1
Đánh giá hiện trạng môi trường làng nghề
nấu rượu Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc
Giang và đề xuất giải pháp cải thiện Nguyễn Thị Huế Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
Khoa Môi trường
Luận văn Thạc sĩ ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường;
Mã số: 60 85 15
Người hướng dẫn: GS. TS. Trương Quang Hải
Năm bảo vệ: 2011 Abstracts. Chương 1: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu làng nghề. Chương
2: Điều kiện địa lý và hoạt động nấu rượu ở làng nghề Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh
Bắc Giang. Chương 3: Các nguồn thải và hiện trạng môi trường làng nghề. Chương
4: Các giải pháp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ hoạt động sản xuất rượu và cải
thiện chất lượng môi trường làng nghề Vân Hà.

Keywords. Làng nghề; Sản xuất rượu; Chất thải; Bảo vệ môi trường; Bắc Giang

Content
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Làng nghề là một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam. Làng nghề đóng

và diễn biến môi trường là cơ sở để đưa ra các giải pháp cụ thể và hữu hiệu giải quyết vấn
đề ô nhiễm môi trường làng nghề Vân Hà.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
 Mục tiêu nghiên cứu:
Đề tài luận văn có mục tiêu đánh giá sát thực hiện trạng môi trường và ảnh hưởng
của hoạt động sản xuất rượu đến môi trường làng nghề và sức khỏe cộng đồng. Từ đó đưa
ra một số giải pháp cải thiện môi trường làng nghề Vân Hà.
 Nhằm đạt được mục tiêu trên, nhiệm vụ của đề tài cần đặt ra là:
- Thu thập, tổng hợp các kết quả nghiên cứu đã có về tự nhiên, kinh tế - xã hội, các
tài liệu liên quan đến đề tài;
- Điều tra, khảo sát thực địa bao gồm: điều tra khảo sát hiện trạng môi trường đất,
nước, không khí; tình hình hoạt động sản xuất của làng nghề; lấy mẫu đất, nước
thải, nước mặt, nước ngầm, mẫu không khí…
- Đo nhanh một số chỉ tiêu môi trường tại hiện trường, phân tích mẫu trong phòng thí
nghiệm;
- Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường làng nghề qua kết quả phân tích các chỉ
tiêu môi trường;
- Xác định nguyên nhân gây ô nhiễm;
- Đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường làng nghề.
3. Phạm vi nghiên cứu
 Phạm vi lãnh thổ:
Phạm vi lãnh thổ nghiên cứu: làng nghề Vân Hà thuộc thôn Yên Viên, xã Vân Hà,
huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
 Phạm vi khoa học:
Đề tài tập trung nghiên cứu hiện trạng chất lượng môi trường (đất, nước, không
khí) ở khu vực làng nghề Vân Hà, từ đó đưa ra các giải pháp hữu hiệu, thiết thực để cải
thiện chất lượng môi trường.
4. Cơ sở tài liệu
Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã sử dụng những tài liệu chính liên quan
đến đề tài như:

1.1.1. Làng nghề và một số tiêu chí công nhận làng nghề
a) Khái niệm làng nghề
- Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư cấp thôn, ấp, bản, làng, buôn hoặc các
điểm dân cư tương tự trên địa bàn một xã, có các hoạt động ngành nghề phi nông nghiệp,
kinh doanh độc lập và đạt tới một tỷ lệ nhất định về lao động làm nghề cũng như mức thu
nhập từ nghề so với tổng số lao động và thu nhập của làng.
- Làng nghề truyền thống là làng nghề có các hoạt động ngành nghề được hình
thành từ lâu đời, được lưu truyền và phát triển đến ngày nay.
b) Tiêu chí công nhận làng nghề
- Nghề truyền thống
+ Là nghề đã xuất hiện tại địa phương từ trên 50 năm tính đến thời điểm đề nghị
công nhận.
+ Nghề tạo ra những sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc.
+ Nghề gắn với tên tuổi của một hay nhiều nghệ nhân hoặc tên tuổi của làng nghề.
- Làng nghề: Làng nghề được công nhận phải đạt 3 tiêu chí sau:
+ Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề
nông thôn.
+ Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề
nghị công nhận.
+ Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước.
- Làng nghề truyền thống: là làng đạt tiêu chí làng nghề và có ít nhất một nghề
truyền thống được công nhận.
c) Phân loại làng nghề
- Phân loại theo phương thức sản xuất và loại hình sản phẩm
- Phân loại theo số lượng làng nghề
- Phân loại theo thời gian làm nghề
- Phân loại làng nghề theo nguồn thải và mức độ ô nhiễm
1.1.2. Tác động của sản xuất làng nghề tới kinh tế - xã hội và sức khỏe cộng
đồng
a) Tác động của sản xuất làng nghề tới kinh tế - xã hội

