Báo cáo nghiên cứu
khoa học

Phương pháp luận sáng tạo
khoa học và vận dụng vào cuộc
sống
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 1 Mục lục
Lời nói đầu 4
Giới thiệu 6
I. CÁC NGUYÊN TẮC, ỨNG DỤNG CUỘC SỐNG VÀ TIN HỌC 7
1. Nguyên tắc phân nhỏ 7
2. Nguyên tắc tách khỏi 7
3. Nguyên tắc phẩm chất cục bộ 8

30. Sử dụng vỏ dẻo và màng mỏng 25
31. Sử dụng các vật liệu nhiều lỗ 25
32. Nguyên tắc thay đổi màu sắc 26
33. Nguyên tắc đồng nhất 27
34. Nguyên tắc phân hủy hoặc tái sinh các thành phần 27
35. Thay đổi các thông số hóa lý của đối tượng 27
36. Sử dụng chuyển pha 28
37. Sử dụng sự nở nhiệt 29
38. Sử dụng các chất Oxy hóa mạnh 29
39. Thay đổi độ trơ 29
40. Sử dụng các vật liệu hợp thành 29
II. CÁC PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU , GIẢI QUYẾT VĐ - BÀI TOÁN TRONG TIN HỌC 30
1. Các bước giải một bài toán 30
2. Phương pháp trực tiếp 30
3. Phương pháp gián tiếp 31
III. BẢN ĐỒ TƢ DUY TRONG CÔNG VIỆC 33
1. Bản đồ tư duy là gì? 33
2. Tại sao cần bản đồ tư duy? 33
3. Cách tạo bản đồ tư duy trong công việc 33
4. Bản đồ tư duy trên máy tính - Phần mềm hỗ trợ vẽ bản đồ tư duy trên máy tính 34
IV. CON ĐƢỜNG TƢ DUY 35
1. Tiếp nhận vấn đề 35
2. Nhìn nhận phân tích vấn đề 35
3. Đề ra mục tiêu: 35
4. Đánh giá giải pháp 35
5. Chọn lựa và xác định giải pháp: 35
6. Thực hiện: 36
7. Đánh giá kết quả: 36
V. MỘT SỐ Ý TƢỞNG SÁNG TẠO 36
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

để lập trình tốt? Một giáo viên làm thế nào để học sinh của mình thật giỏi? Một bác sĩ
làm thế nào để chữa đƣợc bệnh cho bệnh nhânn? Một kiến trúc sƣ làm thế nào để luôn có
những bản vẽ đẹp? Một con ngƣời, làm thế nào để đƣợc hạnh phúc?
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 5

Sau đây là em xin trình bày một số vấn đề trong quá trình học tập nghiên cứu và
những vấn đề diễn ra trong cuộc sống vận dụng kiến thức môn Phƣơng pháp sáng tạo
khoa học để giải quyết, qua đó cho thấy tầm quan trọng của việc làm việc có sáng tạo và
khoa học trong cuộc sống.
Xin chân thành cảm ơn TSKH Hoàng Kiếm đã giảng dạy và hƣớng dẫn em hoàn
thành bài báo cáo này. GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 6

Giới thiệu
Vấn đề trong tiếng Anh là “Problem”, trong tiếng Hy Lạp là “ ( quăng
ném). Vào thời cổ đại, khi có mâu thuẫn không ghể giải quyết đƣợc giữa hai cá nhân họ
thƣờng đấu với nhau. Khi thách đấu, họ ném mũ và găng tay xuống trƣớc mặt đối
phƣơng. Nếu chấp đối phƣơng chấp nhận việc có nghĩa là chấp nhận giải quyết
“vấn đề”.

Cho đến nay ý nghĩa đó không hề thay đổi, để giải quyết một vấn đề, phải đối mặt với
nó nhƣ một đối thủ đang ở trƣớc mặt, giải quyết đƣợc vấn đề cũng giống nhƣ vƣợt qua
đƣợc một đối thủ. Vƣợt qua đối thủ, giải quyết tốt một vấn đề cần phải có những
phƣơng pháp và hành động hợp lý. Sau đây là các nguyên tắc tƣ duy sáng tạo để giải

bài toán thành các hàm và thủ tục
2. Nguyên tắc tách khỏi
a. Giới thiệu
Nguyên tắc thứ hai là nguyên tắc tách khỏi, tách phần duy nhất cần thiết ra khỏi
đối tƣợng. Trong cuộc sống hằng ngày áp dụng nguyên tắc này rất nhiều.
- Đối tƣợng thông thƣờng, có nhiếu phần (tính chất, khía cạnh, chức năng…),
trong khi đó, ngƣời ta chỉ thực sự cần một trong những số đó. Vậy không nên
dùng cả đối tƣợng vì sẽ tốn thêm chi phí. Phải nghĩ cách tách phần cần thiết
riêng ra để dùng. Tƣơng tự nhƣ vậy đối với phần phiền phức, để khắc phục
nhƣợc điểm có trong đối tƣợng.
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 8

