n li cá ni vùng bin
vnh Bc B

Nguyn Th o

i hc Khoa hc T nhiên
Luchuyên ngành: Hc; Mã s: 60 44 97
ng dn: 
o v: 2012 Abstract: Tng quan v ngun li cá ni vnh Bc B: Khái quát v ngun li cá ni
vnh Bc B; Mt s  ng cá. Tin hành nghiên cu: Mô hình
hoá quá trình chuyng trong qun xã sinh vt ni bi
quá trình sn xut vt cht hu sut sinh thái trong qun xã sinh vt ni
binh tr ng và kh i thác ngun li cá ni nh. Trình bày các kt
qu  ng ngun li cá ni nh Vnh Bc B
trình sn xup ca TVN trong vnh Bc Bn xut th cp
cnh Bc Byng trong vnh Bc Bc
tính tr ng và kh n li cá ni nh vnh Bc B.

Keywords: Hc; Vnh Bc b; ng; H
sinh thái bin; Cá ni Content
MỞ ĐẦU
Phát trin kinh t xã hi cho dù  hình thn lin vi vic
khai thác, s dng các ngu ng yêu cu phát trin bn vng
kinh t xã hc, nhng nghiên cn v tài nguyên sinh vt bit tích
cc nhm m c v khai thác, s dng hp lý tài nguyên bin Vit Nam - ngun tài

 ên  . 






























28, 2012) [2].
Lum phn m u, ni dung, kt lun, danh mc tài liu tham kho và các ph
lc. Ni dung chính c b c:
ng quan ngun li cá ni vnh Bc B
m vi,  và ngun s liu s dng
Kt qu nghiên c ng và kh n li cá ni
nh vnh Bc B. TÓM TT CÁC NI DUNG CHÍNH
Bin Vic chia thành 4 vùng ch yu: Bc B, Trung B và
Tây Nam B. Các hong khai thác hi sc phân chia thành ngh cá
ven b và ngh cá xa b, d ng  mi vùng bin. Ranh gic
ng sâu 50m  vùng bin Trung B và 30m  các vùng bin còn li. Mùa v
khai thác ch yu có 2 v: v cá nam (tháng 5-10) và v cá bc (tháng 11-ng vi hai
mùa gió: mùa c (FICen  Trung tâm thông tin thy sn).
Da theo quan h vi nhi, khu h cá vnh Bc B c to thành bi các nhóm loài
 nhóm nhii rng nhit, nhóm nhii hp nhit, i và cn nhit i, t
thành phn nhii chim s ng ch ycó th coi khu h cá vnh Bc B là
mt khu h cá nhii không hoàn toàn vi hai nhóm chính là nhóm hp nhit và nhóm rng
nhit. Thuc nhóm th nht là nhng loài cá nhii (191 loài, chim 25,6% tng s loài ca
khu h) mà gii hn phân b phía bc ca chúng là tây bc Binh Bc B là gii
hn phân b phía nam ca chúng. Thuc nhóm th hai là nhng loài phân b rt rng trong vùng
bin nhii c 
chim 63,7% tng s loài trong vnh.
Du ki chia cá bin Vit Nam thành 4 nhóm chính: cá tng trên
(cá ni), cá tng trong rn san hô. Trong nhóm cá ni có khong 260 loài,
chim 15% tng s loài cá trong vùng bing sng  tng c bên trên, tp trung
hng ngày nng m và thi tit thun lng ni lên sát m
ni c mõm hoi m th hoc bt mi. Cùng vi s nh


 
 . 









 1991  
 t b các khu bin ven b tây vnh Bc B  ,  khong 390
 tn 





 kh  t ( 






48,4  31,3). 





 , ) 
 , 

191,7  2005 253,3  2010 
268,2  . 





