Tư tưởng của J.J Rousseau về giáo dục qua tác
phẩm "Émile hay là về giáo dục" Nguyễn Thị Tuyết Thanh Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị
Luận văn ThS. ngành: Triết học; Mã số: 60 22 80
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Vũ Hảo
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Khái lược về triết học của J.J Rousseau và tác phẩm “Émile hay là về giáo
dục”, phân tích bối cảnh và tiền đề ra đời và tư tưởng chính của triết học của J.J
Rousseau và tác phẩm “Émile hay là về giáo dục”. Làm rõ nền tảng và nội dung cơ
bản của tư tưởng giáo dục J.J Rousseau trong tác phẩm “Émile hay là về giáo dục”.
Phân tích những giá trị, hạn chế và ảnh hưởng của tư tưởng giáo dục J.J Rousseau.

Keywords. Giáo dục; Triết học; Tư tưởng triết học; Triết học Pháp

Content
1. Lý do chọn đề tài
Một kết luận đúc rút sâu sắc được cha ông ta truyền qua nhiều thế hệ người Việt:
“Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh và hưng, nguyên khí
suy thì thế nước yếu mà thấp kém” (Văn bia văn miếu Quốc Tử Giám Hà Nội, 1442). Ngay
sau khi khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Một
dân tộc dốt là một dân tộc yếu” [35, tr.8]. Bởi vậy Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng
công tác giáo dục. Sự nghiệp giáo dục của nhân dân ta trong suốt hơn 60 năm qua tuy đầy
khó khăn, song đã đạt được những thành tích đáng tự hào, góp phần không nhỏ trong công
cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Kể từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay, chủ

chủ thể giáo dục (người học) mà ở đó người thầy thao tác; không dạy lý luận suông mà cần
giáo dục bằng thực tiễn, không nhồi nhét kiến thức cho trẻ; “Không phải là dạy các môn khoa
học mà là đem lại cho người học hứng thú để yêu khoa học và đem lại phương pháp để học
những môn đó” [16, tr.223]. Ông chú trọng việc học trò tự tìm tới kiến thức… Trong lời giới
thiệu tác phẩm “Émile hay là về giáo dục”, nhà văn Bùi Văn Nam Sơn đã viết:
“Vượt qua khoảng cách 250 năm, tưởng như Rousseau là người sống cùng thời với
chúng ta, đang chia sẻ những nỗi lo âu và bất bình của những người vừa là thủ phạm, vừa là
nạn nhân của một nền giáo dục đang phạm nhiều sai lầm từ cơ sở triết lý, cách thiết kế cho
đến phương pháp sư phạm với những hậu quả đáng sợ cho phụ huynh lẫn con cái” [16, tr.9].
Có thể nói Rousseau chính là người đặt nền móng cho triết lý giáo dục đầy nhân văn:
tất cả vì con người, người học được tôn trọng, được tự do. Rosseau đã được gọi là “người
thầy của nhân loại”. Tư tưởng của ông có ảnh hưởng lớn đến các nhà tư tưởng - giáo dục nổi
tiếng thế giới như A.S Makareko, J Dewey… và tới cả một số nhà tư tưởng duy tân Việt Nam
cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Tác phẩm “Émile hay là về giáo dục” đã thể hiện một chủ
nghĩa nhân văn cao cả, một chủ trương giáo dục đầy tinh thần dân chủ, yêu thương, tôn trọng
tự do và tôn trọng nhân phẩm của người học.
Nghiên cứu tác phẩm “Émile hay là về giáo dục” sẽ góp phần làm sáng tỏ quan niệm
cơ bản về giáo dục (còn được gọi là triết lý giáo dục), đặc biệt là triết học giáo dục ở J.J
Rousseau bao gồm: Những nguyên lý cơ bản của giáo dục, mục tiêu, nội dung, phương pháp
giáo dục Đây là đề tài có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, làm nền tảng để giải quyết
những vấn đề giáo dục nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Bởi vậy đề tài nghiên cứu mà tôi
lực chọn cho luận văn thạc sĩ của mình là: Tư tưởng của J.JRousseau về giáo dục qua tác
phẩm “Émile hay là về giáo dục”.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Có ba loại tư liệu nghiên cứu chủ yếu về đề tài: tài liệu nghiên cứu liên quan gián tiếp
đến đề tài và các tài liệu nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến đề tài.
Trong số các tài liệu gián tiếp liên quan đến đề tài, có thể kể đến các công trình liên
quan đến triết học của Rousseau nói chung và các công trình liên quan tới tác phẩm Emile
hay là về giáo dục. Các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề của giáo dục nói chung
và của giáo dục Việt Nam nói riêng.