- Nguyên tắc tách khỏi thƣờng hay dùng với các nguyên tắc : 1.Phân nhỏ, 3.
Phẩm chất cục bộ, 5. Kết hợp, 6. Vạn năng, 15. Nguyên tắc linh động …

b. Ứng dụng
- Ví dụ khi muốn giặt một cái gối hay tấm nệm, không thể đem toàn bộ gối hay
nệm ra giặt mà chỉ cần giặt phần bao bên ngoài của chúng.
- Nguyên tắc tách khỏi trong học tập đƣợc các trƣờng chuyên áp dụng vào việc
phân ban hay các lớp chuyên. Ví dụ các lớp chuyên Toán học sâu về môn toán,
các lớp chuyên tin tập trung vào lập trình, ngoài ra các lớp chuyên ban A
học tập trung các môn Toán, Lý, Hóa, chuyên ban C học Văn, Sử, Địa
- Học chữ Hán trƣớc hết nên học các bộ thủ cơ bản vì chữ Hán là chữ tƣợng hình
nên ý nghĩa của chữ biểu hiện trên các bộ thủ ghép vào nhau. Nắm chắc bộ thủ
và ý nghĩa của nó thì coi nhƣ đã hiểu đƣợc tƣơng đối về chữ Hán. Nhƣ vậy,
việc học chữ Hán cũng sẽ dễ dàng hơn.
- Trong tin học, khi cần xét đến tình chất của một dãy số chẵn lẻ trong một dãy
số nguyên liên tiếp, ngƣời ta có thể gán chúng vào 2 mảng khác nhau để tiện

không.
Mỗi nguyên tắc đều đƣợc ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống ngay cả khi chúng ta
chƣa nhận thức đƣợc đều đó.
4. Nguyên tắc phản đối xứng
a. Giới thiệu
- Chuyển đối tƣợng có tính chất đối xứng thành không đối xứng ( nói chung
giảm bậc đối xứng)
- Giảm bậc đối xứng, ví dụ, chuyển từ hình tròn sang hình ôvan, hình vuông
sang hình chữ nhật
- Thủ thuật này rất có tác dụng trong việc khắc phục tính ì tâm lý, cho rằng các
đối tƣợng phải có tính đối xứng.
- Khi đối tƣợng chuyển sang dạng ít đối xứng hơn, có thể làm xuất hiện những
tính chất mới lới hơn. Ví dụ tận dụng hơn về nguồn tài nguyên, không gian …
- Nguyên tắc đối xứng, có thể nói là trƣờng hợp riêng của 3. nguyên tắc phẩm
chất cục bộ.
b. Ứng dụng
- Trong hội họa, đôi khi ngƣời ta sử dụng nguyên tắc đối xứng nhƣng đôi khi
ngƣời ta lại sử dụng tính chất phản đối xứng tạo nên sự tƣơng phản và khác
biệt cho bức họa.
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 10

- Khung cửa sổ, ngƣời ta thƣờng làm hình chữ nhật mà không làm hình vuông
giảm tính đối xứng.
- Ví dụ : Kiểu biến số nguyên (byte, word, unsigned int) chỉ bao gồm các số
nguyên dƣơng, không có tính đối xứng (có cả âm lẫn dƣơng,nhƣ dùng kiểu
integer hay longint), nhƣng trong thực tế rất nhiều lúc ta chỉ làm việc trên
những số dƣơng, rõ rang khai báo kiểu này ta đã tiết kiệm đƣợc bộ nhớ và làm
cho chƣơng trình trong sáng và linh động hơn.

GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 11

- Nguyên tắc vạn năng đóng vai trò quan trọng trong thiết kế, chế tạo, dự báo …,
vì nó phản ánh khuynh hƣớng phát triển, tăng số chức năng mà đối tƣợng có
thể thực hiện đƣợc.
b. Ứng dụng
- Trong cuộc sống có khá nhiều ứng dụng quy tắc vạn năng. Ví dụ một chiếc túi
xách, ngƣời ta có thể linh hoạt để dùng cho nhiều mục đích khác nhau nhƣ : để
vở, laptop đi học, hay có thể dùng nó là túi xách để đồ đi du lịch
- Trong tin học quy tắc vạn năng
cũng đƣợc sử dụng không ít.
Máy tính xách tay ngày nay
càng ngày càng đƣợc cải tiến để
phục vụ nhiều hơn nữa các tiện
ích nhƣ wifi, bluetooth
- Điện thoại di động cũng ngày
càng đƣợc cải tiến để có thể
lƣớt web, nghe nhạc, chơi
game, bluetooth thay thế dần
các chức năng của laptop. Nhƣ vậy có thể trong tƣơng lai gần, mặt hàng laptop
sẽ không còn đƣợc ƣa chuộng nhƣ hiện nay vì đã có điện thoại với đầy đủ các
chức năng giống nhƣ laptop.
Ổ USP ngòai việc lƣu trử dữ liệu nó còn có thể nghe nhạc, ghi âm, học ngoại
ngữ …
Khoa học ngày càng phát triển, nhu cầu con ngƣời ngày càng cao, do đó,
công cụ vạn năng sẽ ngày càng đƣợc chú ý và phát triển
7. Nguyên tắc chứa trong
a. Giới thiệu

a. Giới thiệu
- Gây ứng suất trƣớc đối với đối tƣợng để chống lại ứng suất không cho phép
hoặc không mong muốn khi đối tƣợng làm việc (hoặc gây ứng suất trƣớc để
khi làm việc sẽ dùng ứng suất ngƣợc lại).
- Từ “ứng suất” cần phải hiểu theo nghĩa rộng, không chỉ đơn thuần là sự nén, sự
kéo căng cơ học … mà bất kỳ lọai ảnh hƣởng , tác động nào.
- Nguyên tắc này thƣờng dùng cùng với 10. Nguyên tắc thực hiện sơ bộ,
11.Nguyên tắc dự phòng , nó phản ánh sự thống nhất của quá khứ, hiện tại và
tƣơng lai.
b. Ứng dụng
- Để chuẩn bị cho những cuộc tranh đấu thì phải tập trận trƣớc để chuẩn bị tinh
thần và kỹ năng để đối kháng với kẻ thù, có nhƣ vậy mới có niềm tin và sức
mạnh để vƣợt qua đƣợc kẻ thù.
- Trong thƣơng trƣờng, trƣớc khi bàn với đối tác làm ăn cũng phải chuẩn bị tình
thần xử lý tất cả những tình huống có thể xảy ra để có thể đạt đƣợc kết quả
đàm phán mang lại lợi nhuận cao nhất cho công ty.
- Trong tin học, trƣớc khi ra ngoài làm việc thì sinh viên chuyên ngành lập trình
đã đƣợc đào tạo khá nhiều kỹ năng về lập trình, các ngôn ngữ ứng dụng
9. Nguyên tắc gây ứng xuất sơ bộ
a. Giới thiệu
- Gây ứng suất trƣớc đối với đối tƣợng để chống lại ứng suất không cho phép
hoặc không mong muốn khi đối tƣợng làm việc (hoặc gây ứng suất trƣớc để
khi làm việc sẽ dùng ứng suất ngƣợc lại).
- Nếu theo điều kiện bài toán cần thực hiện tác động nào đó, cần thực hiện phản
tác động trƣớc
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 13

- Từ “ứng suất” cần phải hiểu theo nghĩa rộng, không chỉ đơn thuần là sự nén, sự

tƣợng.
- Cấn sắp xếp đối tƣợng trƣớc, sao cho chúng có thể hoạt động từ vị trí thuận lợi
nhất, không mất thời gian dịch chuyển .
b. Ứng dụng :
- Trong việc phân loại hàng hóa để vận chuyển, trƣớc khi phân chia nó thành các
loại hàng hóa khác nhau thì phải sắp xếp chúng sơ bộ vào 2 loại : dễ vỡ và khó
vỡ, sau đó mới xếp từng loại mặc hàng riêng biệt khác nhau, nhƣ vậy tiện cho
việc vận chuyển hơn.
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 14