(chiếm 95% số hộ trong làng). Ngoài nguồn thu trực tiếp từ nghề nấu rượu, người dân nơi
đây còn có nguồn thu gián tiếp thông qua việc tận dụng bã rượu để nuôi lợn. Do đó căn cứ
vào những tiêu chí của Bộ NN&PTNT chúng ta có thể khẳng định làng Vân hoàn toàn đạt
tiêu chí của một làng nghề truyền thống của Vân Hà.
1.2. Quan điểm, phƣơng pháp và quy trình nghiên cứu
1.2.1. Quan điểm nghiên cứu
1) Quan điểm hệ thống và tổng hợp
2) Quan điểm phát triển bền vững
1.2.2. Phương pháp nghiên cứu
1) Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu: đó là các tài liệu, số liệu về
điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, môi trường làng nghề , các báo cáo liên quan đến khu
vực nghiên cứu.
2) Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa
a) Phương pháp điều tra nhanh nông thôn
b) Phương pháp khảo sát thực địa, lấy mẫu khí, mẫu nước, mẫu đất
3) Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
4) Phương pháp bản đồ
1.2.3. Quy trình nghiên cứu

Chƣơng 2 - ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÝ VÀ HOẠT ĐỘNG NẤU RƢỢU
Ở LÀNG NGHỀ VÂN HÀ
2.1. Điều kiện tự nhiên
2.1.1.Vị trí địa lý
Xã Vân Hà nằm phía Tây Nam của huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Phía Bắc giáp
xã Tiên Sơn, phía Đông, Tây và Nam được bao bọc bởi sông Cầu.
Xã Vân Hà được chia làm 3 thôn: Yên Viên, Thổ Hà và Nguyệt Đức.
2.1.2. Đặc điểm địa hình và địa chất
- Địa hình đồng bằng tích tụ, xâm thực trên phù sa cổ ở độ cao trên 5m, hiện đang
là khu vực dân cư. Vật liệu bề mặt chủ yếu là cát, cát bột, độ dốc 1-3
o

, SO
2
,
bụi, nhiệt độ)
Chất thải rắn (tro, xỉ)
Nước làm mát
Chất thải rắn (tro, xỉ)
Bã rượu
Chăn nuôi
Chƣng cất
Rượu

Tách các
hợp chất
Nước làm mát
Than
+ Chế độ bức xạ, nhiệt
+ Chế độ gió
+ Chế độ mưa ẩm
+ Các hiện tượng thời tiết đặc biệt
2.1.4. Đặc điểm thủy văn
2.1.5. Đặc điểm thổ nhưỡng
Xã Vân Hà có 4 loại đất chủ yếu sau:
- Đất phù sa được bồi đắp hàng năm
- Đất phù sa không được bồi đắp hàng năm
- Đất phù sa úng nước

- Đất phù sa glây (Pg)
2.1.6. Đặc điểm kinh tế - xã hội
Thôn Yên Viên đã có trường mầm non, nhà văn hóa thôn. Hệ thống đường giao thông

- Nước vệ sinhchuồng trại
- Phân lợn 6
Chƣơng 3 - CÁC NGUỒN THẢI VÀ HIỆN TRẠNG MÔI TRƢỜNG
LÀNG NGHỀ
3.1. Các nguồn gây ô nhiễm môi trƣờng làng nghề
Dòng thải trong quy trình sản xuất rượu làng Vân bao gồm:
- Nước thải sau khi ngâm sắn khô, gạo;
- Khí thải (CO, CO
2
, NO
x
, SO
2
), bụi, nhiệt độ, tro xỉ do quá trình nấu và chưng cất
chủ yếu sử dụng nhiên liệu than;
- Bã rượu
3.2. Hiện trạng và loại hình quy hoạch làng nghề
a) Hiện trạng quy hoạch
b) Các loại hình quy hoạch
+ Quy hoạch tập trung:
+ Quy hoạch phân tán:
3.3. Đánh giá hiện trạng môi trƣờng làng nghề
3.3.1. Đánh giá hiện trạng môi trường không khí
1) Nguồn khí thải phát sinh từ khu vực chăn nuôi
2) Nguồn khí thải phát sinh từ các lò than dùng để nấu rượu, thức ăn gia súc và
sinh hoạt trong gia đình. Các loại khí thải chính phát sinh từ nguồn này là: bụi, CO, CO
2