đánh giá cho rằng tư tưởng giáo dục của J.J Rousseau có điểm tiến bộ và mới lạ và cũng có
ảnh hưởng sâu sắc đến các nhà giáo dục trong thời kỳ cách mạng tư sản Pháp.
Kể từ tháng 8 năm 2008, khi tác phẩm sau khi dịch ra tiếng Việt và được nhà xuất bản
Tri thức phát hành (Bản dịch của hai dịch giả Lê Hồng Sâm và Trần Quốc Dương) thì đã có
nhiều bài báo giới thiệu về tác giả và tác phẩm như: “Émile hay là về giáo dục” trong:
, hay “Nỗ lực của Rousseau trong việc kiến tạo mẫu người công dân
cho một xã hội dân chủ lý tưởng”, trong ; “Sách kinh điển về
giáo dục của Rousseau ra mắt tại Việt Nam”, trong: ; “Émile hay là
về giáo dục”, trong:
Thứ ba là các tư liệu có liên quan đến vấn đề của giáo dục nói chung và của giáo dục
Việt Nam nói riêng. Về loại tư liệu này, có rất nhiều công trình nghiên cứu, tìm hiểu dưới
nhiều góc độ khác nhau và được trình bày dưới dạng sách, các công trình nghiên cứu khoa
học, các bài báo. Trong số này phải kể đến các công trình tiêu biểu như, “Những vấn đề giáo
dục hiện nay. Quan điểm và giải pháp”, Nxb Tri thức, Hà Nội 2008 của nhiều tác giả; “Phát
triển giáo dục phát triển con người phục vụ phát triển xã hội - kinh tế”, Nxb Khoa học Xã
hội, Hà Nội 1996 của tác giả Phạm Minh Hạc;“Sứ mạng của giáo dục”, Tạp chí Tia sáng,
của tác giả Lê Văn Giạng; “Giáo dục Việt Nam và căn bệnh thiếu hạnh phúc mãn tính”, báo
Việt Nam net, và hàng loạt những bài viết khác rải rác trên hầu hết các báo.
Các công trình khoa học này đã đề cập khá đầy đủ các mặt còn hạn chế của giáo dục
Việt Nam, nguyên nhân của những hạn chế đó là thiếu một triết lý giáo dục đúng đắn, song
lại chưa đưa ra được một triết lý giáo dục với tính cách là nền tảng có tính hệ thống để cải
cách hệ thống giáo dục hiện nay.
Tóm lại, về đề tài “Tìm hiểu triết học giáo dục của J.J Rousseau về giáo dục qua tác
phẩm “Émile hay là về giáo dục”, hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và có
hệ thống. Tất cả các công trình đã biết mới dừng lại ở đánh giá nói chung, rất sơ lược về tư
tưởng giáo dục của ông hoặc giới thiệu cơ bản về tác phẩm “Émile hay là về giáo dục”. Việc
làm rõ triết học giáo dục của J.J. Rousseau sẽ là một cơ sở lý luận rất tốt từ đó có thể đưa ra
những giải pháp đúng đắn hướng tới cải cách nền giáo dục nước nhà.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
* Mục đích nghiên cứu