- Khi viết một bài văn, một câu chuyện, trƣớc tiên phải lập dàn bài đại ý sơ bộ
cho bài văn đó để đảm bảo đầy đủ ý. Điều này cũng giống khi lập trình một bài
toán, trƣớc hết phải tìm hiểu sơ bộ và lập ra các bƣớc giải quyết.
- Trong tin học, việc lập trình chƣơng trình từ điển, trƣớc tiên phải xác định
mình cần dịch ra ngôn ngữ nào sau đó mới phân tích ý nghĩa của từ ngữ hay
đoạn văn đƣợc.
- Trong lập trình đa ngôn ngữ cho một trang web, thì trƣớc tiên xác định những
ngôn ngữ nào cần thiết, sau đó mới tìm hiểu về ngữ nghĩa các từ ngữ của trang
web ứng với ngôn ngữ đó.
11. Nguyên tắc dự phòng
a. Giới thiệu
- Bù đắp độ tin cậy không lớn của đối tƣợng bằng cách chuẩn bị các phuơng tiện
báo động, ứng cứu, an toàn.
- Ít có cộng việc nào có thể thực hiện với độ tin cậy tuyệt đối. Đấy là chƣa kể
điều kiện, mội trƣờng, hoàn cảnh với thời gian cũng thay đổi. Do vậy cần phải
tiên liệu trƣớc những mạo hiểm, rủi ro, tai nạn, ốm đau, bệnh tật, thiên tai có
thể xảy ra mà có phƣơng pháp phòng ngừa từ trƣớc.
- Có thể nói, chi phí dự phòng là chi phí thêm, không mong muốn. khuynh

thăm nhà. 2 ngƣời nói
chuyện với nhau một lúc
và biết rõ tính cách của
Newton là bác học nên
rất bận rộn với công việc.
Ngƣời bạn liền nấu cơm
và dọn cơm ra ăn một
mình sau đó ra về và vẫn
để nguyên bát đũa đợi
sau khi Newton làm việc xong thì ra ăn. Đến khi làm việc đã khá mệt mỏi
Newton thấy đói bụng và mò ra bàn ăn. Đến lúc thấy trên bàn ăn còn bát đĩa
vẫn chƣa rửa Newton nghĩ bụng " Mình đãng trí thật . Mình đã ăn rồi mà
không nhớ " Sau đó Nuiton đi vào trong phòng và làm việc tiếp.
13. Nguyên tắc đảo ngược
a. Giới thiệu
- Thay vì hành động theo nhu cầu của bài toán, hành động ngƣợc lại (ví dụ
không làm nóng mà làm lạnh đối tƣợng).
- Làm phần chuyển động của đối tƣợng (hay mội trƣờng bên ngoài) thành đứng
yên và ngƣợc lại phần đứng yên thành chuyển động.
- Lật ngƣợc đối tƣợng
- Việc xét khả năng lật ngƣợc vấn đề, trên thật tế là xem xét “nửa kia” của hiện
thực khách nhằm mục đích tăng tính bao quát, toàn diện, đầy đủ và khắc phục
tính ì tâm lý.
- Về mặt suy nghĩ, khi giải bài toán cho trƣớc (bài toán thuận), ngƣời giải nên
xem xét giải quyết bài toán ngƣợc và khả năng đem lại lợi ích của việc giải
ngƣợc trong những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể nào, để tận dụng nó.
b. Ứng dụng
- Có một câu chuyện vui về một nhà bác học và một nữ diễn viên xinh đẹp. Nữ
diễn viên đến gặp và đòi kết hôn với nhà bác học, cô cho rằng nếu kết hôn với
nhà bác học thì con của cô sẽ có trí thông minh của nhà bác học đó và sự xinh