 83%  2010-2011 
















 210-223 

vùng trm phc v mc tiêu phát trin lâu bn ngành hi sn vùng bin gn b 
G u tr ng và kh i nh (ch yu là cá
nc, cá trích, cá b bin Vim cp B, mã
s KC.CB.01-14 do thn Vi nhim vi ni dung bao gm các v
ch y âm và ng dng trong nghiên cu ngun li cá ni nh; (ii)
Kt qu n trng và kh n li cá ni nh  bin Vi
2003-2005; (iii) Kt qu  s phn hi âm ca mt s loài cá ni nh; (iv) Hin trng
mt s ngh khai thác cá ni nh  Vit Nam; (v) Hin trng phân b trng cá, cá bt ca mt s
loài cá ni nh  bin Vit Nam; và (vi) Các yu t hc và thu sinh vt có liên quan
 bin Vit Nam.
Trong các CB
 

 Nam nói chung và  






p . 
























 Hinh và
Hinh Hp tác ngh cá Vit Nam - Trung Quc trong , 25-12-2000 




 .
u 2 trong Hinh phnh vnh Bc B m ni tun t t ca sông
Bc Luân n ca vnh chia vnh Bc B ra làm hai. Ca vnh lng thng t o Cn C,
tnh Qung Tr, Vio Hi Nam, Trung Qun 9
nh hi phnn 21 chia c quyn kinh t.
u 3, phn II ca Hinh Hp tác ngh cá Vit Nam - Trung Quc trong vnh Bc
B t nht trí thit l
c quyn kinh t ca mc, nm v phía bc ca vnh Bc B,
v phía nam ca tuyn 20
0






















 4 

(

 

 ):



trong nhng ni dung ca ving qun th, 

 nh: (i) s
ng (cá th) hoc khi ng (kg, tn) c tính trên m din tích hoc th tích,
và (ii) m khai thác t ng (



 ) t khai thác
c mà không làm n qun th.
 Vit Nam hin nay, hai ph bin  nh tr ng là: Các
c tinh s ng hoc trng p
biu th sng cá thông qua các thông s ca vic khai thác.   chng th
pháp nghiên cu ca tác gi, lu  v cách tính và mt s c
m ca các 
u và bt li
m trng
 âm
a trên din tích ci kéo

ng th
Ngoài ra, trên th gii   ng nghiên c n p tài
nguyên hi sn và sc ti cng bin da trên mt kênh thông tin quan trng là quá
trình chuy   ng trong h sinh thái bin. H      n vic
nghiên cu chuyng và vt cht ca quá trình sn xup trong h sinh thái
bin nhii c công b trên th gii trong nhng t qu nghiên cu
phân tích các mi quan h gi ng và các ngun li sinh vt thông qua xích dinh
ng trong bin; các ng ca s bii xu th chuyng lên ngun li
sinh vt bin. Nghiên cu quá trình chuyng và vt cht, quá trình sn xut và
i ch sinh thái bin Vit Nam c chú ý trin khai

 (







).
Theo m cn li cá ni có th c tính
t  tha cá có trong vùng bin th m bo cho mng
( ) cá nhnh sinh sng  trong vùng bin. Tng khng cá trong mt
c và trong mt thi khoc các nhà nghiên cu ngun li bin coi là tr
ng  cá bin trong thi kho,  c 




.
c chuyn hóa qua các bng ca chui th
sinh thái bin tuân theo mt chui quy lu (2.2):
- ng mt trc vt ni bin nh quang hp
- ng t thc vt nng vt ni nh ng vt nc vt ni
- ng t ng vt ni lng vt bc cao nh ng vt b
ng vt ni (nghiên cu này gii hng vt bc cao là cá ni nh - ng v
hay dng cá hic vng vt ni)
Hình 2.2: chuyng qua các bng






 

Th nhng vt ni s dng thc vt ni làm th này là quan h theo
kit d - vt mng vt nc coi là vt d, thc vt nc coi là vt
mi. Trong quan h này, sinh khi ca qun th ng vt n dng th
sinh khi thc vt ni gi tiêu thi quan h cnh tranh gia hai qun th
khác loài.
ng
t nhiên (1)
Thc vt ni
(2)
ng vt
ni (3)
Cá ni nh
(4)
Th hai, do sc ép ca s  ng cá th ca qun th, các cá th buc phi cnh
 duy trì s ng  mc cân bng. Trong quan h này, mt phn s ng cá th 
b loi ra khi qun th c cht) làm cho sinh khi ca qun th suy gim.
i quan h cnh tranh cùng loài.
Ngoài hai quá trình trên, nhing sinh khi qun th 
quang hng, hô hp, cht t (hình 2.3).