- Luận văn có thể coi là cố gắng phân tích một cách có hệ thống tư tưởng giáo dục của
Rousseau trong tác phẩm “Émile hay là về giáo dục”.
- Luận văn làm rõ một số giá trị, hạn chế và ảnh hưởng của tư tưởng giáo dục của
Rousseau trong tác phẩm “Émile hay là về giáo dục”, đặc biệt bước đầu liên hệ với những
vấn đề giáo dục Việt nam hiện nay.
- Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên chuyên ngành
triết học và giáo dục học, hay những người quan tâm.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài tài liệu tham khảo, phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 2 chương, 7
tiết:
Chương 1: Khái lược về triết học của J.J Rousseau và tác phẩm “Emile hay là về giáo
dục”.
Chương 2: Nền tảng nhân học và nội dung cơ bản của tư tưởng giáo dục của J.J.
Rousseau trong tác phẩm “Emile hay là về giáo dục”. References
1. Nguyễn Danh Bình (9/5/2009), “Tư tưởng giáo dục thân dân của Chủ tịch Hồ Chí
Minh”, Giáo dục và Thời đại, (đặc biệt tháng 5).
2. Bộ giáo dục - Đào tạo (1995), 50 năm phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo ( 1945 -
1975), Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
3. Carl Roger (2001), Phương pháp dạy và học hiệu quả, Nxb. Trẻ, Thành phố Hồ Chí
Minh.
4. Phạm Khắc Chương (1997), Cômenxki ông tổ của nền sư phạm cận đại, Nxb. Giáo dục,
Hà Nội.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung
ương Đảng lần thứ VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
7. Đỗ Ngọc Đạt (1997), Tiếp cận hiện đại hoạt động dạy học, Nxb. Đại học Quốc gia Hà

23. V.I.Lênin (1979), Toàn tập, tập 12, Nxb. Tiến bộ, Matxcơva.
24. V.I.Lênin (1977), Toàn tập, tập 15, Nxb. Tiến bộ, Matxcơva.
25. V.I.Lênin (1978), Toàn tập, tập 36, Nxb. Tiến bộ, Matxcơva.
26. Nguyễn Thị Châu Loan (2007), Tư tưởng cơ bản của Triết học chính trị J.J Rousseau
trong tác phẩm bàn về khế ước xã hội, Luận văn thạc sỹ Triết học, Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn.
27. C.Mác và Ph.Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
28. C.Mác và Ph.Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 12, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
29. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 19, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
30. C.Mác và Ph.Ăngghen (2004), Toàn tập, tập 21, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
31. C.Mác và Ph.Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 42, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
32. Hoàng Như Mai (1998), Hồi ức và suy nghĩ về văn hoá giáo dục, Nxb. Giáo dục, Hà
Nội.
33. M. Rôđentan và P. Iuđin (1960), Từ điển Triết học, Nxb. Sự thật, Hà Nội.
34. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 3, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
35. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
36. Hồ Chí Minh (2002), Về giáo dục và tổ chức thanh niên, Nxb. Thanh niên, Hà Nội.
37. Nguyễn Thị Thanh Minh (2006), Tư tưởng của J.J Rousseau về quyền tự do, về bình đẳng và
về Nhà nước, Luận văn thạc sỹ Triết học, Viện Triết học.
38. Nhiều tác giả (2008), Những vấn đề giáo dục hiện nay. Quan điểm và giải pháp, Nxb.
Tri thức, Hà Nội.
39. Roger Gal (1971), Lịch sử giáo dục, bản dịch Lê Thanh Hoàng Dân, Trần Hữu Đức,
Nxb. Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh.
40. Tạp chí Triết học (11/1983), tập 2, (6).
41. Hà Nhật Thăng và Đào Thanh Âm (1998), Lịch sử giáo dục thế giới, Nxb. Giáo dục,
Hà Nội.
42. Nguyễn Cảnh Toàn (2001), Tự giáo dục tự học tự nghiên cứu, tập 1, Trường ĐH Sư
phạm Hà Nội, Trung tâm Văn hóa ngôn ngữ Đông - Tây, Hà Nội.
43. Nguyễn Anh Tú (9/5/2009), “Dạy học cá thể- xu hướng sư phạm mới”, Giáo dục và
Thời đại, (đặc biệt tháng 9).