định, gốm các giai đoạn với các tình huống khác nhau. Nguyên tắc linh động
đòi hỏi phải có cái nhìn bao quát của cả qiúa trình để làm đối tƣợng hoạt động
tối ƣu trong từng giai đoạn. Muốn thế đối tƣợng không thể ở dạng cố định,
cứng nhắc mà phải trở nên điều khiển đƣợc. Xét về mặt cấu trúc các mối liên
kết trong đối tƣợng phải “mềm dẻo”, “có nhiều trạng thái”, để từng phần đối
tƣợng có khả năng “dịch chuyển” (hiểu theo nghĩa rộng) đối với nhau.
- Tinh thần chung của nguyên tắc linh động là, đốit ƣợng phải có những đa dạng
phù hợp với sự thay đổi đa dạng ở bên ngoài để đem lại hiệu suất cao nhất.
- Nguyên tắc linh động phản ánh khuynh hƣớng phát triển cho nên nó có tính
định hƣớng cao, dùng rất có ích trong trƣờng hợp đặt bài toán, phê bình cái đã
có và dự báo.
- Về mặt tƣ duy tránh đƣợc tính ì tâm lý, sao cho ý nghĩ, cách tiếp cận linh động
không cứng nhắc.
b. Ứng dụng
- Một sinh viên khi ra trƣờng có thể làm việc không đúng lĩnh vực mình học, tuy
nhiên nó cũng có liên quan ít nhiều. Ví dụ một sinh viên kỹ thuật nếu có thể
linh động trong hoạt động giao tiếp và quản lý thì sẽ có lợi thế dễ thăng chức
hơn so với các nhân viên khác.
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 17

- Điện thoại di động là một phát minh rất hữu ích đến mức nó dƣờng nhƣ là vật
bất ly thân của con ngƣời hiện nay. Có thể di chuyển khắp nơi và nộp tiền
trƣớc cho các cuộc gọi.
- Trong tin học, máy tính xách tay cũng là một phát minh quan trọng, nó giúp
ngƣời ta có thể dễ dàng mang dữ liệu di chuyển, có thể truy cập wifi
- Dữ liệu số trong một bài toán với các kiểu nhƣ Integer, Real, có thể linh
động chuyển sang kiểu String.
16. Nguyên tắc giải tác động “Thiếu” hoặc “ Thừa”

tích cho trƣớc.
- Từ “chiều” cần hiểu theo nghĩa rộng, không chỉ là chiều trong không gian
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 18

- “Chuyển chiều “ phản ánh khuynh hƣớng phát triển, thấy rõ nhất trong các lĩnh
vực xây dựng, giao thông vận tảI, không gian toán học, vật lý tinh thể, cấu trúc
các hợp chất …
b. Ứng dụng
- Trong vật lý, có thể chọn gốc tọa độ tại điểm bắt đầu chuyển động để giải một
bài toán, tuy nhiên, có nhiều bài toán không chọn gốc tọa độ là điểm khởi đầu
mà chọn điểm chính giữa hoặc cách điểm bắt đầu một khoảng cách nào đó
- Giáo Hoàng xƣa cho rằng trái đất là trung tâm của vũ trụ, tuy nhiên Galile đã
phát minh ra thực chất trái đất quay xung quanh mặt trời.
- Phần mềm Autocad 3D : Áp dụng “chuyển chiều” từ 2D (bản vẽ tay trên giấy,
trên máy tính 2D) đã cải thiện đáng kể cho công việc thiết kế của các kiến trúc
sƣ, kỹ sƣ xây dựng do họ có thể quan sát ở mọi góc độ nhƣ thực tế và rất dễ
chỉnh sửa…
18. Nguyên tắc sự dao động cơ học
a. Giới thiệu
- Làm cho đối tƣợng dao động
- Nếu đã có dao động tăng tần suất dao động
- Sử dụng tần số cộng hƣởng
- Thay vì sử dụng các bộ phận rung cơ học, dùng các bộ rung áp điện
- Sử dụng siêu âm kết hợp với trƣờng điện từ.
b. Ứng dụng
- Ngƣời ta phát minh ra cách để làm sạch 100% các ống dẫn khi nói chung bằng
cách dùng sóng hạ âm để chải sạch các chất đọng, hồ bóng. Để làm đƣợc điều
đó, ngƣời ta đƣa vào bên trong ống khói máy phát sóng hạ âm và ống thổi

- Khắc phục vận hành không tải và trung gian
- Chuyển chuyển động tịnh tiến sang chuyển động quay.
- Máy móc sinh ra là để làm việc và đem lại lợi ích, vậy phải cải thiện sao cho
đến từng bộ phận của máy đều hoạt động đem lại lợi ích ở mức cao nhất nếu có
thể. Điều này thể hiện ở việc tăng năng suất, hiệu quả, tiết kiệm thời gian, tăng
tính tƣơng hợp, độ bền, tuổi thọ …
- Nguyên tắc này hay đƣợc dùng với các nguyên tắc nhƣ : 1.Nguyên tắc phân
nhỏ, 2.Nguyên tắc tách khỏI, 3.Nguyên tắc phẩm chất cục bộ, 5.Nguyên tắc kết
hợp ….
b. Ứng dụng
- Các nhà khoa học làm việc trên tàu vũ trụ lâu ngày và trong môi trƣờng khá
chật chội, do đó việc ăn uống khó khăn. Họ phải uống thuốc dinh dƣỡng, nó
cung cấp cho cơ thể năng lƣợng cần thiết để hoạt động, các nhà khoa học
không cần thiết phải ăn thức ăn nhƣ chúng ta.
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 20