Hình 2.3: Các quá trình ng ti s phát trin ca qun xã sinh vt ni bin
Trong hình 2.3, K
0

K
2
Z)F
dZ/dt = (b
1
b
2
K
2
F  K
3
 K
5
 (2.1)

3
) - sinh khi ca qun th thc vt ni ng vt ni; b
1
- h
s chn lc th nhiên cng vt ni i vi thc vt ni; b
2
- h s ng hóa 


 ; - h s suy gim khng do cnh tranh cùng loài ca các qun th thc
vt ni ng vt ni.
Xét h u trong v ph nht biu din t phát
trin t nhiên ca qun th thc vt ning th nht (K
1
) biu din t 

K
2

riêng (Ki, i=0 5a các quá trình sinh- nêu trên vào
   (







 ,  , 



,








 ) 





 Cc điu kiê
̣
n gia
̉
i ba
̀
i toa
́
n




 2.1  , 
 -Kuta, Adamxo, 










 -Kutta.




























  K
i
.
- 





 ).
 Gii bi ton dng
Vi mu hin trng ca quá trình sn xut vt cht hn xã
sinh vt ni  vùng bin ti mt thc trung bình trong mt thi kho
c giu kin dng.






















 a quá trình nêu trên




 .
 Kutta vc áp dng cho bài toán dng, song cn phi kim tra
tính hi t. C th, vu ki  ng (  )
i trong sut quá trình lp, nu tc tính th  ln mà nghic ch
sai khác vi nghim  c th n-1 mt giá tr  t
n ta dng:
Max (|F
n
 F
n-1
|  |Z
n
 Z
n-1
 (2.2)
Vi cách x lý này, nghiu có th cho tùy ý khác 0. 
















 .
























 (F) 


ng bt k và nguyên lý b t ca b 
c biu di
P
i
= A
i
- R
i

Gán thông s sinh thái, thông s u khi
c s ling ti tt c các tng ca các trm
kho sát
 bc x và các t riêng ca các quá trình
phát trin qun th (K
0
,K
1
,K
4
,K
5
) ti tt c tng và các
trm
Tính K
2
, K
3
và gii bài toán dng b
Runge  Kutta ti mt tc ca 1 trm (nghim ban
0)

ng nhp vào (P
i-1
ng bc x quang h
i
c gt thô
và P
i
t tinh.

Hình 2. ng qua bng i bt k
(

 , B
i
 sinh khi, A
i
 ng hóa, R
i
 hô hp, P
i
 t,
P
i-1
 t ca bc (i-1), NU
i-1
 ng th

 ,
NU
i





  , 

 
 :
 sn xup ca thc vt ni
 : P
t
= 0,4.K
1
.F
Hô hp ca qun th TVN : R
F
= 0,4.K
0
.F
p tinh: P
n
= P
t
- R
F
n xut th cp ca ng vt ni
 : A
Z
= 0,4.b
1

s 0,4 cho bing C chim 40% trng khô ca sinh vt.
P
i-1
A
i

NU
i

NU
i-1
R
i

P
i

B
it s hiu qu n trong tc quang hp









2
 
















( ).   2.6 












  trung bình v dày l
ng dc kt qu.
2.6: 


















 , 

















 ,   -
2


 /m
2
.,































(











 ).
 :
i vi bp:

Z
*/ P
n
*
Trong các công thc này, các kí hiu có ch s (*) là giá tr 








trong cc thit din 1m
2
t mt ti lp quang hp (ho sâu cn quan tâm ),


 *, Z* tính bng mg-
2
(theo t l cht khô chim 15% ch s 0.06 cho
bing C ching ch calo ca 1 mgC có trong sn phm, I
SURF
là
bc x 

 t bin (cal/cm
2
.), 



 



  ti

 
ên cho   (  




  ).