a. Quy trình lấy mẫu
b) Phương pháp phân tích
2) Hiện trạng môi trường nước thải làng nghề
- Nước thải sinh hoạt
- Nước cuốn trôi bề mặt
- Nước thải sản xuất
Kết quả cho thấy hàm lượng chất rắn lơ lửng tại các cống thải khá cao. Nồng độ
này vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 1,08 đến 4,5 lần. Hàm lượng các chất hữu cơ (COD,
BOB
5
), NH
4
+
, coliform rất cao vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần.
3) Ảnh hưởng đến môi trường nước mặt
Các mẫu nước mặt đã quan trắc chủ yếu là các ao, hồ trong làng và sông Cầu, mục
đích sử dụng của chúng chủ yếu dùng trong việc tưới tiêu thủy lợi. Vì vậy các mẫu nước
mặt ở đây được so sánh với QCVN 08:2008/BTNMT (B1). Qua bảng kết quả phân tích
mẫu nước mặt của làng nghề Vân Hà ta thấy rằng có rất nhiều chỉ tiêu vượt quá QCVN 08:
2008/BTNMT (B1) như DO, COD, BOD
5
, NO
2
-
, NH
4
+
, coliform, Fe. Nhiều nguyên tố vi
lượng vẫn nằm trong giới hạn cho phép của QCVN


4.1.2. Áp dụng sản xuất sạch
4.1.3. Giải pháp giáo dục môi trường
4.1.4. Giải pháp quản lý Nhà nước
4.2. Các giải pháp công nghệ
4.2.1. Giải pháp xử lý khí thải
4.2.2 Giải pháp xử lý nước thải và chất thải rắn
a) Bán phân cho nông dân làm phân bón
b) Công nghệ xử lý bằng bể Biogas
4.3. Quan trắc và giám sát chất lƣợng môi trƣờng
4.3.1. Quan trắc môi trường không khí
4.3.2. Quan trắc môi trường nước mặt
4.3.3. Quan trắc môi trường nước ngầm

KẾT LUẬN
Trên cơ sở thu thập, tổng hợp tài liệu hiện có và kết quả khảo sát, lấy mẫu phân
tích nhằm đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường trên địa bàn làng nghề Vân Hà, đề tài
rút ra một số kết luận chính sau:
1) Làng nghề nấu rượu Vân Hà xuất hiện từ rất sớm. Vào thế kỷ XVII, người dân
ở đây đã nắm vững và hoàn thiện kỹ thuật nấu rượu với những quy trình đòi hỏi tay nghề
và trình độ chuyên môn hóa khá cao.
Cho đến nay, nghề nấu rượu ở Vân Hà đã được mở rộng cả về quy mô và sản 8
lượng, đồng thời chất lượng cũng được nâng cao. Làng Vân đã có khoảng 885 hộ làm
nghề nấu rượu (chiếm khoảng 95% số hộ trong làng). Ngoài nguồn thu trực tiếp từ nghề
nấu rượu, người dân nơi đây còn có nguồn thu gián tiếp thông qua việc tận dụng bã rượu
để nuôi lợn. Song, chính việc phát triển sản xuất và phát triển chăn nuôi một cách ồ ạt,
không có quy hoạch, chất thải sản xuất và chất thải chăn nuôi chưa được xử lý mà thải ra
môi trường xung quanh làm cho môi trường khu vực bị ô nhiễm nghiêm trọng.

+
, coliform đều có
hàm lượng vượt QCCP nhiều lần. So với QCVN08:2008/BTNMT (B1), 100% những
mẫu quan trắc đều bị ô nhiễm hữu cơ. Hàm lượng COD vượt QCCP từ 1,1 đến 19 lần,
hàm lượng BOD
5
vượt QCCP từ 1,3 đến 30 lần, gần 50% số mẫu quan trắc có hàm lượng
NO
2
-
đã vượt QCCP; 71% số mẫu có hàm lượng NH
4
+
vượt quá QCVN từ 3,34 đến 53,76
lần. Hàm lượng coliform rất cao, nhiều mẫu quan trắc đã vượt quá giới hạn cho phép,
riêng mẫu nước sông Cầu nằm trong QCVN(B1). Ngoài ra, nước ở Vân Hà còn bị ô
nhiễm bởi hàm lượng chất rắn lơ lửng và sắt.
- Nguồn nước ngầm tầng nông hiện nay được nhân dân sử dụng để phục vụ sinh
hoạt cũng đã bị nhiễm NH
4
+
, Fe, coliform với nồng độ cao, một số hộ gia đình còn bị
nhiễm Mn.
- Môi trường đất trong khu vực có hàm lượng mùn, thành phần dễ tiêu như lân,
kali… khá cao gây nên tình trạng phú dưỡng. Nhiều nơi trong khu vực nghiên cứu đất
mặt chuyển màu xám đen, lúa canh tác trong khu vực xảy ra tình trạng mất mùa, lúa lốp.
- Tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường sống ảnh hưởng nghiêm trọng đến
sức khỏe của người dân trong khu vực. Các bệnh thường gặp chủ yếu tại làng nghề này là
bệnh ngoài da 68%, bệnh đường ruột 58%, bệnh hô hấp 44%.
3) Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến ô nhiễm môi trường làng Vân là do chất thải sản