- Trong tin học : đồng hồ của máy tính thực chất nhảy liên tục nhờ pin safe
mode, dù cho chúng ta có tắt máy tính thì nó vẫn chạy đúng giờ.
21. Nguyên tắc “ Vượt nhanh”
a. Giới thiệu
- Vƣợt qua những giai đoạn có hại hoặc nguy hiểm với vận tốc lớn
- Vƣợt nhanh để có đƣợc hiệu ứng cần thiết.
- Nếu tác động là có hại thì có thể làm cho nó không còn có hại nữa bằng cách
giảm thời gian tác động đến tối thiểu, hay nói cách khác phải vƣợt qua nó càng
nhanh càng tốt để có đƣợc độ an toàn cao.
Nguyên tắc vƣợt nhanh thƣờng sử dụng với các nguyên tắc: 19. Nguyên tắc
chuyển động theo chu kỳ, 28. Thay thế sơ đồ cơ học, 34. Nguyên tắc phân hủy
hay tái sinh, 36. Nguyên tắc chuyển pha

trị bệnh, gọi là “ lấy độc trị độc”.

- Trong tin học, ngƣời ta áp dụng dùng mã độc để chống lại chính những kẻ đã
sáng tạo ra nó. Kế sách lấy độc trị độc liệu có hiệu quả trong trƣờng hợp này.
Về bản chất một công cụ phần mềm nhƣ thế này không khác gì mã độc thƣờng
đƣợc sử dụng trong vụ tấn công lừa đảo trực tuyến hoặc ăn cắp thông tin với
khả năng ghi lại các thao tác bàn phím, tên mật khẩu tài khoản đăng nhập
Các quan chức cảnh sát Đức hiện đang rất quan tâm tới ý tƣởng thiết kế ra
công cụ phần mềm giúp họ giám sát máy tính của những đối tƣợng bị tình nghi
có dính líu đến các hoạt động bất hợp pháp.
23. Nguyên tắc quan hệ phản hồi
a. Giới thiệu
- Thiết lập quan hệ phản hồi
- Nếu có quan hệ phản hồI, hãy thay đổi nó
- quan hệ phản hồi là khái niệm rất cơ bản của điều khiển học, có phạm vi ứng
dụng rất rộng. Có thể nói ở đậu có sự điều khiển (quản lý, ra quyết định) , ở đó
cần chú ý tới quan hệ phản hồi và hoàn thiện nó.
b. Ứng dụng
- Trong kinh doanh, cung và cầu là hai vấn đề liên quan mật thiết và mang tính
phản hồi với nhau. Nhu cầu ngƣời dùng càng nhiều thì nhà sản xuất càng phải
sản xuất nhiều để tăng lợi nhuận. Tuy nhiên nếu sản xuất dƣ thừa tức là cung
lớn hơn cầu thì sẽ bị thua lỗ.
- Trong tin học, quy tắc phản hồi đƣợc áp dụng trong việc gửi mail. Bất kỳ một
dịch vụ mail nào cũng sẽ gửi mail phản hồi lại cho bạn nếu mail đó bị lỗi
không gửi tới ngƣời nhận đƣợc. Ngoài ra còn có dịch vụ đăng ký xem mail của
mình đã đƣợc xem hay chƣa

GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 22

- Mô hình V – A – C ở nông thôn có tác dụng cung cấp thức ăn cho nhau, chúng
“ phục vụ” lẫn nhau. Nhƣ vậy con ngƣời sẽ tiết kiệm đƣợc một khoảng chi
khổng lồ mà chỉ việc thu lợi nhuận từ mô hình này.
- Từ xƣa tổ tiên chúng ta chƣa biết giao dịch hàng hóa nhƣ ngày nay, họ “phục
vụ” nhu cầu của nhau bằng cách đổi hàng hóa cho để sử dụng. Ngƣời nào làm
nghề dệt thì sẽ dùng vải đổi lấy thịt, gạo và ngƣợc lại.
- Chung quy mỗi con ngƣời trong xã hội làm việc cũng là tự phục vụ lẫn nhau.
- Trong tin học, ngƣời ta upload các dữ liệu hay các chƣơng trình hay mà mình
có lên mạng để chia sẻ những thông tin bổ ích cho nhau. Từ đó vốn kiến thức
của mỗi ngƣời sẽ đƣợc mở rộng hơn.
GVHD : TSKH Hoàng Kiếm