5
 /



 cá ni nh 
6

2 

ng vt ni  cá ni nh, 









 i nh 





 
sau:
 : P
CNN
= H
6
.P
Z
  : B
CNN
= P
CNN
/H
5




 : TL
CNN





 ,




 (P
CNN
).
Áp dng mô hình này, nghiên c dng các s liu v t







 3D

















 
 và c
  c, 




 nh Bc B .
Trường độ sâu
Phn ln din tích vnh Bc B  sâu t quá 100m,  trung tâm vnh vào
khong 50  75m. 

 phía ngoài ca vi 175m (hình 2.7). Theo tính
toán, bc x quang hp   sâu trên 125m có giá tr  ng quang hp (<0,003
cal/cm
2
/phút) nên các tính toán ch thc hin t sâu gii hn 125m.
Trường nhiệt độ
Vi phm vi nghiên cu là toàn vnh Bc B,  n ng ca vùng ca
sông nên yu t sinh thái ch o chi phi s phát trin ca sinh vt ni ch c gii hn  nhit
.

 

C (hình 2.14, 2.15).
 
-23
o
-26
o



S khác bi nhi các tng trong tháng 1 cho thy xáo trn thng
c din ra mnh m. Trong mùa này, nhi c mt bin gi
chóng khin mt s khu vc trung tâm và ca vnh có nhi các t
không nhiu so vi các tc phía trên.
Phân b nhi c bin trong các tháng còn li c th hin trong ph lc 2, cho
thy tính cht mùa th hin rõ nét  nn nhith so vi mùa hè vi xu
th phân b c nhau.
S hong ca hai long trc tip không ch
ti nhi c bin mà còn tn các khc có nhng tính cht
nhit mui ng ca h thc lng
xut hi thng gió mùa tây nam thng tr,
vào vnh Bc B chuyn di tính cht nóng, m xut hin t
i toàn b h thng khí hu ti vùng bin nghiên cu
so v  hong mnh m
ca h thy khc lnh ép sát b t phía bc xut
hin khu vc lnh trong vng ca nhi  bc xung nam. Mùa gió tây
nam, nhi trung bình ca các tng mng trong
khong 29-30,5
o
C, tng 20m gim xung trong khong 25-28
o





nhiên.   (xem
phn P1.3, ph lc 1), 











 15 (


). Có th hiu là nu giá tr  bc x quang hp là 0.1737 cal/cm
2
/  1
cm
2








 8-10 

 








(thc t có 12 

 

, 

khong thi gian do mâ

là khong 1-2


, ng mây). Khi nhân cho s gi sáng trong ngày 
 1 . Tuy nhiên,














, 











 (hoc 125m) 
thc vt ni trong cc 




















 , 
 ].
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG VÀ ĐÁNH GIÁ TRỮ
LƯỢNG NGUỒN LỢI CÁ NỔI NHỎ
VỊNH BẮC BỘ
Đặc trưng quá trình sn xuất sơ cấp của TVN trong vịnh Bắc Bộ
Trong các tháng v cá nam, sinh khi ca thc vt ni có giá tr bii t 677-742 mg-
i/m
3
 tng mt, nh dn  tng 20m là 626-725 mg-
3
và tng 50m là 557-724 mg-

3
. C v cá nam, giá tr trung bình sinh khi ca thc vt ni  tng mt là 733 mg-
3
, con s này gim d sâu còn 725  tng 20m và 643  tng 50m. Quy lu
ng vi xu th ph bin ca nhi và  bc x vào mùa hè có giá tr cao  lc

so vc. So vi các thi k i là
thi k phát trin mnh ca thc vt ni do nhi c gim th bc x không ln.
c bit, s gim thp ca nhi c ti các tng trong u là tháng 1 vi giá
tr t 18-24
o
C là không thun li cho s phát trin ca thc vt ni, nht là  phía bc v
i k có sinh khi thc vt ni thp nh.
Đặc trưng qu trnh sn xuất thứ cấp của ĐVN trong vịnh Bắc Bộ
Trong mùa gió tây nam, sinh khi cng vt ni trong các tháng có giá tr bii t
61-78 mg-
3
 tng mt, 75-88 mg-
3
 tng 20m và 68-85 mg-
3
tng 50m. C
v cá nam, tng mt có giá tr sinh khng vt ni trung bình là 67 mg-
3
, xun
tng 20m sinh khi  t 84 mg-
3
và gim nh xung 77 mg-
3
 tng 50m.
V cá bc vi sinh khi cng vt ni  tng mt giá tr trung bình trong các tháng
bin thiên t 36-85 mg-
3
. Giá tr t khong 43-88 mg-
3
 tng 20m và 59-79

















 .
3.3: 




P/B
a
TVN



a
N.