xử lý rác thải đúng nơi quy định.
- Sử dụng hầm Biogas.
- Xây dựng hệ thống cấp nước sạch, hệ thống xử lý nước thải tập trung…
- Cơ quan chuyên môn và chính quyền các cấp cần lập kế hoạch kiểm tra, giám
sát các chỉ tiêu về khí thải, nước thải tại làng nghề để cập nhật thông tin, kịp thời đề xuất
biện pháp nhằm ngăn chặn ô nhiễm và sự cố môi trường tại khu vực làng nghề.
- Các hộ sản xuất nên trồng cây xanh xung quanh, vừa tạo bóng mát, vừa ngăn
cản quá trình phát tán khí thải vào môi trường không khí. References

TIẾNG VIỆT
1. Lại Huy Anh, Tống Phúc Tuấn (2003), Môi trường địa chất, địa mạo lưu vực
sông Cầu, Lưu trữ Viện Địa Lý, Hà Nội.
2. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2006), Bảo tồn và phát triển làng
nghề, Hà Nội.
3. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2006), Thông tư số 116/2006/TT-
BNN – Hướng dẫn một số nội dung của Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày
7/7/2006 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn. Kỷ yếu hội thảo
Bảo tồn và phát triển làng nghề, Hà Nội.
4. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Báo cáo môi trường quốc gia 2008,
Môi trường làng nghề Việt Nam, Hà Nội.
5. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất
lượng không khí xung quanh – QCVN 05:2009/BTNMT, Hà Nội.
6. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất
lượng nước mặt – QCVN 08:2008/BTNMT, Hà Nội.
7. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước
thải sinh hoạt – QCVN 14:2008/BTNMT, Hà Nội.
8. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất

Quốc Gia Hà nội – Đại học KHTN – Khoa hóa, Hà Nội.
22. Trần Thị Ninh (2009), Nghiên cứu cơ sở khoa học cho quy hoạch bảo vệ môi
trường làng nghề đúc đồng, nhôm Đại Bái, huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh,
Luận văn thạc sĩ khoa học Địa lý, Trường Đại học khoa học Tự nhiên, Hà
Nội.
23. Dương Bá Phương (2001), Bảo tồn và phát triển làng nghề trong quá trình
công nghiệp hóa, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.
24. Sở tài nguyên và môi trường tỉnh Bắc Giang (2005), Môi trường và bảo vệ
môi trường tỉnh Bắc Giang.
25. Trịnh Thị Thanh (2000), Độc học môi trường và sức khỏe con người, NXB
Đại học Quốc Gia Hà Nội.
26. Lâm Minh Triết, Diệp Ngọc Sương (2000), Các phương pháp phân tích kim
loại trong nước và nước thải, NXB Khoa học Kỹ thuật.
27. Trang thông tin điện tử của tỉnh Bắc Giang http://ebacgiang.com.vn/.
28. Trang thông tin điện tử làng nghề Việt Nam http://langngheviet.net/.
29. Vũ Đình Tuấn, Phạm Quang Hà (2004), Kim loại nặng trong đất và cây rau ở
một số vùng ngoại thành Hà Nội, Khoa học đất (số 20)
30. Uỷ ban Nhân dân tỉnh Bắc Giang (2008), Điều tra nghiên cứu môi trường
làng nghề Vân Hà. 11
31. Viện Địa lý (2005), Điều tra, đánh giá, xây dựng qui hoạch tài nguyên môi
trường tỉnh Bắc Giang đến năm 2010 phục vụ mục tiêu quản lý bảo vệ môi
trường, phát triển bền vững kinh tế - xã hội của tỉnh.
32. Viện Thổ nhưỡng Nông hóa (1998), Sổ tay phân tích đất, nước, phân bón cây
trồng, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
33. Bùi Văn Vượng (2002), Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam, NXB
Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
34. Trần Minh Yến (2003), Phát triển làng nghề truyền thống ở nông thôn Việt