Phƣơng pháp luận sáng tạo khoa học Page 23

26. Nguyên tắc sao chép ( Copy)
a. Giới thiệu
- Thay vì sử dụng cái không đƣợc phép, phức tạp đắt tiền, không tiện lợi dễ vỡ,
sử dụng bản sao.
- Thay thế đối tƣợng hay hệ các đối tƣợng bằng các bản sao quang học (ảnh,
hình vẽ) với các tỉ lệ cần thiết.
- Nếu không thể sử dụng bản sao quang học ở vùng biểu kiến (vùng ánh sáng
nhìn thấy đƣợc bằng mắt thƣờng), chuyển sang sử dụng bản sao hồng ngoại
hoặc tử ngoạI.
- Từ “sao chép” cần hiểu theo nghĩa rộng : phản ánh những cái chính của đối
tƣợng, cần thiết cho việc giải bài toán, nếu nhƣ làm trực tiếp đối tƣợng gặp khó
khăn. Việc phản ánh đối tƣợng theo từng mặt, khía cạnh, phƣơng diện… rất có
ích lợi trong việc đi tìm những cái tƣơng tự giữa các đối tƣợng khác nhau,
thậm chí rất xa nhau. Mặt khác, đối tƣợng phản ánh chính là mô hình của đối
tƣợng cho trƣớc thƣờng dễ “giải”, dễ nghiên cứu hơn. Mô hình hóa là cách tiếp
cận khi giải các bài toán khó.

Nhật Bản.
- Các phần mềm với nhiều phiên bản khác nhau sẽ đƣợc bán với giá khác nhau.
Cùng một phần mềm nhƣng phiên bản free sẽ dùng đƣợc trong thời gian ngắn
hạn hoặc ít tiện ích hơn. Tuy nhiên nó rất cần thiết cho những ngƣời không sử
dụng lâu dài, tiết kiệm chi phí mua bản quyền.
28. Thay thế sơ đồ ( kết cấu) cơ học
a. Giới thiệu
- Thay thế sơ đồ cơ học bằng điện, quang, nhiệt, âm hoặc mùi vị.
- Sử dụng điện trƣờng, từ trƣờng và điện từ trƣờng trong tƣơng tác đối với đối
tƣợng.
- Chuyển các trƣờng đứng yên sang chuyển động, các trƣờng cố định sang thay
đổi theo thời gian, các trƣờng đồng nhất sang có cấu trúc nhất định.
- Sử dụng các trƣờng kết hợp với các hạt sắt từ.
- Nguyên tắc này phản ánh khuynh hƣớng phát triển : những gì trƣớc đây và bây
giờ còn là “cơ học” sẽ chuyển thành không cơ học (dùng điện,từ, điện từ, ánh
sáng…).
b. Ứng dụng
- Ngày xƣa ngƣời ta chế tạo đồng hồ hoạt động bằng cách lên dây cốt, còn bây
giờ trên thị trƣờng đa số là các mặt hàng đồng hồ điện tử.
- Trƣớc đây tàu hỏa chạy trên động cơ hơi nƣớc, còn bây giờ thì chạy bằng xăng
dầu.
- Ngày xƣa ngƣời ta chỉ lƣu trữ sách bằng cách chép vào sách, còn bây giờ đã có
ebook và ổ cứng, CD, USB để lƣu dữ liệu.
- Trƣớc kia có máy đánh chữ cơ học rất khó sử dụng, nếu đánh sai thì sẽ phải bỏ
đi và đánh lại từ đầu. Còn bây giờ việc đánh máy trên máy vi tính và in trở nên
dễ dàng và tiện ích hơn rất nhiều.
29. Sử dụng các kết cấu khí và lỏng
a. Giới thiệu
- Thay cho các phần đối tƣợng ở thể rắn, sử dụng các chất khí và lỏng : nạp khí,
nạp chất lỏng, đệm không khí, thủy tĩnh, thủy phản lực.