H
3

H
4

H
5

H
6

1
2.0120
0.0118
0.0745
0.0114
0.0864
0.0230
2
1.9772
0.0098
0.0679
0.0106
0.0688
0.0241
3
1.9526
0.0089
0.0680

0.0276
8
1.9273
0.0097
0.0807
0.0118
0.1050
0.0276
9
1.9678
0.0105
0.0829
0.0121
0.1049
0.0272
10
2.0154
0.0121
0.0858
0.0125
0.1131
0.0263
11
2.0336
0.0135
0.0866
0.0127
0.1108
0.0248
12

vào cá ni nh. Các giá tr i din mùa hè) là 0.97%, 1.18% và 2.76%.
ng 3,68. 10
-4
% nng bc x t c tích
n phm cá ni nh vnh Bc B, giá tr ng trong mùa hè là 2.95. 10
-4
%.
Ước tính trữ lượng và kh năng khai thc nguồn lợi cá nổi nhỏ vịnh Bắc Bộ
Sinh khối cá ni nh
Trong tháng 1, phân b sinh khi cá ni nh ng tp trung  khu vc gia v 
18-21
o
Nt giá tr 1700-2100 ti. T, giá tr này khong 1700-
1800 ti và t cao nht ti khu vc ven b , Qung Bình, Qung Tr o Hi
Nam vi giá tr trên 2100 tni. Khu vc ca vnh, sinh khi gim dni 1600
ti.
Trong tháng 4, sinh khi cá ni nh ut giá tr 1800-2400 ti, cao
nhi 2400 ti. n tip gia các mùa
nên sinh khi cao g cá nam.
Trong tháng 7, sinh khi cá ni nh ut giá tr 1600-2400 ti,
ti.
Trong tháng 10, phân b sinh khi cá ni nh  tháng 7.
Năng suất cá ni nh
Trong tháng 1, phân b t cá ni nh tp trung  khu vc gia và thiên lch v
phía nam vt giá tr 190-210 t t
n t bc xung nam, t 125-210 ti /tháng, tuy nhiên, khu vc ca v
tuyn 17
o
N, kinh tuyn 109
o









 (




 ca qu) trong cc thit din mt inh
c t





 i nh   vnh
Bc B.
 
3.60-



 .

4: 

169
196
365
53.77



135
160
295
54.34

490
573
1063
53.87

103
121
224
54.07

Toàn vùng bin nghiên cu có tng tr ng cá ni nh 1063 nghìn tm
sinh khi 490 nghìn tt sinh hc 573 nghìn t ng tính trên mi
 nm trong khong 3450-5000 tm sinh khi 1456-2313 ti
t 1513-3074 tn/ô n li này phân b tp trung ch yu  gia vnh.

Hình 3.14: 



54
54
56
50
45
573
0
200
400
600
800
1000
1200
T1
T2
T3
T4
T5
T6
T7
T8
T9
T10
T11
T12
Cả năm
Năng suất cá nổi (nghìn tấn/ tháng)
Sinh khối cá nổi (nghìn tấn)
Trên  






n)

khai thác


(%)

1


390.000
156.000
40.00


và nnk, 1991,
1994 [13]

48.409
31.364
64.79
2


500.000
200.000

25.00
6



433.100
216.500
49.99
Ng
2006 [9]
7



402.827
215.932
53.60


8



365.422
196.491
53.77
9









 


    
  

 ,   



 1063 nghìn
/,  





 573  /, 




 54 /, 41 /.
2. 








 .
3. 

 ,   
 , 

















 . 


                


 References
Tiếng Việt
1.  (2009), m phân b và bit sinh hp  vùng bin
phía tây vnh Bc B, Tp chí Khoa h, 25(1S), tr.21.
2. , Nguyo, Bùi Thac tính tr ng ti
kh    n li cá ni nh vùng bin vnh Bc B Tp chí Khoa hc
, 28(3S), p.9-15.