghệ thông
tin để có khả năng giảng dạy các môn học chuyên sâu về thương mại điện tử
•
Chủ động nghiên cứu các chương trình đào tạo về thương mại điện tử trên
thế giới để xây dựng và hoàn thiện chương trình đào tạo hiện nay
Với những thành công ban đầu và một số thuận lợi, khó khăn trong đào tạo
thương mại điện tử đã phân tích ở trên, nhằm đảm bảo tính liên tục và kế thừa, hy vọng
lãnh đạo Vụ Đại học và Sau đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), lãnh đạo Vụ thưong mại
điện tử (Bộ thương mại) và lãnh đạo các Trường đại học tiếp tục có chính sách khuyến
khích, hỗ trợ và đẩy mạnh đào tạo về thương mại điện tử ở cả chiều rộng và chiều sâu
thông qua việc thành lập các Khoa, các chuyên ngành đào tạo về Thương mại điện tử
linh hoạt và liên thông với các chuyên ngành khác, phát triển đội ngũ giảng viên, đầu tư
vào cơ sở vật chất và đổi mới phương pháp giảng dạy để nâng cao năng lực đào tạo
cũng như chất lượng đào tạo đội ngũ nhân lực về thương mại điện tử ngang bằng với
các nước trong khu vực và quốc tế.
Đối với Trường Đại học Ngoại thương, việc triển khai mở chuyên ngành
Thương mại điện tử, thuộc ngành Quản trị Kinh doanh sẽ góp phần đa dạng hóa các
chuyên ngành của Trường Đại học Ngoại thương, phù hợp với xu hướng và nhu cầu đào
- 23 -
Hội thảo "Đào tạo thương mại điện tử trong các trường đại học, cao đẳng", Hà Nội, 29/8/2006
tạo hiện nay của xã hội là đào tạo đa ngành và chuyên sâu hóa các ngành đào tạo, linh

12. Ngôn ngữ cơ sở III
6
8
4
4
3
6
4
3
6
4
4
4
II. Kiến thức chuyên nghiệp 109
a. Kiến thức cơ sở khối ngành
13. Kinh tế vi mô I
14. Kinh tế vĩ mô I
8
4
4
b. Kiến thức cơ sở ngành
15. Marketing căn bản
16. Nguyên lý kế toán
17. Kinh tế lượng
18. Nguyên lý thống kê
19. Phân tích hoạt động kinh doanh
20. Ngôn ngữ kinh tế thương mại 1
21. Ngôn ngữ kinh tế thương mại 2
27
4